Mo\u011folistan, d\u00f6nemin en g\u00fc\u00e7l\u00fc h\u00fck\u00fcmdar\u0131, hen\u00fcz mezar\u0131n\u0131n yeri belli olmayan 1200 l\u00fc y\u0131llarda b\u00fcy\u00fck Mo\u011fol \u0130mparatorlu\u011funun kurucusu Cengiz Han\u2019\u0131n \u00fclkesi.\u00a0 Baz\u0131 tarih\u00e7ilere g\u00f6re, Cengiz Han Altay T\u00fcrk boylar\u0131n\u0131n mensubu, baz\u0131lar\u0131na g\u00f6re de Mo\u011fol boylar\u0131ndan gelen b\u00fcy\u00fck sava\u015f\u00e7\u0131 ve komutan.<\/p>\n
Y\u00fcz \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc 1.6 milyon kilometre kare yani T\u00fcrkiye\u2019den yakla\u015f\u0131k iki defa b\u00fcy\u00fck. N\u00fcfusu, 1 milyonu Ba\u015f\u015fehir Ulan Bator da ya\u015fayan toplam\u0131 3 milyon olan Mo\u011folistan,\u00a0d\u00fcnyan\u0131n en seyrek n\u00fcfuslu \u00fclkesi. \u015eehirle\u015fme ve alt yap\u0131n\u0131n tam olmad\u0131\u011f\u0131, yar\u0131ya yak\u0131n n\u00fcfusun halen g\u00f6\u00e7ebe olarak \u201cger\u201d ad\u0131 verilen \u00e7ad\u0131rlarda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, \u00e7o\u011funlu\u011fun Mo\u011fol \u0131rk\u0131 olan, denize k\u0131y\u0131s\u0131 olmayan do\u011fu ve orta Asya da Rusya ile \u00c7in aras\u0131na s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet.. Halk\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131, eski T\u00fcrk ve Mo\u011fol dinleri olan \u015eamanizm yani G\u00f6k Tanr\u0131 Tengricilik\u2019in etkisiyle ve \u015fartlara g\u00f6re \u015fekillenen Tibet Budizm\u2019ine inan\u0131yor.<\/p>\n
Sabah uygun bir zamanda ba\u015f \u015fehir Ulan Bator’a , buradan tekrar \u00fc\u00e7 saatlik bir u\u00e7u\u015ftan sonra Khovd’a geldik. \u00c7\u00f6l\u00fcn ortas\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck bir yerle\u015fim yeri. Pervaneli k\u00fc\u00e7\u00fck Rus u\u00e7a\u011f\u0131 havaalan\u0131na indi, sonrada biz u\u00e7aktan indik. Gidenler gitti, devam edecekler k\u00fc\u00e7\u00fck alanda dola\u015f\u0131yor hava al\u0131yoruz. Etraf Gobi \u00e7\u00f6l\u00fcn\u00fcn sonsuzlu\u011fu.. hosteslerden biri ba\u011f\u0131r\u0131yor \u2018gidiyoruz herkes u\u00e7a\u011fa\u2019. .Geldik\u00a0bat\u0131 Mo\u011folistan’\u0131n b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerinden biri olan 50.000 n\u00fcfuslu Ulan Gom’a. Gece buraday\u0131z. Otel, konukevi gibilerinden bir yer. Asl\u0131nda bekledi\u011fimden iyi ve temiz, \u00a0internet ba\u011flant\u0131s\u0131 bile var. Ak\u015fam \u00fczeri \u00e7evre tan\u0131ma turu. Merdivenlerle epey y\u00fcksek bir yere \u00e7\u0131k\u0131yoruz, yukar\u0131da ta\u015flardan olu\u015fan k\u00fc\u00e7\u00fck bir tepe, \u00fczeri renkli bezler \u00e7aputlar ba\u011fl\u0131. Buras\u0131 \u015eamanist a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 bir b\u00f6lge, insanlar buralara bezleri ba\u011flay\u0131p etraf\u0131nda d\u00f6nerek G\u00f6k Tanr\u0131’ya dilekleri i\u00e7in dua ediyor. \u00a0\u0130stanbul \u015eehzadeba\u015f\u0131 Camii\u2019nde Helvac\u0131 Baba T\u00fcrbesi gibi. Bez ba\u011flamak ile olsayd\u0131 neler olurdu neler bu hayatta..<\/p>\n
Burada \u015fehirlerin \u00e7o\u011funun ba\u015f\u0131nda ‘Ulan’ kelimesi var. Yanl\u0131\u015f olmas\u0131n bu g\u00fczel bir ifade de\u011fildir bizde , sizde ne demektir diye sordum. Ba\u015f \u015fehir, \u00c7in istilas\u0131na kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi kahramanl\u0131ktan \u00f6t\u00fcr\u00fc Ulan Bator ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f. \u2018K\u0131z\u0131l kahraman\u2019 anlam\u0131na geliyor. \u2018Ulan\u2019, k\u0131rm\u0131z\u0131 demek, m\u00fccadele ve d\u00f6k\u00fclen kan\u0131 ifade ediyor. \u2018Bator\u2019 da kahraman.\u00a0 Bizdeki Kahraman Mara\u015f gibi..<\/p>\n
Ger denilen \u00e7ad\u0131r hayat\u0131 \u00e7ok yerle\u015fik. \u015eehirlerde bile binalar\u0131n aras\u0131nda \u00e7ad\u0131rlarda \u00a0\u00e7ok yasayanlar var. Bu imkans\u0131zl\u0131k m\u0131 yoksa al\u0131\u015fkanl\u0131k m\u0131? her ikisi de. Birde \u00e7ad\u0131r\u0131n avantajl\u0131 taraf\u0131 istersen iki saate s\u00f6k\u00fcp ta\u015f\u0131yabilirsin. Mobil ev gibi. \u00dclkede halk\u0131n yar\u0131s\u0131na yak\u0131n k\u0131sm\u0131 \u00e7ad\u0131rlarda ya\u015f\u0131yor. \u00c7evrede Rus ara\u00e7lar \u00e7o\u011funlukta. \u00a0Eski teknoloji oldu\u011fu i\u00e7in bak\u0131m, \u00a0tamir \u00e7ok kolay ama konfor yok. Bizim arac\u0131m\u0131z da Ruslar\u0131n me\u015fhur minib\u00fcs\u00fc Furgon, gaz\u0131 birka\u00e7 defa pompalamadan \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor. Art\u0131k\u00a0\u00fcretilmiyor ama buralarda \u00a0halen epey var.<\/p>\n
**<\/p>\n
Mo\u011folistan’\u0131n kuzey bat\u0131s\u0131nda, \u00a0Bayan Ulgii b\u00f6lgesindeki \u00a0Ulgii \u015fehrine gidiyoruz. Bu gezinin esas hedeflerinden biri, bu b\u00f6lgede ya\u015fayan ve s\u0131rt\u0131nda alt\u0131n rengi t\u00fcyleri olan kartallar\u0131n yar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u201cGolden eagle Kartal Festivali\u201dni izlemek.<\/p>\n
Kahvalt\u0131 sonras\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yoruz yola. Rehberimiz Muno g\u00fcn hakk\u0131nda k\u0131sa bilgi veriyor, ‘yolumuz yakla\u015f\u0131k 300 km. ama ak\u015fama anca var\u0131r\u0131z.’ . Biraz abart\u0131yor diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum Arabay\u0131 kullanan Dino keyifli ne\u015feli biri. Genelde \u015fark\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor veya m\u0131r\u0131ldan\u0131yor. Gene bir \u015feyler m\u0131r\u0131ldan\u0131rken birden yoldan \u00e7\u0131k\u0131p araziden gitmeye ba\u015flad\u0131. \u00a0Bak\u0131yorum y\u00fcz\u00fcne, \u00a0hay\u0131rd\u0131r Dino der gibi, oral\u0131 bile de\u011fil \u015fark\u0131ya devam. Dald\u0131k bozk\u0131r\u0131n ortas\u0131na. Rehbere sordum, neden yoldan \u00e7\u0131kt\u0131k\u00a0 , ‘\u00e7\u0131kmad\u0131k ki yolday\u0131z’. Bu nas\u0131l yol birader, hangi istikamete gitti\u011fimiz bile belli de\u011fil, \u00a0Gobi \u00e7\u00f6l\u00fcnde gidiyoruz, ara s\u0131ra bizden \u00f6nce ge\u00e7mi\u015f ara\u00e7 izleri var hepsi bu. \u00a0Mo\u011folistan da ula\u015f\u0131m yollar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 bu \u015fekildeymi\u015f, d\u00fczenli bir yol yok. \u00dc\u00e7 saat oldu yola \u00e7\u0131kal\u0131 bir tek ara\u00e7 bile g\u00f6rmedik. \u00a0Do\u011fru yola m\u0131y\u0131z?, \u00a0cevap k\u0131sa net ‘evet’ . Bir s\u00fcre sonra ihtiya\u00e7 molas\u0131 diye durduk. Merak ediyorum, nas\u0131l buluyorsun yolunu diye soruyorum, \u00a0her taraf a\u00e7\u0131k, d\u00fcz alan, do\u011fru d\u00fcr\u00fcst a\u011fa\u00e7 bile yok. Sakin bilmi\u015f bir \u015fekilde, \u015fu uzaktaki da\u011flar\u0131n en y\u00fcksek olan\u0131 var ya onun biraz yan\u0131ndan ge\u00e7ece\u011fiz, \u00a0ama esas olan benim kafam\u0131n i\u00e7indeki GPS, ona g\u00fcvenirim., Bizde \u00e7ok g\u00fcveniyoruz senin kafandaki GPS\u2019e!,. .g\u00fcvenmesen ne yapacaks\u0131n ki.. Allah sonumuzu hay\u0131r etsin, \u00a0bindik bir alamete, gidiyoruz k\u0131yamete. Etrafta birbirlerine yak\u0131n olmayan mesafelerde \u00e7ad\u0131rlar var. Burada ya\u015fayan insanlar, baz\u0131lar\u0131 b\u00fct\u00fcn y\u0131l kal\u0131yor, \u00a0baz\u0131lar\u0131 zaman\u0131 gelince g\u00f6\u00e7 ediyor. D\u0131\u015far\u0131s\u0131 hem so\u011fuk hem r\u00fczgarl\u0131. \u00a0Israr\u0131m ile bir \u00e7ad\u0131r\u0131 ziyaret etmeye karar verdik. \u0130zin ald\u0131ktan sonra selam verdik girdik i\u00e7eri. \u00a0D\u00fczen \u015fu, ortalama be\u015f alt\u0131 metre \u00e7ap\u0131nda yuvarlak, i\u00e7inde rahat ayakta durabilece\u011finiz boyutlarda bir \u00e7ad\u0131r. Sa\u011f taraf mutfak gibi, bir ka\u00e7 kap kacak, kap\u0131dan giri\u015fte kar\u015f\u0131da k\u00fc\u00e7\u00fck bir dolap, sand\u0131k gibi bir \u015fey, erzak dolab\u0131, \u00a0\u00fcst\u00fcnde inanc\u0131na g\u00f6re baz\u0131 resim ve objeler, sol tarafta yerde al\u00e7ak k\u00fc\u00e7\u00fck oturaklar, misafirler buraya oturuyor, onun yan\u0131nda da bir k\u0131sm\u0131 yerde bir k\u0131sm\u0131 as\u0131lm\u0131\u015f elbiseler, aralarda yerde yataklar. Buradaki \u00fc\u00e7 \u00e7ad\u0131r da, \u00a0baba, evin kad\u0131n\u0131 ve bir s\u00fcr\u00fc \u00e7ocuk yakla\u015f\u0131k on ki\u015filik bir aileya\u015f\u0131yor. \u0130zin al\u0131p girdik ya i\u00e7eri, ben kendimi kaybetmi\u015f vaziyette \u00e7ad\u0131r\u0131n i\u00e7inde bas\u0131yorum deklan\u015f\u00f6re. Muno bir \u015feyler s\u00f6ylemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, me\u011ferse misafir, \u00e7ad\u0131r\u0131n i\u00e7inde \u00f6yle her tarafa dola\u015fmazm\u0131\u015f, \u00a0hele mutfak gibi kad\u0131na ait olan yere hi\u00e7 ge\u00e7mezmi\u015f. Neyse \u00f6z\u00fcr diledik ama bu ara epey kare alm\u0131\u015ft\u0131m. Art\u0131k bende oturuyorum yerime, yo\u011furt mayas\u0131ndan yapt\u0131klar\u0131 geleneksek bir i\u00e7ki, yan\u0131nda bir \u015feyler daha var. Tad\u0131na bakt\u0131m ama tam anlayamad\u0131m, \u00a0peynir k\u0131l\u0131kl\u0131 \u00e7ok sert bir \u015fey. Burada ya\u015fam \u00f6yle kolay de\u011fil, \u00a0k\u0131\u015f\u0131n \u00e7ok sert r\u00fczgarlar ve -40, -50 lere varan so\u011fuk hava. Valla k\u0131\u015f\u0131n nas\u0131l hallediyorsunuz , ya\u015fam nas\u0131l oluyor diye\u00a0sorgulayamad\u0131m, her \u015fey o kadar zor ki,\u201d kolay gelsin\u201d demek bile biraz dalga ge\u00e7mek olur herhalde!.. s\u00f6ylenecek bir \u015fey yok. Son olarak t\u00fcm aile ile hat\u0131ra foto\u011fraf\u0131 \u00e7ektiriyoruz \u00a0\u00e7ad\u0131r\u0131n \u00f6n\u00fcnde. \u00a0Veda edip ayr\u0131l\u0131yoruz. Derelerden \u00e7ukurlardan hoplaya z\u0131playa yola devam. Biraz dural\u0131m yahu \u00a0b\u00fct\u00fcn organlar\u0131n\u0131z yer de\u011fi\u015ftirdi… \u00a0Nehir kenar\u0131nda yemek molas\u0131, \u00e7evrede onlarca \u00e7ift h\u00f6rg\u00fc\u00e7l\u00fc Mo\u011fol develeri. Hafiften bize do\u011fru y\u00f6nlendiler ister misin bula\u015fs\u0131nlar bize. Sanki memlekette hi\u00e7 deve yokmu\u015f gibi onlar\u0131 da foto\u011frafl\u0131yorum, bakal\u0131m bizin iki ayakl\u0131 develerden ne fark\u0131 var! Alt\u0131 saat oldu, yolday\u0131z, g\u00f6z\u00fcken falan bir \u015fey yok. Ulan bu nas\u0131l 300 km.? S\u0131k\u0131ld\u0131m, \u00a0gene \u0131srar bir \u00e7ad\u0131r ziyareti daha. Ya\u015fl\u0131 bir kad\u0131n ve k\u0131z\u0131, \u00a0erkekler ve \u00e7ocuklar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 i\u015fte bir k\u0131sm\u0131 okulda, her biri bir yere gitmi\u015f ak\u015fam geleceklermi\u015f. Kabul ettiler bizi.. gene ikram s\u00fctl\u00fc \u00e7ay gibi bir \u015fey, \u00a0\u00e7ad\u0131r i\u00e7i foto\u011fraflar tamam, \u00e7ad\u0131r \u00f6n\u00fc hat\u0131ra son kare, kad\u0131nlar kayboldu. \u0130kisi de \u00fczerlerine daha d\u00fczg\u00fcn temiz bir \u015feyler giymi\u015f, \u00a0g\u00fczel yak\u0131\u015f\u0131kl\u0131 \u00e7\u0131kal\u0131m diye.\u00a0 Kad\u0131n her \u015fartta hep ayn\u0131! g\u00fczel g\u00f6r\u00fcnmek \u00f6nemli Son kare ve veda. Sekiz saat sonra ak\u015fam karanl\u0131\u011f\u0131nda Ulgii’ye varabildik. \u015eof\u00f6r dayan\u0131kl\u0131 o\u011flan, g\u0131k\u0131 \u00e7\u0131kmad\u0131 valla b\u00fct\u00fcn g\u00fcn.<\/p>\n
\u00d6nce yemek yemeye karar verdik. Kar\u015f\u0131da bir tabela, yanl\u0131\u015f m\u0131 okuyorum.. Pamukkale restoran. \u00d6p baban\u0131n elini, \u00a0Mo\u011folistan da \u00e7\u00f6llerin ortas\u0131nda T\u00fcrk restoran\u0131. Sahibi T\u00fcrk\u2019m\u00fc\u015f, ama g\u00f6remedik. Yemek sonras\u0131 yeni macera, birinin pe\u015finden geliyoruz iki gece kalaca\u011f\u0131n\u0131z \u00e7ad\u0131r otele. \u015eehrin d\u0131\u015f\u0131nda bir arazinin i\u00e7inde 7-8 \u00e7ad\u0131r, \u00a0tuvalet d\u0131\u015far\u0131da, banyo imkan\u0131 ya\u011fmurlar ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 zaman! ..hava so\u011fuk, \u00e7ad\u0131r\u0131n i\u00e7inde soba yan\u0131yor ama tavanda koca delik., do\u011fru gece duman zehirlenmesi olmas\u0131n. \u00a0\u0130yi de burada adam\u0131n d\u0131\u015fk\u0131s\u0131 donar yahu, dumandan de\u011fil so\u011fuktan \u00f6lece\u011fiz. Pijama \u00fcst\u00fc pantolon \u00fc\u00e7 fanila \u00fcst\u00fc mont.. gece pek sorun olmad\u0131.<\/p>\n
**<\/p>\n
Sabah erken kimse kalkmadan do\u011fal ihtiya\u00e7 fazlal\u0131klar\u0131 bo\u015falt\u0131m diye tuvalet b\u00f6l\u00fcm\u00fcne gittim. K\u00fc\u00e7\u00fck uyduruk kap\u0131l\u0131 bir kabin, \u00a0yerde betonun ortas\u0131nda koca delik. Buyrun bakal\u0131m, \u00a0on ya\u015f\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuk bu delikten a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fer. Hani \u00f6d\u00fcl alan Hint filmi vard\u0131 Slumdog Millonaire\u00a0 ,\u201d milyoner\u201d ismi ile T\u00fcrkiye de de oynad\u0131. gidenler bilir neredeyse ayn\u0131 manzara..<\/p>\n
Efendim, buray\u0131 sebebi ziyaretimiz,\u00a0 Altay da\u011flar\u0131n\u0131n zirvelerinden birinde \u00a0‘Golden eagle ‘ alt\u0131n kartal festivali i\u00e7in geldik, iki g\u00fcn buraday\u0131z. Ulgii, Kazak n\u00fcfusun \u00e7o\u011funlukta oldu\u011fu bir \u015fehir, \u00a0bu festival de asl\u0131nda Kazaklar\u0131n geleneksel g\u00f6sterisi. G\u00f6klerin \u00fc\u00e7 sald\u0131rgan y\u0131rt\u0131c\u0131 ku\u015fu, \u00fc\u00e7 farkl\u0131 toplum. taraf\u0131ndan sembolle\u015fmi\u015f. Do\u011fan, \u00a0Suudi Arabistan da, Suudlar, atmaca T\u00fcrkiye de Lazlar, kartal da Kazaklar taraf\u0131ndan benimsenmi\u015f sembol olmu\u015f. Kartal bunlar\u0131n aras\u0131nda en zor evcille\u015ftirilen olsa gerek. G\u00f6steriler farkl\u0131 kategoriler de iki g\u00fcnde yap\u0131l\u0131yor. \u0130lk g\u00fcn, geleneksel k\u0131yafetler, ba\u015flar\u0131nda papaklar olan yar\u0131\u015fmac\u0131lar tan\u0131t\u0131l\u0131p seremoni tamamlan\u0131nca, g\u00f6zleri ba\u011fl\u0131 olarak y\u00fcksek bir tepeye \u00e7\u0131kart\u0131lan kartal, \u00a0g\u00f6zleri a\u00e7\u0131l\u0131nca a\u015fa\u011f\u0131da ki sahibini sesinden ve k\u0131yafetinden tan\u0131y\u0131p en k\u0131sa zamanda koluna konmal\u0131. Yar\u0131\u015fman\u0131n ilk aya\u011f\u0131 b\u00f6yle. \u00d6yle hemen seslenmekle falan olmuyor hayvan g\u00f6klere \u00e7\u0131k\u0131nca kolay inmiyor ama \u00e7o\u011fu b\u00fcy\u00fck bir tur att\u0131ktan sonra gelip sahibinin koluna konuyor. Kartal deyip ge\u00e7meyin koca hayvan kanatlar\u0131n\u0131 baz\u0131lar\u0131 a\u00e7\u0131nca iki metreye yak\u0131n oluyor. Hani derler ya ‘kartal bak\u0131\u015fl\u0131m’ diye, do\u011fru laf, bak\u0131\u015f\u0131 kararl\u0131 keskin, \u00f6zg\u00fcvenli gibi. En gen\u00e7 yar\u0131\u015fmac\u0131 12 ya\u015f\u0131nda bir k\u0131z, \u00a0ge\u00e7en y\u0131l birinci olmu\u015f. \u00a0Ger\u00e7ekten kartal\u0131 ile aras\u0131nda bir ba\u011f oldu\u011funu anl\u0131yorsunuz. Sonraki g\u00f6steri, en g\u00fczel yerel k\u0131yafetler. At \u00fcst\u00fcnde defile gibi. Bu g\u00fcnk\u00fc son g\u00f6steri, d\u00f6rtnala giden at\u0131n \u00fczerinden yerdeki para kesesini almak. Adamlar o h\u0131zla giderken neredeyse yere yap\u0131\u015f\u0131yor,\u00a0\u00e7o\u011fu da becerdi hani. Bu kadar \u00e7ok kartal\u0131, bu kadar yak\u0131ndan g\u00f6rme f\u0131rsat\u0131 ba\u015fka bir yerde olmaz. Her tarafta elinde \u00a0kartalla dola\u015fan adamlar, arada kad\u0131nlar da var. G\u00fcvercin besler gibi kartal besliyorlar.<\/p>\n
**<\/p>\n
Bu g\u00fcn festivalin ikinci g\u00fcn\u00fc, \u00a0sabah kartallar\u0131n avlanma yar\u0131\u015fmas\u0131. \u00a0Gene y\u00fcksek bir tepeden b\u0131rak\u0131lan kartal, a\u015fa\u011f\u0131da bir at\u0131n arkas\u0131na ba\u011fl\u0131 tav\u015fan veya tilkiyi yakal\u0131yor. \u00a0Hayvan \u00f6nce y\u00fckselip havada \u00a0geni\u015f bir daire \u00e7iziyor sonra h\u0131zla av\u0131na dal\u0131yor, \u00a0pen\u00e7eleri ile yakalay\u0131p hemen kafas\u0131ndan bir par\u00e7a kopart\u0131yor. Bu i\u015fi en h\u0131zl\u0131 en ba\u015far\u0131l\u0131 yapan birinci. Baz\u0131lar\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fc y\u00fckseklerde bir t\u00fcrl\u00fc inmiyor a\u015fa\u011f\u0131, \u00a0bu sefer sahibi ba\u015fl\u0131yor \u00e7a\u011f\u0131rmaya, \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor ama seninki g\u00f6klerin k\u0131ral\u0131 havalardadola\u015f\u0131yor…<\/p>\n
Kartal beslemek tutku i\u015fi, \u00a0uzun u\u011fra\u015f istiyor, \u00a0kartal\u0131n do\u011fas\u0131nda ba\u011f\u0131ml\u0131 ya\u015famak pek yok. Bir kartal avc\u0131s\u0131 ile sohbet etmek f\u0131rsat\u0131 buluyorum ve hemen ba\u015fl\u0131yorum sorguya; bu i\u015fin ilk ba\u015f\u0131 nereden geliyor, nas\u0131l oluyor b\u00f6yle bir hayvan size ba\u011f\u0131ml\u0131 oluyor? \u00a0ilk olarak kartal\u0131 nas\u0131l yakal\u0131yorsunuz falan. Orta ya\u015f\u0131n \u00fcst\u00fcnde, \u00a0\u00e7ocuklu\u011fundan beri bu i\u015fi yap\u0131yormu\u015f, iki de kartal\u0131 var. Ba\u015fl\u0131yor anlatmaya, Kazaklarda at ve kartal \u00e7ok \u00f6nemlidir, bunlar bizim hayat\u0131m\u0131z\u0131n bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Asl\u0131nda bu bizim ge\u00e7im kayna\u011f\u0131m\u0131z. Kartallar ile tilki, tav\u015fan gibi hayvanlar\u0131 yakalay\u0131p k\u00fcrk\u00fcn\u00fc sat\u0131yoruz, halen bir k\u0131s\u0131m insan bu \u015fekilde ge\u00e7inir, baz\u0131lar\u0131 da art\u0131k zevk i\u00e7in yap\u0131yor. \u00d6nceleri bu beceriyi kendi aralar\u0131nda biraz g\u00f6steri biraz yar\u0131\u015f gibi yaparlarm\u0131\u015f, sonralar\u0131 da bakm\u0131\u015flar merakl\u0131s\u0131 \u00e7ok bu i\u015fi turizme d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcp festival haline getirmi\u015fler. Avlanma i\u015flerini yapan di\u015fi kartallar, erkekler di\u015fiye gire daha k\u00fc\u00e7\u00fck ve zay\u0131f oluyor. Kendini zor besler, \u00e7iftle\u015fmekten ba\u015fka bir i\u015fe yaramazm\u0131\u015f. \u0130nsanlar gibi yani! Bu i\u015fi yapanlar, da\u011flarda kayal\u0131k yerlerde kartallar\u0131n nereye yuva yapaca\u011f\u0131n\u0131 biliyor, \u00a0yavru olunca uygun bir \u015fekilde yuvaya ula\u015f\u0131p yavrular\u0131 kontrol ediyor, yavru bu i\u015fe uygun ise onu sahiplenmek ad\u0131na aya\u011f\u0131na ip ba\u011fl\u0131yor. Bu i\u015faret ba\u015fka kartal avc\u0131s\u0131 gelip almas\u0131n\u0131 diye. B\u00f6yle de bir centilmenlik de var. Hayvan bir s\u00fcre annesinin himayesinde kal\u0131p yeterli olgunlu\u011fa ula\u015f\u0131nca yuvadan al\u0131p ba\u015fl\u0131yorlar e\u011fitmeye, ne kadar becerebilirsen. . asl\u0131nda tutku i\u015fi. En verimli zaman\u0131 d\u00f6rt ile sekiz ya\u015flar\u0131, \u00a0genelde on y\u0131l ya\u015f\u0131yorlar. Bu sene festivalin ana sponsoru T\u00fcrk Hava Yollar\u0131 olmu\u015f, \u00a0her yere bayrak asm\u0131\u015flar. \u00a0Ortalarda biraz farkl\u0131, \u015f\u0131k k\u0131yafetli \u00a0gen\u00e7 g\u00fczel bir k\u0131z elinde kartalla geziyor, biraz haval\u0131, . Foto\u011fraf falan dedik \u00e7ok y\u00fcz vermedi \u0131srarc\u0131 odum zorla birka\u00e7 kare alabildim. Ne oluyor k\u0131z\u0131m, \u00a0ne bu havalar 2000 metre y\u00fckseklikte da\u011f ba\u015f\u0131nda! \u00a0Me\u011ferse k\u0131z hakl\u0131ym\u0131\u015f, \u00a0ge\u00e7en sene Amerikal\u0131 bir y\u00f6netmen gelmi\u015f k\u0131z\u0131 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f Amerika da ‘eagle hunter’, kartal avc\u0131s\u0131 diye bir filim yapm\u0131\u015f, \u00a02017 de vizyona girecek.. herkes merakla bekliyor. O da bunun sefas\u0131n\u0131 s\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n
\u00d6\u011flen, \u00a0bir Kazak \u00e7ad\u0131r\u0131na gidiyoruz, \u00a0hafiften cafe gibi bir yer. S\u00fctl\u00fc \u00e7ay, \u00a0\u00e7i\u011f b\u00f6rek.. saz \u00e7al\u0131p s\u00f6yleyenler.. ne\u015feli ortam, \u00e7ok iyi geldi..<\/p>\n
Sonraki g\u00f6steri e\u015fli, \u00a0kad\u0131nlar\u0131n erkekleri kovalamas\u0131 gibi bir \u015fey. Sonunda bir s\u00fcr\u00fc geleneksel k\u0131yafetli kad\u0131n erkek ellerinde kartallar\u0131 ile ortada m\u00fczik e\u015fli\u011finde dans edip g\u00f6steri yapt\u0131lar. \u00c7ok g\u00fczel g\u00f6rsellik oldu.<\/p>\n
Hava daha da so\u011fumaya ba\u015flad\u0131, kuru ayaz ba\u015flad\u0131, arada bir kar at\u0131yor. J\u00fcri, bir kamyon kasas\u0131n\u0131n \u00fczerinde hafif korunakl\u0131 gibi bir yerde, gittim yanlar\u0131na oturdum, \u00f6nce g\u00f6revli gibi zannettiler biraz h\u0131k m\u0131k, sonra idare ettiler. Yani, k\u0131sa s\u00fcre de olsa j\u00fcri de yerimizi ald\u0131k.<\/p>\n
Festivalin e\u011flenceli b\u00f6l\u00fcm\u00fc, yerdeki postu al\u0131p, iki ki\u015finin \u00e7eki\u015ftirmesi. B\u0131rakmamak i\u00e7in yere d\u00fc\u015fenler, uzun s\u00fcre \u00e7eki\u015fip yerde s\u00fcr\u00fckleneler.. e\u011flenceli gibi ama \u00e7ok so\u011fuk, lahana gibi giyinmemize ra\u011fmen \u00fc\u015f\u00fcyoruz. \u00d6d\u00fcl t\u00f6renini beklemeden d\u00f6n\u00fcyoruz. Ak\u015fam yeme\u011fi sonras\u0131 geceleme buz gibi \u00e7ad\u0131rda gene. Neyse, \u015fartlar\u0131n zor oldu\u011fu \u00e7ad\u0131r da son gecemiz.<\/p>\n
Burada birden fazla T\u00fcrk okullar\u0131 var, buralarda T\u00fcrk\u00e7e de \u00f6\u011fretiyorlar. Bu okullardan birinde okumu\u015f, \u00a0g\u00fczel Kazak k\u0131z\u0131 Asel, festival s\u00fcresince bize rehber oldu.<\/p>\n
**<\/p>\n
Sabah ayr\u0131l\u0131yoruz, buran\u0131n zorlu \u015fartlar\u0131n\u0131 ya\u015fad\u0131k. Y\u00f6re insan\u0131, hep burada ya\u015f\u0131yor. Ne kadar “al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r” desek de, ger\u00e7ekten zor bir co\u011frafya.<\/p>\n
Yola \u00e7\u0131karken b\u00fcy\u00fck s\u00fcrpriz, kartal avc\u0131lar\u0131ndan biri ile k\u00f6y\u00fcne gidiyoruz. Yolda kartal ile beraber ayn\u0131 arabaday\u0131z. \u00c7ok merak ediyordum, koca kartal ile ayn\u0131 arabada nas\u0131l olacak diye. Ayn\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuk gibi kundaklam\u0131\u015f, \u00fcrkmesin diye de g\u00f6zlerini ba\u011flam\u0131\u015f kuca\u011f\u0131nda oturur vaziyette duruyor. Ad\u0131 ‘Akbalak’, iki ya\u015f\u0131nda. Garibim, g\u00f6zleri ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in hi\u00e7 bir \u015feyin fark\u0131nda de\u011fil, sadece kafas\u0131n\u0131 sesin geldi\u011fi y\u00f6ne \u00e7evirip olup biteni anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u00a0Allahtan yolda araban\u0131n lasti\u011fi patlad\u0131 da a\u00e7\u0131k havada kanatlar\u0131 \u00a0serbest vaziyette bol bol foto\u011fraf \u00e7ektik. Oyun gibi, bir kartal ile bu kadar yak\u0131n olabilece\u011fim akl\u0131ma gelmezdi. Asl\u0131nda y\u0131rt\u0131c\u0131 hayvan, g\u00f6zleri a\u00e7\u0131k olsa, aniden \u00a0dal\u0131p etinizden bir par\u00e7a koparabilir.\u00a0Yolumuzdan bir saatlik sapma ile a\u00e7\u0131k arazide gittikten sonra kartal avc\u0131s\u0131 abinin, \u00a0dere kenar\u0131nda \u00fc\u00e7 \u00e7ad\u0131rl\u0131k ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerine geldik. \u00d6nce k\u00f6y gibi anla\u015f\u0131ld\u0131 \u00a0ama buralarda her ailenin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yer bir k\u00f6y gibi kabul ediliyor. Allah i\u00e7in kartal avc\u0131s\u0131 o \u015fartlarda bizi \u00e7ok g\u00fczel a\u011f\u0131rlad\u0131, \u00a0keyifli bir yemek yedik, saz \u00e7ald\u0131 \u015fark\u0131 s\u00f6yledi, o anlatt\u0131 biz dinledik. \u00a0Asl\u0131nda kartal yakalamak yeti\u015ftirmek bir i\u015f. Bu hayvanlar ile tilki, tavsan avlay\u0131p sat\u0131yorlar. Bu abi bu sene kartal\u0131 ile yirmi tilki yakalay\u0131p satm\u0131\u015f. Allah bereket versin bu sene tamamd\u0131r. B\u00fct\u00fcn aile ile vedala\u015f\u0131yoruz, Asl\u0131nda epey geciktik yakla\u015f\u0131k alt\u0131 saat yolumuz var ama de\u011fdi, \u00a0\u00e7ok g\u00fczeldi…<\/p>\n
Her \u015fey g\u00fczel gidiyordu, neredeyse yolu yar\u0131lam\u0131\u015ft\u0131k, Altay Da\u011flar\u0131n\u0131n zirvelerinden birinde beklenmedik bir \u015fekilde kar bast\u0131rd\u0131 ve kara sapland\u0131k kald\u0131k. Tipi ayaz, \u00fcst\u00fcm\u00fcz ba\u015f\u0131m\u0131z zemheri z\u00fcrafas\u0131 gibiyiz… Bir s\u00fcre sonra iki araba daha geldi, fark ettik ki \u00f6n\u00fcm\u00fczde de epey arabalar kalm\u0131\u015f ..Do\u011frusu bu hi\u00e7 hesapta yoktu. Neyse kurtulduk, sonra birka\u00e7 defa daha batt\u0131k, \u00e7\u0131kt\u0131k..yol neresi , istikamet neresi belli de\u011fil her taraf bembeyaz.. Allahtan \u015fof\u00f6r canavar, anla\u015f\u0131lan buralar\u0131 iyi biliyor. Uzun bir s\u00fcre bu \u015fekilde gittik sonunda kardan kurtulduk, karanl\u0131k ta bast\u0131rd\u0131, yol da uzad\u0131k\u00e7a uzad\u0131. \u00a0Gidiyoruz yolu izi olmayan Mo\u011folistan bozk\u0131r\u0131nda. Art\u0131k hafiften s\u0131k\u0131lmaya ba\u015flad\u0131k. Sonunda Ulan Gom \u015fehrinde de otele varabildik. \u00dc\u00e7 g\u00fcnl\u00fck s\u0131cak su hasretinden sonra cup yatak..<\/p>\n
**<\/p>\n
S\u00fcrprizler devam ediyor, sabah her taraf bir kar\u0131\u015f kar, \u00e7ok tedarikli de\u011filiz. \u00a0Hi\u00e7 bir hava raporunda kar falan g\u00f6z\u00fckm\u00fcyordu..<\/p>\n
Sabah \u00f6nce Unesco\u2019nun, i\u00e7inde ya\u015fam ve di\u011fer baz\u0131 de\u011ferleri olan \u00a0alanlar\u0131 koruma program\u0131 \u00a0‘Man and Biosphere’ kategorisinde olan Uvs Noor Basin’e gidiyoruz. Buran\u0131n \u00f6zelli\u011fi, tektonik hareketler d\u00f6nemlerinde, okyanus olan bu b\u00f6lge,\u00a0d\u00fcnya kabu\u011fundaki b\u00fcy\u00fck hareketler sonucu y\u00fckselerek karaya d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f sadece \u00e7ukur olan bir b\u00f6lge deniz suyu dolu olarak kalm\u0131\u015f. Bu g\u00fcn 23.000 km\u00b2 lik g\u00f6l olan buradaki su halen tuzlu deniz suyu \u00f6zelli\u011fini ta\u015f\u0131yor. Toplam 520.000 km\u00b2 olan bu alanda, \u00e7\u00f6l, \u00a0orman, g\u00f6l, tundra gibi farkl\u0131 karakterdeki do\u011fal ya\u015fam\u0131n bir arada olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, nesli t\u00fckenmekte olan kar leopar\u0131, buraya \u00f6zg\u00fc da\u011f ke\u00e7isi ve endemik bitkiler bulunmakta. Ayr\u0131ca bu b\u00f6lgede ya\u015fayan yerli halk da ya\u015fam \u015fekilleri ve adetleri ile birlikte koruma alt\u0131nda. \u0130\u015fte b\u00fct\u00fcn bunlardan \u00f6t\u00fcr\u00fc buras\u0131 d\u00fcnya Miras\u0131 ilan edilmi\u015f, \u00a0bizde \u00fc\u015fenmedik kalkt\u0131k g\u00f6rmeye geldik. \u00d6\u011flen u\u00e7a\u011f\u0131 ile Ulan Bator, oradan da iki saatlik mesafede Hustal National Park’a \u00a0gece vakti anca varabildik. Toplam 100 km ancak toprak yol oldu\u011fundan iki saatten fazla s\u00fcr\u00fcyor. Bu gece de \u00e7ad\u0131r hayat\u0131na devam. Yani banyo yok, tuvalet d\u0131\u015far\u0131da!. Yani, gecenin bi yar\u0131s\u0131nda tuvalet ihtiyac\u0131n zorlad\u0131 m\u0131 yand\u0131n! Kalk \u00a0\u00fcst\u00fcne bir \u015feyler giy, eksi bilmem ka\u00e7 derece so\u011fuk ta tuvaletin yolunu bul, i\u015fini hallet sonra o kadar \u00e7ad\u0131r aras\u0131nda benimki hangisiydi ara dur, kap\u0131da numara falan yok, hepsi ayn\u0131 …ikinci turda bulursan \u015fansl\u0131s\u0131n….<\/p>\n
**.<\/p>\n
Hustal National Park, buras\u0131 da Unesco’nun koruma alt\u0131ndaki ‘Man and Biosphere’ listesindeki b\u00f6lgelerden biri. Burada \u00e7ok \u00f6zel hayvanlar var ancak en \u00f6nemlisi, yaban Mo\u011fol atlar\u0131. Yanl\u0131\u015f avlanma sonucu bu hayvanlar\u0131n nesli t\u00fckenmi\u015f yok olmu\u015f, 1965 y\u0131l\u0131nda bir giri\u015fimcinin yard\u0131m\u0131 ile Hollanda hayvanat Bah\u00e7esinden getirilin safkan Mo\u011fol atlar\u0131 tekrar \u00fcretilmeye ba\u015flam\u0131\u015f ve o g\u00fcnden bu yana say\u0131lar\u0131 \u00fc\u00e7 y\u00fcz kadar olmu\u015f.\u00a0Do\u011fada vah\u015fi olarak ya\u015fayan bu hayvanlar koruma alt\u0131nda. Dola\u015f\u0131yoruz da\u011f tepe bay\u0131r, \u00a0sonunda g\u00f6rd\u00fck \u00a0yaban Mo\u011fol \u00a0atlar\u0131n\u0131, e\u015fek gibi de kat\u0131ra da benziyor ama at…. Alan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck, bir saat mesafede, 6. c\u0131 y\u00fczy\u0131llar da \u00a0burada ya\u015fayan T\u00fcrklerin y\u00fczlerce mezar ta\u015flar\u0131 Balbal’lar. Ziyaret ettik ruhlar\u0131na Fatiha okuduk, Allah kabul etsin. Hava giderek so\u011fuyor mu, biz mi so\u011fu\u011fu daha fazla hissediyoruz bilmiyorum ama valizde ne varsa kat kat lahana gibi giyiniyoruz Gece vakti Harhorin’e veriyoruz<\/p>\n
**<\/p>\n
Bir\u00e7ok belge ve kitapta buras\u0131 i\u00e7in iki farkl\u0131 isim kullan\u0131l\u0131yor, Harhorin veya Kharkhorum. Her ikisi de ayn\u0131 yer, birincisi Mo\u011folca, ikincisi bat\u0131 literat\u00fcr\u00fcnde ge\u00e7en isim. Buras\u0131 \u00f6nemli tarihi bir kent. 1200 lu y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda Mo\u011folistan \u0130mparatorlu\u011funun ba\u015fkenti. Mo\u011folistan\u00a0y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131n da do\u011fuya geni\u015fleyerek \u00c7in’i \u00a0i\u015fgal edince ba\u015fkenti Pekine ta\u015f\u0131m\u0131\u015flar, sonralar\u0131 da \u00c7in, \u00a0Mo\u011follar\u0131 yakla\u015f\u0131k y\u00fcz y\u0131l sonra yenerek kaybetti\u011fi topraklar\u0131 geri alm\u0131\u015f ve \u00a0Haorhorin \u00e7ok uzun y\u0131llar sonra tekrar Mo\u011fol imparatorlu\u011funun ba\u015fkenti olmu\u015f. B\u00f6yle git gelmelerin sonucu \u00e7ok tarihi hikayeler olu\u015fmu\u015f.\u00a0Buras\u0131 T\u00fcrkler i\u00e7inde \u00f6nemli, hangi ta\u015f\u0131 kald\u0131rsan ucu bir yerden o d\u00f6nemin T\u00fcrk imparatorlu\u011funa, T\u00fcrk boylar\u0131na geliyor. Yani buras\u0131 b\u00f6lge tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir yer. Erdenezuu Manast\u0131r\u0131, Mo\u011folistan’daki ilk ve en b\u00fcy\u00fck manast\u0131r. Rusya 1930 arda b\u00f6lge \u00fczerinde kom\u00fcnist bask\u0131y\u0131 artt\u0131rmak i\u00e7in buralar\u0131 yak\u0131p y\u0131km\u0131\u015f,\u00a0\u00a0y\u0131llar sonra tekrar Mo\u011follar taraf\u0131ndan in\u015fa edilmi\u015f ve bu g\u00fcn Budizm merkezi olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ge\u00e7mi\u015fte 2000 rahip varm\u0131\u015f bu manast\u0131rda, yakla\u015f\u0131k 15-20.000 n\u00fcfuslu \u015fehirde. Yani her sekiz on ki\u015fi bir rahibi besliyormu\u015f. Ne g\u00fczel de\u011fil mi!!. Bu g\u00fcn T\u00fcrkiye Diyanet \u0130\u015flerinin 2016 b\u00fct\u00e7esi 6,5 milyar Lira ama yetmiyor, b\u00f6l \u00fclke n\u00fcfusu 75 milyona, e\u015fittir, seksen alt\u0131 TL. Yani b\u00fct\u00e7ede bir ilave olmaz ise (her y\u0131l ilave oluyor) her bir ki\u015fi devletin din i\u015flerine seksen alt\u0131 Lira katk\u0131da bulunuyor. Neden veriliyor b\u00f6yle paralar, memleketi din bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda tutmak i\u00e7in yani i\u015fin bokunu \u00e7\u0131karmak i\u00e7in. Ne yaparlar bu parayla, Ya\u011fma Hasa\u2019n\u0131n b\u00f6re\u011fi.. \u00a0Din ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda organize i\u015fler \u00e7evirmek i\u00e7in. Neyse kapatal\u0131m konuyu, i\u015f ba\u015fka yerlere gidecek…<\/p>\n
Programdaki en \u00f6nemli yerlerden biride, Unesco D\u00fcnya Miras\u0131 listesinde olan ve lise y\u0131llar\u0131nda okurken anlamad\u0131\u011f\u0131m konulardan biri Orhun An\u0131tlar\u0131. Cengiz Han\u2019dan \u00f6nce, 7. ve 8 inci y\u00fczy\u0131llarda G\u00f6kt\u00fcrk \u0130mparatorlu\u011fu zaman\u0131nda T\u00fcrklerin bilinen ilk alfabesi ile yaz\u0131lm\u0131\u015f yaz\u0131tlar. Bu ta\u015flar Orhun nehir yata\u011f\u0131nda bulundu\u011fu i\u00e7in Orhun Kitabesi veya An\u0131tlar\u0131 denmi\u015f, G\u00f6kt\u00fcrk \u0130mparatorlu\u011fu ile alakal\u0131 oldu\u011fu i\u00e7inde G\u00f6kt\u00fcrk Kitabeleri de denilmi\u015f. Yani ikisi de ayn\u0131, hangisi ho\u015funa gidiyorsa onu kullan. Peki, Kim yazm\u0131\u015f bunlar\u0131, Bilge Kaan\u2019\u0131n ye\u011feni Yollig Tigin yazm\u0131\u015f. Kimin ad\u0131na yazm\u0131\u015f; d\u00f6nemin imparatoru Bilge Kaan ad\u0131na. Ne yazm\u0131\u015f; Do\u011fu G\u00f6kt\u00fcrklerin tarihinden, kom\u015fular\u0131yla olan ili\u015fkilerinden, sava\u015flar\u0131ndan ve y\u00f6netiminden, kim kimin anas\u0131, babas\u0131 gibi \u015feyler. \u00c7ok merak ediyordum iyi oldu!. Yaz\u0131tlarda bu abidelerin sonsuzlu\u011fa kadar kalmas\u0131 temennisi i\u00e7in de “Beng\u00fc Ta\u015flar”\u00a0 ad\u0131n\u0131 vermi\u015fler.<\/p>\n
Orhun vadisindeki kaz\u0131lar\u0131, m\u00fczeyi, burada \u00e7evre yollar\u0131, \u00a02000-2003 aras\u0131nda T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f bu nedenle de buradaki ana yola da ‘Bilge Kaan’ Caddesi ad\u0131 verilmi\u015f.<\/p>\n
Kaharkhorum \u015fehir m\u00fczesi, \u00a0b\u00fcy\u00fck bir yer de\u011fil ama g\u00fczel ve anlaml\u0131. \u00a0Hun imparatorlu\u011fu, \u00a0Cengiz Han ve o d\u00f6nem ya\u015fayan T\u00fcrkler ile ilgili \u00e7ok bilgiler var.<\/p>\n
**<\/p>\n
Sabah erken yollarday\u0131z gene, Ulan Bator’a gidiyoruz, d\u00f6n\u00fc\u015f ba\u015flad\u0131, yollar nispeten daha iyi,. 380 km yolu \u00a0alt\u0131 saatte almay\u0131 hedefliyoruz, \u00a0planland\u0131\u011f\u0131n\u0131 gibi \u00e7ok ge\u00e7 olmayan bir saate var\u0131yoruz ba\u015fkente. Bu g\u00fcn biraz serbest g\u00fcn gibi.. Yolumuzun \u00fczerinde \u00a0Budist mabedini ziyaret ediyoruz, biraz tempolu ve bol dual\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma var. Biraz izledikten sonra dualar\u0131 kabul olsun deyip, \u015fehrin en y\u00fcksek tepesine \u00e7\u0131k\u0131p Ulan Bator’u seyrediyoruz, panoramik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc harika.. Japon i\u015fgali s\u0131ras\u0131nda \u00f6len Rus askerlerin an\u0131s\u0131na yap\u0131lm\u0131\u015f an\u0131t heykel de burada. A\u015fa\u011f\u0131ya ini\u015f \u00e7\u0131k\u0131\u015ftan kolay, rahat indik!. \u00c7\u0131kt\u0131k yola, ne g\u00fczel asfalt yoldan giderken dald\u0131k gene sonsuz bozk\u0131rlar\u0131n i\u00e7ine, uzakta bir \u015feyler g\u00f6r\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131. Koskoca bozk\u0131r\u0131n ortas\u0131nda, etraf\u0131 parmakl\u0131klarla \u00e7evrili Bilge Tonyukuk’un, d\u00f6rt y\u00f6nl\u00fc iki ta\u015f \u00fczerine kendi yazd\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131tlar\u0131. T\u00fcrk tarihinin en eski yaz\u0131l\u0131 belgelerinden olan Tonyukuk yaz\u0131tlar\u0131nda T\u00fcrklerin sava\u015f stratejileri, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesi i\u00e7in verilen sava\u015flar\u0131 anlat\u0131yor. A\u00e7\u0131klama tabelas\u0131nda T\u00fcrk\u00e7e dahil bir ka\u00e7 lisanda bilgiler var, buraya gelen ana caddeye de Bilge Tonyukuk Caddesi ad\u0131 verilmi\u015f, Hem T\u00fcrk\u00e7e hem Mo\u011folca yazm\u0131\u015flar koca tabelaya. Ho\u015funa gidiyor insan\u0131n buralarda T\u00fcrk\u00e7e yaz\u0131lar olmas\u0131..<\/p>\n
Devam ediyoruz yola, uzaktan g\u00f6r\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131, d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck heykellerinden, biri olan 40 metre y\u00fckseklikte, elinde kam\u00e7\u0131, at \u00fczerinde Cengiz Han heykeli. Paslanmaz \u00e7elikten yap\u0131lm\u0131\u015f, g\u00fcne\u015fte vurunca p\u0131r\u0131l p\u0131r\u0131l parl\u0131yor. Ger\u00e7ekten muhte\u015fem, g\u00fczel i\u015flenmi\u015f. .etkileyici. Heykelin i\u00e7inden asans\u00f6r ile Cengiz Han’\u0131n at\u0131n\u0131n kafas\u0131na \u00e7\u0131kabiliyorsunuz.. K\u00fc\u00e7\u00fck plato gibi bir yer var, bu y\u00fckseklikten etraf\u0131 seyretmek keyifli. A\u00e7\u0131k alanday\u0131z, Ekim ay\u0131nda buralarda, r\u00fczgar kuvvetli hava da so\u011fuk, ayaz var, buras\u0131 tamamd\u0131r, \u00a0i\u015fi tad\u0131nda b\u0131rakal\u0131m.<\/p>\n
\u00c7evreyi dola\u015farak, foto\u011fraf \u00e7ekerek d\u00f6n\u00fcyoruz art\u0131k, otelimize.. \u00a0Sabah erken eve yolculuk…<\/p>\n
Her \u015feyi ile g\u00fczel dolu dolu bir gezi. D\u00fcnyan\u0131n bu taraf\u0131nda, bu co\u011frafya da, sert ac\u0131mas\u0131z do\u011faya,\u00a0bu \u015fartlara uyum sa\u011flayarak ya\u015fayan insanlar. Burada Cengiz Han, ulu \u00f6nder. Yollara, ma\u011fazalara, i\u00e7kilere, e\u015fyalara bir\u00e7ok \u015feye O\u2019nun ad\u0131 verilmi\u015f, bir \u00e7ok yerde resmi veya heykeli var..<\/p>\n
Mo\u011folistan \u00c7in ile Rusya aras\u0131nda s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kalm\u0131\u015f denize ba\u011flant\u0131s\u0131 olmayan n\u00fcfusu az y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc b\u00fcy\u00fck bir \u00fclke.\u00a0 Ekonomik faaliyeti genelde hayvanc\u0131l\u0131k, tar\u0131m ve zengin maden yataklar\u0131na dayal\u0131. Yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru yaz\u0131lan kendi karakteristik alfabelerini 1920\u00a0 lerde b\u0131rak\u0131p, Ruslar\u0131n etkisi ile Rus alfabesi olan Kiril alfabesine ge\u00e7mi\u015f. Y\u0131lda ancak 200.000 turistin geldi\u011fi, da\u011f\u0131n\u0131k yerle\u015fim merkezleri, zor ula\u015f\u0131m ko\u015fullar\u0131, bize benzer taraflar\u0131 olan \u00fclke.<\/p>\n
Bozk\u0131rlarda uzun yollar yapt\u0131k \u00e7\u00f6llerden ge\u00e7tik, \u00a0\u00fc\u015f\u00fcd\u00fck, Altay da\u011flar\u0131nda kartal avc\u0131lar\u0131 ile birlikte olduk, \u00a0kar da yollarda kald\u0131k, \u00a0kuvvetli ayaz\u0131, r\u00fczgar\u0131 hissettik, \u00e7ad\u0131rlar da kald\u0131k, y\u00fczy\u0131llar \u00f6ncesi T\u00fcrklerin b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 derin izlerin k\u00fclt\u00fcrlerini g\u00f6rd\u00fck. Her \u015feyi ile s\u0131cak, misafirperver, g\u00fczel insanlar Mo\u011follar\u0131n \u00fclkesi.<\/p>\n
<\/p>\n
Sevgilerimle<\/p>\n
Hayrettin Ka\u011fn\u0131c\u0131<\/p>\n
Ekim 2016<\/p>\n