Fildi\u015fi Sahili ya da resm\u00ee ad\u0131 ile C\u00f4te d\u2019Ivoire Cumhuriyeti, Afrika k\u0131tas\u0131n\u0131n bat\u0131s\u0131nda 28 milyon n\u00fcfusu olan, 322.462 km\u00b2 y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcml\u00fc, Mali, Burkina Faso, Gana, Liberya ve Gine \u00fclkeleri ile s\u0131n\u0131rlar\u0131, g\u00fcneyde Atlas Okyanusuna sahili ve ba\u015fkenti Yamoussoukro olan, Afrika\u2019n\u0131n geleneklerine en ba\u011fl\u0131 \u00fclkelerinden biri. Afrika\u2019n\u0131n gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 en d\u00fc\u015f\u00fck \u00fclkelerinden olan Fildi\u015fi Sahili\u2019nde GSH (gayri safi milli has\u0131la) toplamda 61,5 milyar, ki\u015fi ba\u015f\u0131 ortalama gelir seviyesi de 2,281 ABD dolar\u0131.<\/p>\n
1893’te Fransa’n\u0131n s\u00f6m\u00fcrge y\u00f6netimine giren, 1960 y\u0131l\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na kavu\u015fan Fildi\u015fi Sahili\u2019nde 60 farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrde etnik grup kendi geleneklerine g\u00f6re ya\u015f\u0131yor. \u00dclke genelinde etnik gruplar k\u00fclt\u00fcr, dil ve inan\u00e7 olarak \u00fc\u00e7 grupta toplanmaktad\u0131r: En b\u00fcy\u00fck etnik grup olan ve \u00e7o\u011funlukla \u00fclkenin orta b\u00f6lgelerinde ya\u015fayan Kwalar ve bu grubun i\u00e7indeki Bauleler kabilesi ise \u00fclke siyasi y\u00f6netiminde en etkili oland\u0131r. \u00dclkenin g\u00fcneybat\u0131 kesimlerinde ve bir k\u0131sm\u0131 kom\u015fu \u00fclke Liberya’da da ya\u015fayan Krular ikinci etnik gruptur. Di\u011fer gruplar ise kuzey kesimlerinde ya\u015fayan Voltaicler ve kuzeybat\u0131 b\u00f6lgelerinde yerle\u015fmi\u015f olan Mande etnik gruplar\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00dclke genelinde \u0130slamiyet en yayg\u0131n din konumunda olup, n\u00fcfusun %40,2’si \u0130slam inanc\u0131na g\u00f6re ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. \u00dclkede en yayg\u0131n ikinci din %38,7 ile Hristiyanl\u0131k. Di\u011fer dinler ise Animizm ve az\u0131nl\u0131k olarak yerel Afrika dinleridir.<\/p>\n
Kakao \u00fcretiminde d\u00fcnyada ilk s\u0131rada yer alan \u00fclke, orman \u00fcr\u00fcnleri konusunda ayr\u0131 bir yerde say\u0131labiliyor.<\/p>\n
Bu \u00fclkenin ad\u0131n\u0131 ilk duydu\u011fum g\u00fcnden beri merak etmi\u015fimdir, neden \u201cfildi\u015fi\u201d diye;<\/p>\n
Fildi\u015fi Sahili’nin en eski ba\u015fkenti ve en b\u00fcy\u00fck \u015fehri, Bat\u0131 Afrika’n\u0131n Paris’i olarak bilinen, Atlas Okyanusu sahilinde ba\u015fkente yak\u0131n Abidjan\u2019a direkt u\u00e7uyoruz. Abidjan, denize ba\u011flant\u0131l\u0131 olan lag\u00fcn g\u00f6l\u00fc ile bat\u0131 Afrika’n\u0131n en g\u00f6zde \u015fehirlerinden biri.<\/p>\n
Fildi\u015fi Sahili’nin \u00f6nemli liman\u0131 olmas\u0131 nedeniyle ticari ve sosyal olarak en geli\u015fmi\u015f, Afrika’n\u0131n 4. b\u00fcy\u00fck ve nemli \u015fehri. \u0130stanbul gibi, ba\u015f\u015fehir de\u011fil ama ekonomi, ticaret, sosyal hayat\u0131n ve her t\u00fcrl\u00fc i\u015flerin d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc \u015fehir.<\/p>\n
Buras\u0131 ger\u00e7ek Afrika k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 ender \u00fclkelerden biri. \u0130\u015fte b\u00f6yle bir yere gidiyoruz.<\/p>\n
N\u00fcfusun %25\u2019i burada ya\u015f\u0131yor. U\u00e7aktan inince sizi kar\u015f\u0131layan y\u00fcksek modern binalar, geni\u015f caddeler ile \u015fa\u015f\u0131rtacak kadar modern g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc bir yer. Otel harika, en iyisine fark atar. Bunlar yolumuzun \u00fcst\u00fcnde olan ve ilk g\u00f6z\u00fcm\u00fcze \u00e7arpan detaylar. Ancak ana yoldan ayr\u0131l\u0131r, arka sokaklara girerseniz kendinizi buran\u0131n ger\u00e7ek ya\u015fam\u0131n\u0131n i\u00e7inde bulursunuz.<\/p>\n
\u00c7in, buras\u0131 dahil Afrika’ya uzun y\u0131llardan beri yat\u0131r\u0131m yap\u0131yor, burada \u00c7in\u2019in siyasi ve ekonomik etkinli\u011fi giderek art\u0131yor.<\/p>\n
Bat\u0131 Afrika zengin maden ve petrol\u00fcn oldu\u011fu ender \u00fclkelerden biri, bu nedenle ko\u015fullar\u0131na g\u00f6re daha iyi durumda.\u00a0Konu toprak zenginli\u011fi olunca Fransa buray\u0131 uzun y\u0131llar s\u00f6m\u00fcrm\u00fc\u015f, bu nedenle yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fe kadar i\u00e7 sava\u015flar ya\u015fanm\u0131\u015f.<\/p>\n
\u00dclke ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ald\u0131ktan sonra da Fransa\u2019ya her y\u0131l s\u00f6m\u00fcrgelik vergisi \u00f6d\u00fcyor. Muhtemelen gerek\u00e7e olarak \u201cBiz sizi s\u00f6m\u00fcrmek i\u00e7in \u00f6nceleri alt yap\u0131 ve di\u011fer konularda yat\u0131r\u0131m yapt\u0131k, \u00e7ok para harcad\u0131k\u201d, bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak da s\u00fcresi ve miktar\u0131 Fransa taraf\u0131ndan belirlenen vergi.<\/p>\n
Abidjan ismi nereden geliyor diye bakarsak; Portekizliler ilk olarak buraya ayak bast\u0131klar\u0131nda, o d\u00f6nemlerde orman i\u00e7inde avlanan avc\u0131 toplay\u0131c\u0131 yerlilerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rlar ve buran\u0131n neresi oldu\u011funu sormaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Garibim yerli de ilk defa g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc beyaz tenli, de\u011fi\u015fik k\u0131yafetli adam\u0131 g\u00f6r\u00fcnce korkarak yerel lisanda \u201cBen a\u011fa\u00e7 kesiyorum\u201d anlam\u0131nda \u201cabidjan\u201d diye kar\u015f\u0131l\u0131k verir. Portekizli beyaz adamlar da buran\u0131n ad\u0131n\u0131n Abidjan oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve bu isim devam eder.<\/p>\n
Turizm a\u00e7\u0131s\u0131ndan fazla geli\u015fmemi\u015f yani \u00e7ok turistik bir yer de\u011fil,\u00a0bu nedenle burada kendinizi hayat\u0131n i\u00e7inde bulabilirsiniz.<\/p>\n
Fildi\u015fi Sahili \u00fclke para birimi; Bat\u0131 Afrika CFA frang\u0131. 1 Bat\u0131 Afrika CFA frang\u0131= 0,0015 ADB dolar\u0131 veya 1 ABD dolar\u0131= 640 Bat\u0131 Afrika frang\u0131<\/p>\n
**<\/p>\n
Grand Bassam’a gidiyoruz. Hi\u00e7 akl\u0131ma gelmezdi burada trafi\u011fin bu kadar s\u0131k\u0131\u015f\u0131k olaca\u011f\u0131. Gayet g\u00fczel ve pahal\u0131 arabalar trafikte.\u00a014 kilometre yol yakla\u015f\u0131k\u00a0iki saat s\u00fcrd\u00fc. \u00a0Fildi\u015fi Sahili \u00fclkesinden bahsediyoruz,\u00a0\u0130stanbul bundan iyi.\u00a0Karayolunu her zaman tercih ederim, \u00fclkenin sosyal hayat\u0131n\u0131n i\u00e7inden ge\u00e7iyorsunuz, yerel insanlarla tan\u0131\u015fma, onlar\u0131 yak\u0131ndan g\u00f6rme f\u0131rsat\u0131 oluyor.<\/p>\n
Grand Bassam’a gelebildik sonunda. Deniz kenar\u0131nda bir yerle\u015fim b\u00f6lgesi oldu\u011fu i\u00e7in kolonyal devletin merkezi olmu\u015f. O d\u00f6nemlerde yap\u0131lm\u0131\u015f ve d\u00f6nemin mimari \u00f6zelli\u011fini ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc yans\u0131tan \u00e7ok g\u00fczel binalar var. Bug\u00fcn onlarca harika bina bak\u0131ms\u0131z, \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f, y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f, pislik i\u00e7inde. Kendi halinde sakin bir yer Grand Bassam.<\/p>\n
\u00d6\u011fle yeme\u011fini burada, okyanusun ha\u015fin dalgalar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda yiyoruz. Afrika\u2019da hayat kendi ak\u0131\u015f h\u0131z\u0131nda devam eder, bu h\u0131z da genelde \u00e7ok yava\u015f. Hi\u00e7bir konuda acele etmeye gerek yoktur, her \u015fey kendi h\u0131z\u0131nda ya\u015fan\u0131r. B\u00f6yle olunca servis de ayn\u0131 h\u0131zda oluyor, acele yok.<\/p>\n
Grand-Bassam, 1893 y\u0131l\u0131ndan 1896 y\u0131l\u0131na kadar Frans\u0131z s\u00f6m\u00fcrge y\u00f6netiminde ba\u015fkent olan, Fildi\u015fi Sahili’nin g\u00fcney do\u011fusunda \u00f6nemli yerlerden biri. Eski kolonyal binalar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, geni\u015f merdiveni ve mimarisi ile \u00f6nemli yap\u0131lar\u0131ndan biri olan ve bug\u00fcn Etnografya M\u00fczesi olan eski valinin saray\u0131na gidiyoruz.<\/p>\n
M\u00fczeyi geziyoruz, kabile kost\u00fcmleri, maskeler, s\u00fcs e\u015fyalar\u0131 ve etnografik foto\u011fraf koleksiyonu ile \u00fclke tarihi ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc hakk\u0131nda g\u00fczel bir m\u00fcze. 1893-1896 d\u00f6neminde Frans\u0131z s\u00f6m\u00fcrge ba\u015fkenti olan Grand Bassam ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 sar\u0131 humma salg\u0131n\u0131ndan sonra \u00f6nemini kaybetmi\u015f. Eski ve yeni \u015fehir, k\u00f6pr\u00fc ile birbirine ge\u00e7i\u015f sa\u011fl\u0131yor. Eski \u015fehirde bulunan binalar genelde bak\u0131ms\u0131z ve harap vaziyette, bu haliyle Frans\u0131z kolonyal mimari tarz\u0131 ile Unesco D\u00fcnya Miras\u0131 listesine girmi\u015f.<\/p>\n
\u00c7evreyi dola\u015f\u0131yoruz, Afrika hayat\u0131\u00a0yoksulluk, sefalet i\u00e7inde ama i\u00e7ten, candan insanlar.<\/p>\n
Gene s\u0131k\u0131\u015f\u0131k, kar\u0131\u015f\u0131k trafi\u011fin i\u00e7inden Abidjan’daki otelimize d\u00f6n\u00fcyoruz.<\/p>\n
Osmanl\u0131lar i\u015fgal etti\u011fi yani s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirdi\u011fi yerlere genel olarak sadece atad\u0131\u011f\u0131 valiler \u00fczerinden vergilendirme yapm\u0131\u015f, buralar\u0131n alt yap\u0131s\u0131 ile \u00e7ok ilgilenmemi\u015ftir. Fransa ve di\u011fer s\u00f6m\u00fcrgeci \u00fclkeler ise, i\u015fgal etti\u011fi yerlerde\u00a0alt yap\u0131 gibi konularda yat\u0131r\u0131m yapm\u0131\u015f, kendi dinini ve dilini uygulamaya alm\u0131\u015f, kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn yay\u0131lmas\u0131 ve benimsenmesi i\u00e7in \u00e7aba harcam\u0131\u015f. Toplumu de\u011fi\u015ftirmek, kontrol etmek i\u00e7in dilini ve dinini de\u011fi\u015ftirmek gerekir.\u00a0Bu nedenle b\u00fct\u00fcn s\u00f6m\u00fcrge \u00fclkeler gittikleri yerlerde \u00f6ncelikle kiliseler yapar sonra misyonerlik \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ile dinlerini de\u011fi\u015ftirir, okullar a\u00e7arak e\u011fitim ile dillerini ve k\u00fclt\u00fcrlerini kontrol alt\u0131na alarak toplumu y\u00f6netirler.<\/p>\n
Buralarda da k\u00f6lelik ya\u015fant\u0131s\u0131 olmu\u015f, asl\u0131na bakarsan\u0131z halen devam eden yerler var. Bat\u0131n\u0131n refah\u0131, buradaki zenginli\u011fin k\u00f6leler ile birlikte bat\u0131ya ta\u015f\u0131nmas\u0131 sonucudur. Avrupa k\u0131tas\u0131nda petrol, yeralt\u0131 zenginlikleri yoktur.<\/p>\n
Buras\u0131 halen kakaonun en fazla \u00fcretildi\u011fi yerlerden, d\u00fcnya pazar\u0131n\u0131n %40\u2019\u0131 burada yeti\u015fiyor. Kakao \u00e7ikolatan\u0131n temel maddesi ancak kakao \u00e7ikolata oluncaya kadar ge\u00e7en s\u00fcrecin sonucunda fiyat\u0131 3600 misli art\u0131yor.<\/p>\n
**<\/p>\n
U\u00e7akla kuzeye, Odienne’ye gidiyoruz. Hen\u00fcz turistlerin fazla ziyaret etmedikleri yerler, bu nedenle k\u0131rsal b\u00f6lgelerde kabileler kendi \u00f6zg\u00fcn gelenekleri ile ya\u015famaya devam ediyorlar.<\/p>\n
Burada ge\u00e7erli olan zaman birimi \u201cAfrican time\u201d yani Afrika zaman \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc. Acele yok, her \u015fey kendi ak\u0131\u015f\u0131nda. U\u00e7ak \u00fc\u00e7 saat ge\u00e7 kalkt\u0131, nedeni yok. Neyse havaland\u0131k ve salimen Odienne Uluslararas\u0131 Havaliman\u0131\u2019na indik. Uluslararas\u0131 ama \u00e7ok b\u00f6yle bir durum yok gibi, uluslararas\u0131 i\u00e7in fazla ufak bir havaalan\u0131. Havaalan\u0131 \u015fehir merkezi aras\u0131 yakla\u015f\u0131k 10 km ama trafik s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle iki saate yak\u0131n s\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n
\u015eehri geziyoruz, \u015fehir denilince son derece s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 ya\u015fam\u0131n oldu\u011fu karmakar\u0131\u015f\u0131k bir yer. Fazla yabanc\u0131 gelmedi\u011fi i\u00e7in kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z insanlar \u00f6nce biraz heyecan yapt\u0131lar, yad\u0131rgad\u0131lar ama k\u0131sa s\u00fcre sonra birlikte \u00e7ok keyifli foto\u011fraflar \u00e7ektik.<\/p>\n
\u00dclkenin kuzeyindeki Mali s\u0131n\u0131r\u0131na yak\u0131n yerlerde genelde M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k yayg\u0131n. Kula\u011f\u0131ma ezan sesleri geliyor, belli, yak\u0131nlarda cami var.<\/p>\n
**<\/p>\n
Afrika Fildi\u015fi Sahili\u2019nde ezan sesi ile uyand\u0131m, sabah olmu\u015f, kalkma zaman\u0131.<\/p>\n
Yakuba kabilesinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgeye gidiyoruz. Odienne’ye \u00fc\u00e7 saat mesafede, son bir saati biraz zorlu. Tuba \u015fehri yak\u0131nlar\u0131nda Mali \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun soyundan gelen Malinke kabilesinin oldu\u011fu yere geldik. Geldi\u011fimiz \u00e7\u0131\u011f\u0131rtkanlar taraf\u0131ndan ba\u011f\u0131rarak anons edilmeye ba\u015flay\u0131nca, insanlar k\u00f6y meydan\u0131nda toplanmaya ba\u015flad\u0131lar, darbuka benzeri \u00e7alg\u0131 ile t\u00f6renin ba\u015flayaca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131. Kad\u0131nlar \u00e7alg\u0131c\u0131n\u0131n etraf\u0131nda d\u00f6nerek hafiften dans eder gibi yap\u0131yor, di\u011ferlerinin de gelmesini bekliyorlar. Giderek kalabal\u0131k artt\u0131, \u00e7alg\u0131c\u0131lar da art\u0131nca, ba\u015flad\u0131 m\u00fczik ve dans, harika bir tempo.<\/p>\n
Do\u011fum, evlilik, \u00f6l\u00fcm, tanr\u0131lara adak, sunak gibi benzer sosyal faaliyetler veya k\u00f6y halk\u0131n\u0131n toplan\u0131p sosyalle\u015fmesi gerekti\u011fi zaman g\u00fcn\u00fcn anlam\u0131na g\u00f6re farkl\u0131 \u015fekil ve d\u00fczende t\u00f6renler yap\u0131l\u0131yor. Bize yap\u0131lan ise ho\u015f geldin dans\u0131.<\/p>\n
Dans ve m\u00fczik devam ederken aralardan bir yerden y\u00fcz\u00fc tamamen maskeli, saz bitkisinden etekli biri meydana geldi, m\u00fczi\u011fin ve dans\u0131n temposu giderek artmaya ba\u015flad\u0131, maskeli de m\u00fczi\u011fin ritmine uygun olarak ortalarda kendi dans\u0131n\u0131 yapmaya ba\u015flad\u0131.\u00a0Her maske ve dans\u0131n bir anlam\u0131 ve \u00f6\u011fretisi var, bu maske, bilgeli\u011fi, \u00f6\u011f\u00fct vermeyi ve yap\u0131lacak yanl\u0131\u015f\u0131n, k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn cezaland\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ifade ediyor. Bir s\u00fcre dans ettikten sonra, uzun tahta bacakl\u0131, y\u00fcz\u00fc maskeli ba\u015fka biri daha geldi. Bu maskeli de olaylara yukar\u0131dan bakabileni, her \u015feyin do\u011frusunu bileni, g\u00f6reni temsil ediyor. Uzun bacaklar\u0131 ile atlay\u0131p z\u0131playarak danslar\u0131 ile mesaj vermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.\u00a0Zaman zaman temponun artmas\u0131 heyecan\u0131 artt\u0131r\u0131yor, daha keyifli bir hale geliyor. Bolca foto\u011fraf ve g\u00fczel an\u0131larla ayr\u0131l\u0131yoruz buradan.<\/p>\n
\u00c7\u0131k\u0131yoruz yola, yak\u0131nlar\u0131nda bal\u0131kl\u0131 k\u00f6ye geliyoruz. Nehir yata\u011f\u0131nda bolca yay\u0131n t\u00fcr\u00fc bal\u0131klar dola\u015f\u0131yor.\u00a0Bunlar\u0131 yakalay\u0131p yemenin b\u00fcy\u00fck k\u00f6t\u00fcl\u00fckler getirece\u011fine inan\u0131l\u0131yor. Nedir bu bal\u0131klar\u0131 kutsal yapan hik\u00e2ye diye sorduk; \u00e7ok y\u0131llar \u00f6nce Mali Krall\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neminde Araplar buralara gelmi\u015f, buradaki insanlar\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131rmak istemi\u015fler ve bunun i\u00e7in zor kullan\u0131p katliamlar yapm\u0131\u015flar,\u00a0insanlar da bu bask\u0131lardan ka\u00e7arak g\u00f6\u00e7 etmeye ba\u015flam\u0131\u015flar.\u00a0\u00d6nlerine bu nehir \u00e7\u0131k\u0131nca kendi yapt\u0131klar\u0131 rit\u00fcel dualar sonunda b\u00fct\u00fcn bal\u0131klar \u00fcst \u00fcste dizilerek k\u00f6pr\u00fc olu\u015fturmu\u015f ve insanlar\u0131n kar\u015f\u0131 tarafa ge\u00e7mesini sa\u011flam\u0131\u015f. Bu nedenle bu bal\u0131klara duyduklar\u0131 \u015f\u00fckran sonucu onlara dokunmuyorlar ve kutsal kabul ediyorlar. \u0130ster inan ister inanma hik\u00e2ye bu, her yerde oldu\u011fu gibi.<\/p>\n
Odienne’ye d\u00f6n\u00fcyoruz, yolumuzun \u00fczerinde Duzolar var, onlar\u0131 ziyaret edece\u011fiz. Bulundu\u011funuz yer Mali ve Burkina Faso s\u0131n\u0131r\u0131na \u00e7ok yak\u0131n, buras\u0131 Fildi\u015fi \u00fclkesinde ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131k, uyu\u015fturucu gibi kanunsuz olaylar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131, birka\u00e7 y\u0131l \u00f6ncesine kadar da ter\u00f6r\u00fcn oldu\u011fu yerler. Duzolar, farkl\u0131 kabilelerden olu\u015fan bir y\u00f6re halk\u0131, devlet taraf\u0131ndan kabul edilen bu grup, b\u00f6lgenin asayi\u015finden sorumlu. Kendilerinde baz\u0131 mistik g\u00fc\u00e7lerin oldu\u011funa inan\u0131yorlar, b\u00f6yle olunca \u015fifa, iyile\u015ftirme, ruhlar d\u00fcnyas\u0131ndan haber getirme g\u00f6t\u00fcrme gibi i\u015flere de bak\u0131yorlar. Kimler Duzo olabilir diye sorduk, h\u0131rs\u0131zl\u0131k yapmam\u0131\u015f, adam \u00f6ld\u00fcrmemi\u015f, devlete kar\u015f\u0131 su\u00e7 i\u015flememi\u015f olanlar aras\u0131ndan se\u00e7iliyor. Duzo\u00a0olmak isteyenler Duzolar\u0131n \u015feflerine horozla geliyor, b\u00fct\u00fcn \u015fartlar uygun ise belli rit\u00fceller e\u015fli\u011finde horozun \u00fcst\u00fcne el basarak yemin ediyor, t\u00f6ren sonunda da horozu kesip yiyorlar. B\u00f6lge bunlardan soruluyor, buran\u0131n halk\u0131ndan dahi olsan\u0131z onlar\u0131n sorumlu oldu\u011fu b\u00f6lgeye onlardan izinsiz germezsiniz.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019de do\u011fu b\u00f6lgesindeki korucular gibi, \u00e7ok benzer bir durum.<\/p>\n
Birlikte orman\u0131n i\u00e7inde bir yere geldik, yakt\u0131klar\u0131 ate\u015fin etraf\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 k\u00f6t\u00fc ruhlardan korunma rit\u00fcellik dans\u0131 ile g\u00fcvendeyiz art\u0131k.\u00a0Kutsal b\u00fcy\u00fck kayan\u0131n \u00fczerinde bolca foto\u011fraf \u00e7ekerek g\u00fcne\u015fi bat\u0131rd\u0131k ve g\u00fcn\u00fc tamamlad\u0131k.<\/p>\n
Bu insanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu son 10 seneye kadar k\u00f6y\u00fcnden d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f, hayatlar\u0131nda hi\u00e7 beyaz insanlarla kar\u015f\u0131la\u015fmam\u0131\u015flar, halen de yabanc\u0131lara tam olarak adapte olmu\u015flar diyemeyiz.<\/p>\n
**<\/p>\n
Sabah erken yollarday\u0131z, do\u011fuya Burkina Faso s\u0131n\u0131r\u0131nda Buaundialii b\u00f6lgesinde Afrika’n\u0131n \u00e7ingeneleri olarak bilinen\u00a0Fulani g\u00f6\u00e7erlerine gidiyoruz. Ge\u00e7imlerini bir s\u0131\u011f\u0131r t\u00fcr\u00fc olan zebu hayvanlar\u0131n\u0131 besleyerek sa\u011fl\u0131yorlar. Fulani g\u00f6\u00e7erlerinin kimlikleri yoktur, okula gitmez, kendilerinden olmayanla evlenmezler, s\u0131n\u0131r kom\u015fusu Burkina Faso\u2019da akrabalar\u0131na giderken s\u0131n\u0131r\u0131 ge\u00e7erler, kimse de bunlara evrak sormaz. Afrika\u2019n\u0131n renkli kabilelerindendir. Kad\u0131nlar evlenince dudaklar\u0131na d\u00f6vme yapt\u0131r\u0131yorlar, evlendikleri belli olsun diye.<\/p>\n
B\u00f6lge M\u00fcsl\u00fcman a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131, b\u00f6yle olunca cami de olmal\u0131, 17. y\u00fczy\u0131lda Fotona ailesi taraf\u0131ndan Mali mimarisinde yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Kotou Camiine gidiyoruz. Kom\u015fu Mali Krall\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neminin en pop\u00fcler tarz\u0131 olan kerpi\u00e7 y\u0131\u011fma cami. K\u00fc\u00e7\u00fck fakat tarz\u0131n\u0131n \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131yor ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde halen \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ancak sadece dini konuda yetkin olanlar burada ibadet edebiliyor. Ger\u00e7ekten ilgin\u00e7 bir yap\u0131. Hemen yan\u0131nda herkesin ibadet edebilece\u011fi yeni in\u015fa edilmi\u015f ba\u015fka bir cami daha var.<\/p>\n
Mali Krall\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7mi\u015fte buralarda h\u00fck\u00fcm s\u00fcrm\u00fc\u015f kuvvetli bir devlet ama en \u00f6nemli olan, Mali Kral\u0131 Musa Keyta\u2019n\u0131n d\u00fcnyada \u015fimdiye kadar gelmi\u015f ge\u00e7mi\u015f en zengin ki\u015fi olmas\u0131. Musa Keyta bir g\u00fcn hacca gitmeye karar vermi\u015f ve yolda 100 deve y\u00fck\u00fc on binlerce k\u00fcl\u00e7e alt\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcklerine zek\u00e2t olarak da\u011f\u0131tm\u0131\u015f. Zengin olunca da b\u00f6yle olmal\u0131 hani, tarih her daim senden bahsetsin!<\/p>\n
Kurallar\u0131na son derece ba\u011fl\u0131 kat\u0131 rit\u00fcellik bir ya\u015fam tarz\u0131 olan\u00a0Dara k\u00f6y\u00fcne, buran\u0131n en ilgin\u00e7 kabilesi Pato’lara gidiyoruz. K\u00f6ye gelince \u201cHadi inelim, resim \u00e7ekelim\u201d diyebilece\u011finiz bir yer de\u011fil buras\u0131. Her ne kadar ziyaretimiz hakk\u0131nda bilgileri olsa da kabilenin \u015fefinden son bir onay almak gerekir. Beklenenin d\u0131\u015f\u0131nda farkl\u0131 giysiler i\u00e7inde kad\u0131nl\u0131 erkekli gruplar m\u00fczik ile dans ederek ortalarda dola\u015f\u0131yorlar. Bize e\u015flik eden rehber heyecanla ve de \u0131srarla \u201cSak\u0131n foto\u011fraf \u00e7ekmeyin, ba\u015f\u0131m\u0131za i\u015f a\u00e7ar\u0131z\u201d diye devaml\u0131 ikaz ediyor. \u00d6nce \u00e7ok anla\u015f\u0131lmad\u0131 nedir ne oluyor, bir s\u00fcre sonra seremoni bitince a\u00e7\u0131klama yap\u0131ld\u0131. Kabilenin ileri geleninin cenaze t\u00f6reniymi\u015f, foto\u011fraf \u00e7ekilmesi veya d\u0131\u015far\u0131dan rit\u00fcel harici bir olay durumunda, \u00f6lenin ruhuna b\u00fcy\u00fck k\u00f6t\u00fcl\u00fck anlam\u0131na gelece\u011fi i\u00e7in halk\u0131n tepkisine yol a\u00e7abilirmi\u015f. Ge\u00e7mi\u015fte benzer s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 olaylar ya\u015fanm\u0131\u015f, neyse bizde sorun olmad\u0131, b\u00fcy\u00fck \u015feften onay geldi, bizleri kabul buyurdu.<\/p>\n
Ortada ate\u015f, etraf\u0131nda m\u00fczik e\u015fli\u011finde dans eden k\u0131zlar ve erkekler. \u00c7ok anlaml\u0131 oldu\u011fu belli olan farkl\u0131 rit\u00fcellik dans. K\u0131zlar\u0131n bakirelik dans\u0131. K\u0131zlar ergenlik ya\u015f\u0131na gelince birinci a\u015fama olarak belli bir s\u00fcre ormanda tek ba\u015f\u0131na ya\u015famal\u0131, s\u00fcrecin sonunda k\u00f6y\u00fcne d\u00f6n\u00fcnce bu t\u00f6ren yap\u0131l\u0131yor. Bu olay ki\u015finin birey olmas\u0131, kabile i\u00e7inde itibar g\u00f6rmesi,\u00a0evlenebilmesi i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli. Sonradan ge\u00e7irece\u011fi daha zorlu iki s\u0131nav sonras\u0131nda kabilenin sayg\u0131n isimleri aras\u0131nda olacak. K\u00f6ydeki b\u00fct\u00fcn kad\u0131nlar bu \u00fc\u00e7 a\u015famal\u0131 eylemi yapmak durumunda.\u00a0Bunun anlam\u0131 kad\u0131n\u0131n en zorlu \u015fartlarda bile \u00e7ocu\u011funu, ailesini, k\u00f6y\u00fcn\u00fc koruyabilece\u011fini g\u00f6stermesidir. K\u00f6y\u00fcn \u015fefinin ba\u015f\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnden \u00e7evirerek \u015faklatt\u0131\u011f\u0131 k\u0131rbac\u0131 ile ba\u015flayan t\u00f6reni de \u015fef y\u00f6netiyor. T\u00f6renin ba\u015f\u0131nda yak\u0131lan ate\u015fi de \u00fczerine oturarak s\u00f6nd\u00fcr\u00fcyor ve t\u00f6ren sonlan\u0131yor. Ate\u015f de \u00f6yle hafiften t\u00fcten ate\u015f de\u011fil, alev alev yanan koca ate\u015f, herif \u00fczerine oturdu, poposunu \u00e7evire \u00e7evire koca ate\u015fi s\u00f6nd\u00fcrd\u00fc, bu dans\u0131 s\u0131k yaparlarsa \u015fefin k\u0131\u00e7\u0131 sonunda alev al\u0131r! Burada \u015fef olmak b\u00f6yle bir \u015fey. Asl\u0131nda bu onun g\u00fc\u00e7 g\u00f6sterisiydi. Sonradan \u00f6\u011frendik, \u015fefin k\u0131rbac\u0131 \u00e7evirip \u015faklatmas\u0131 bizlerin i\u00e7inde olan k\u00f6t\u00fc ruhlar\u0131n k\u00f6ye zarar vermesini \u00f6nlemek i\u00e7inmi\u015f. \u00d6\u011frendik ki k\u00f6yde de epey bakire k\u0131z varm\u0131\u015f, \u015fefin mabad\u0131 k\u00f6m\u00fcrle\u015febilir hani.<\/p>\n
Erkeklere gelince, onlar\u0131n da k\u00f6yde birey olmas\u0131, evlenme stat\u00fcs\u00fc kazanmas\u0131 i\u00e7in daha zorlu \u00fc\u00e7 a\u015famal\u0131, uygulamal\u0131 yolculuktan ba\u015far\u0131l\u0131 olarak ge\u00e7mesi gerekir.<\/p>\n
\u015eimdi gel de bu kabileden bir k\u0131zla evlenmeye kalk, ormanda \u00e7\u0131plak vaziyette tek ba\u015f\u0131na ka\u00e7 g\u00fcn ya\u015fayabileceksin g\u00f6relim.<\/p>\n
Buralar yabanc\u0131lar\u0131n, turistlerin \u00e7ok u\u011frad\u0131klar\u0131, geldikleri yerler de\u011fil.\u00a0Ziyaret etti\u011fimiz kabileler ger\u00e7ek k\u00fclt\u00fcrlerini, geleneklerini, ya\u015famlar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131n\u0131 bizlerle payla\u015f\u0131yorlar, tabii ki \u00f6nceden bilgi veriliyor, onlar\u0131 tan\u0131mak istedi\u011fimiz, foto\u011fraf \u00e7ekece\u011fimiz s\u00f6yleniyor ve kabul ederlerse gidiyoruz. Ziyaret takvimi rit\u00fcellik danslar\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131 g\u00fcnlere denk getirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor veya olabilirse onlar birka\u00e7 g\u00fcn erteleyebiliyor. Pato kabilesi kat\u0131 kurallar\u0131 olan bir kabile.<\/p>\n
Afrika\u2019da her \u015feyi ak\u0131l ve mant\u0131k ile anlayamazs\u0131n, buralar\u0131 anlamak i\u00e7in Afrikal\u0131 gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp Afrika’y\u0131 kalbinde hissetmen gerekir.<\/p>\n
Zorlu, heyecanl\u0131, g\u00fczel bir g\u00fcn oldu, yolumuz uzun, do\u011fuya gidiyoruz, geceyi Korhogo \u015fehrinde ge\u00e7irece\u011fiz.<\/p>\n
**<\/p>\n
Bug\u00fcn Korhogo b\u00f6lgesinde Klofon feti\u015fler k\u00f6y\u00fcne gidiyoruz. Afrika bol \u00e7ocuklu bir yer, arabadan inmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131z anda etraf\u0131n\u0131z \u00e7ocuklarla doluyor, bir anda bu kadar \u00e7ocuk nereden \u00e7\u0131k\u0131yor anlamak zor. Buras\u0131 animist inanc\u0131n\u0131n h\u00e2kim oldu\u011fu bir k\u00f6y, erkekler d\u00f6rt e\u015fli olabiliyor ve de b\u00f6yle durumda e\u015flerinin evlerini kendi evinin hemen etraf\u0131na yapt\u0131r\u0131yorlar, yak\u0131n olsun diye. Modernlik dedikleri bu mu dersiniz! K\u00f6y\u00fcn ortas\u0131nda, k\u00f6ye ait b\u00fct\u00fcn feti\u015flerin oldu\u011fu, \u00e7at\u0131s\u0131 koni \u015feklinde y\u00fcksek silindirik mabet olarak kabul edilen kul\u00fcbe bulunuyor.<\/p>\n
Nisan ay\u0131nda ba\u015flayacak olan muson ya\u011fmurlar\u0131ndan \u00f6nce mabedin \u00e7at\u0131s\u0131n\u0131n, sonra b\u00fct\u00fcn evlerin \u00e7at\u0131lar\u0131n\u0131n yenilenip onar\u0131lmas\u0131 gerekir. Bu her y\u0131l b\u00fct\u00fcn k\u00f6yl\u00fclerin birlikte yapt\u0131klar\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma.<\/p>\n
Afrika\u2019da feti\u015f ve kutsall\u0131\u011f\u0131 her yerde g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn. Kutsal da\u011f Tenufo feti\u015fine gidiyoruz. \u0130nsanlar buraya \u00e7\u00f6zemedikleri problemleri inand\u0131klar\u0131 kutsal de\u011ferler, feti\u015fler \u00fczerinden \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in geliyor. Burada da kutsal da\u011f\u0131n ruhu oldu\u011fu kabul edilir ve bu ruh \u00fczerinden Tanr\u0131\u2019dan istekte bulunulur. Dilekleri olursa da gelip horoz gibi hayvanlar\u0131 kesip, burada pi\u015firip yemek ve bir gece de da\u011f\u0131n \u00fczerinde veya kutsal ta\u015f\u0131n alt\u0131nda gecelemek gerekir.<\/p>\n
Burada \u00fc\u00e7 da\u011f ve \u00fc\u00e7 feti\u015f bulunuyor. Bunlar iyi ve k\u00f6t\u00fcl\u00fck feti\u015fi, anne piton feti\u015fi, atalar yani ge\u00e7mi\u015f soylar feti\u015fi. Bir de hemen yak\u0131nda kutsal orman var, buraya sadece b\u00fcy\u00fcc\u00fcler girebiliyor, burada g\u00fc\u00e7lerini yeniliyorlar.<\/p>\n
Asl\u0131nda bizde de ayn\u0131 tutumlar vard\u0131r; \u0130nananlar, olmas\u0131n\u0131 istedikleri \u015feyler i\u00e7in, t\u00fcrbelere gider, adak adarlar, \u00e7aput ba\u011flarlar, hocalara gider kendilerini okuturlar, i\u00e7imdeki cin \u00e7\u0131ks\u0131n, k\u0131smetim a\u00e7\u0131ls\u0131n diye nefesi kuvvetli hocalara giderler veya nazar boncu\u011fu, deve dikeni, kur\u015fun d\u00f6kmeler gibi bir\u00e7ok \u015fey de bizim k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczdeki feti\u015flerdir. Bunlar da M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131ktan \u00f6nceki ge\u00e7mi\u015ften, \u015faman k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden gelenler.<\/p>\n
Antikac\u0131lara gidiyoruz, sokak aralar\u0131nda evlerin i\u00e7inde bir s\u00fcr\u00fc eski maske, heykel gibi objeler var, merakl\u0131s\u0131 burada epey ilgin\u00e7 par\u00e7alar bulabilir. Sonras\u0131nda pazara gidelim bakal\u0131m neler varm\u0131\u015f dedik, kuma\u015flar, elbiseler, tak\u0131lar falan. Korhogo b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerden biri ve buralar da b\u00fcy\u00fck \u015fehir pazar\u0131! Ama fazla bir \u015fey yok.<\/p>\n
Boloy kabilesinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgeye gidiyoruz. Giydikleri y\u00fczleri g\u00f6r\u00fcnmeyecek \u015fekilde b\u00fct\u00fcn v\u00fccutlar\u0131n\u0131 saran tulum benzeri k\u0131yafetlerin etkisi alt\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 atlama, s\u0131\u00e7rama, takla atma gibi hareketlerle anlat\u0131m yap\u0131yorlar, k\u00f6t\u00fc ruhlar\u0131 kovuyorlar. B\u00fcy\u00fck kabak benzeri bir \u015feyden yapt\u0131klar\u0131 m\u00fczik aleti e\u015fli\u011finde ba\u015flad\u0131 rit\u00fcellik dans. Taklalar, ters parendeler gibi hareketler. \u00a0K\u00f6t\u00fc ruhlar\u0131 burada da kovduk, tamamd\u0131r art\u0131k, bize bir \u015fey olmaz.\u00a0B\u00fct\u00fcn danslar birbirinden farkl\u0131 anlat\u0131mlar y\u00fckl\u00fc.<\/p>\n
Giydikleri k\u0131yafetler anlaml\u0131. Baz\u0131lar\u0131 tek desen benekli pantere benzer k\u0131yafetler ta\u015f\u0131yorlar, bunlar kutsal ormandan gelen mesajlar\u0131 kabile halk\u0131na iletenler ve gelecekte bilgelik mertebesine ula\u015facak olanlar, baz\u0131lar\u0131n\u0131n k\u0131yafetleri yukardan a\u015fa\u011f\u0131 yar\u0131s\u0131 panter gibi desenli di\u011fer yar\u0131s\u0131 desensiz bunlar da kabilenin sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131, bir de siyah olanlar var, bunlar k\u00f6y\u00fcn b\u00fcy\u00fc veya telkin yolu ile \u015fifa i\u015flerinden sorumlu olanlar.<\/p>\n
G\u00f6steri s\u0131ras\u0131nda birisi yere d\u00fc\u015ft\u00fc ve h\u0131zla ko\u015farak ayr\u0131ld\u0131, bu ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle ruhlar taraf\u0131ndan ortamdan konulmu\u015f anlam\u0131nda.\u00a0Ellerinde kendilerini korumak i\u00e7in kutsal ormandan getirdikleri bir dal par\u00e7as\u0131 ta\u015f\u0131yorlar, bunun onlara g\u00fc\u00e7 ve irade verdi\u011fine inan\u0131yorlar. Afrika\u2019da a\u011fa\u00e7, orman kutsald\u0131r, kesilmez, zarar verilmez. Ormanlar\u0131 beyaz insanlar keser, medeni olduklar\u0131 ve do\u011fay\u0131 korumay\u0131 sevdikleri i\u00e7in!<\/p>\n
Her yerde uzun gagal\u0131 \u015fi\u015f g\u00f6bekli sembol mitolojik ku\u015f fig\u00fcr\u00fc g\u00f6r\u00fcyoruz. “Calao ku\u015fu” mitolojik olarak, horoz (gururu sembolize ediyor), leylek (bereket), turna (sonsuz ya\u015fam ve bilgelik) ku\u015flar\u0131n\u0131n kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 olan sembol fig\u00fcr. G\u00f6bek \u015fi\u015f, gaga uzun ve a\u015fa\u011f\u0131ya g\u00f6be\u011fin de \u00fczerine kadar gelir ve g\u00f6be\u011fi kapat\u0131r. G\u00f6be\u011findeki \u015fi\u015fkinli\u011fi bilgeli\u011fi temsil eder. B\u00fct\u00fcn olarak bilgeli\u011fin sonsuzlu\u011funu, gururunu ve anlamayanlarla bilgeli\u011fini tart\u0131\u015fma anlam\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n
“Din ve bat\u0131l inan\u00e7lar, \u00e7aresizli\u011fin \u00e7aresidir.”<\/strong><\/p>\n G\u00fcn\u00fc tamamlad\u0131k.<\/p>\n **<\/p>\n G\u00fcneye Bauake \u015fehrine gidiyoruz, yolumuz uzun, k\u00f6ylerin, yerle\u015fim b\u00f6lgelerinin, \u00e7ar\u015f\u0131, pazarlar\u0131n aras\u0131ndan, baz\u0131lar\u0131nda durup dola\u015farak sonunda var\u0131yoruz Bauaka’ye. Sahil \u015feridine yakla\u015ft\u0131k\u00e7a yollarda, evlerde kuzeye g\u00f6re biraz daha geli\u015fmi\u015flik fark ediliyor.<\/p>\n Afrika’n\u0131n en kalabal\u0131k kabilelerinden biri olan Baule kabilesini ziyaret edece\u011fiz. \u00dclkede siyasi olarak da en etkili etnik grup durumunda, se\u00e7im zaman\u0131 b\u00fct\u00fcn siyasi adaylar bunlar\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131yor.<\/p>\n Bu kabilenin rit\u00fcellik danslar\u0131n\u0131 g\u00f6rmeye gidiyoruz. Animizm inanc\u0131n\u0131n yans\u0131mas\u0131 olan rit\u00fcelde kutsal ormanda maskesini takarak sazdan yap\u0131lm\u0131\u015f etek benzeri kost\u00fcmlerle geliyorlar ve meydanda \u00e7al\u0131nan m\u00fczi\u011fe e\u015flik ederek anlat\u0131mlarda bulunuyorlar.<\/p>\n Goli Maskesi olarak ifade edilen rit\u00fcelde, maske takanlardan biri kad\u0131n\u0131 di\u011feri erke\u011fi temsil ediyor. Bauake kabilesi ataerkil bir yap\u0131, kad\u0131n \u00e7ok \u00f6nde de\u011fil\u00a0bu nedenle kad\u0131n\u0131 temsil eden maskeli asl\u0131nda erkek. Rit\u00fcele g\u00f6re bu kad\u0131n\u0131n dans\u0131, erke\u011fe ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kabiledeki yerini anlat\u0131yor. Kad\u0131n ay\u0131, erkek g\u00fcne\u015fi temsil ediyor, ay\u0131n, sorunsuz ve sorgusuz olarak g\u00fcne\u015fin yani erke\u011fin etraf\u0131nda d\u00f6nmesi gerekir. \u0130kinci b\u00f6l\u00fcmde maskelerden biri mitolojik kutsal hayvan Goli’yi temsil ediyor, di\u011fer maske de halk\u0131 kontrol etmek, sorunlar\u0131 ve yap\u0131lan yanl\u0131\u015flar\u0131 g\u00f6zlemek i\u00e7in geliyor. Tabii ki en \u00f6nemlisi k\u00f6y\u00fc k\u00f6t\u00fc ruhlardan koruyorlar. G\u00fczel y\u00fcksek ritimli bir dans. Bu dans\u0131 bizden gelebilecek k\u00f6t\u00fc ruhlardan korunmak i\u00e7in yapt\u0131lar.<\/p>\n Danslarda kullan\u0131lan maskeler, kutsal ormanda muhafaza ediliyor ve yetkililerin haricinde ormana girilmesi ve de maskelere dokunulmas\u0131 kesin olarak yasaklanm\u0131\u015f durumda, aksi halde k\u00f6t\u00fc ruhlar\u0131n gazab\u0131ndan korkulur.<\/p>\n Gece buran\u0131n karakteristik de\u011ferlerini yans\u0131tan, ortalarda, masalar\u0131n aralar\u0131nda ceylanlar\u0131n dola\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00fczel butik bir oteldeyiz. Ak\u015fam g\u00fczel bir yemekle gecenin keyfini \u00e7\u0131kar\u0131yoruz.<\/p>\n Afrika\u2019da belli hizmetleri alaca\u011f\u0131n\u0131z oteller, restoranlar san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi ucuz de\u011fil, s\u0131radan halk\u0131n gidebilece\u011fi restoranlar ve oteller ger\u00e7ekten ucuz ama!<\/p>\n **<\/p>\n \u00dclkenin ba\u015fkenti Yamoussoukro’ya gidiyoruz.\u00a0Yak\u0131nlarda yolumuzun \u00fczerinde tekstil k\u00f6yleri var. Bunlar y\u00f6resel dokuma yap\u0131yorlar, \u00f6nce 20 cm geni\u015fli\u011finde metrelerce son derece ilkel a\u011fa\u00e7 dallar\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f dokuma tezg\u00e2hlar\u0131nda dokuyorlar sonra bunlar\u0131 yan yana ekleyip uygun boylarda kesiyorlar. Giderek az da olsa turistikle\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015f anla\u015f\u0131lan, birka\u00e7 da olsa hemen avu\u00e7 a\u00e7\u0131p para isteyenler var, fiyatlar u\u00e7uk, sonradan indirmeye ba\u015flad\u0131lar ama ge\u00e7 oldu, yola devam.<\/p>\n Bauake yak\u0131nlar\u0131nda Bauafle k\u00f6y\u00fcne Akan kabilesine Zauli rit\u00fcellik danslar\u0131na gidiyoruz, 1950 y\u0131l\u0131nda Zaouli isimli bir kad\u0131n taraf\u0131ndan geleneksel danslar\u0131n birle\u015fmesinden olu\u015fan bir dans. \u0130\u00e7eri\u011fi Akan kabile kad\u0131nlar\u0131na hayat\u0131 ve m\u00fccadeleyi anlat\u0131yor ve dans\u0131n yarat\u0131c\u0131s\u0131\u00a0Zaouli isimli bir kad\u0131na atfediliyor.\u00a0K\u0131yafetler eskiye g\u00f6re daha \u00f6zg\u00fcn, biraz modernize edilmi\u015f ve renklendirilmi\u015f. Dans bir kad\u0131n\u0131n di\u011fer bir kad\u0131na hayat\u0131 ve neler yapaca\u011f\u0131n\u0131 anlatmas\u0131na dair. Dans, Unesco K\u00fclt\u00fcrel D\u00fcnya Miras\u0131 listesine al\u0131nm\u0131\u015f.<\/p>\n Bu anlaml\u0131 g\u00f6sterinin ard\u0131ndan g\u00fcneye do\u011fru devam, Fildi\u015fi Sahili’nin resmi ba\u015fkenti Yamoussoukro\u2019ya geliyoruz.<\/p>\n Buran\u0131n tarihi \u00f6nemli; Abidjan’dan 274 km uzakl\u0131kta, devlet dairelerinin ve yabanc\u0131 el\u00e7iliklerin \u00e7o\u011funun bulundu\u011fu, tahmin edilen n\u00fcfusu 400 bin olan Yamoussoukro, 1983 y\u0131l\u0131ndan beri \u00fclkenin ba\u015fkenti ancak burada i\u015flerin y\u00fcr\u00fcmesinde baz\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131lar ya\u015fanabildi\u011fi i\u00e7in devlet i\u015flerinin bir k\u0131sm\u0131 eski ba\u015fkent Abijan\u2019da y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor. Asl\u0131nda Abidjan fiili ba\u015fkent gibi, devlet i\u015flerinin \u00e7o\u011fu burada yap\u0131l\u0131yor. Neden resmi ba\u015fkent Yamoussoukro diye sorarsan\u0131z; Fildi\u015fi Sahili’nin 1960’ta ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan otuz y\u0131ldan fazla bir s\u00fcre boyunca, Yamoussoukro \u00fclkenin ba\u015fkenti olarak hizmet etmi\u015f \u00e7\u00fcnk\u00fc buras\u0131 Fildi\u015fi Sahili Devlet Ba\u015fkan\u0131 F\u00e9lix Houphou\u00ebt-Boigny’nin do\u011fum yeri, evi ve gayri resmi genel merkeziydi.<\/p>\n Yamoussoukro, ulusal bir ba\u015fkent olarak \u00f6nemini yans\u0131tan yap\u0131lara sahiptir. Fiziksel olarak d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck Hristiyan Kilisesi olan Yamoussoukro Meryem Ana Bazilikas\u0131, \u0130talya, Roma\u2019daki Aziz Petrus’tan sonra modellenmi\u015ftir, 1985 ile 1989 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda in\u015fa edilmi\u015f ve 10 Eyl\u00fcl 1990\u2019da Papa II. John Paul taraf\u0131ndan kutsanm\u0131\u015ft\u0131r. Bazilika formunda in\u015fa edilen katedral, Guinness D\u00fcnya Rekorlar\u0131na d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck kilisesi olarak ge\u00e7mi\u015ftir. 30,000 m\u00b2 alana ve 158 metre y\u00fcksekli\u011fe sahip olup 11,000 ki\u015filik oturma kapasitesine sahip. Ger\u00e7ekten b\u00fcy\u00fck ve muhte\u015fem bir yap\u0131. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re kilise \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ama ne kadar cemaati var bilinmez, anla\u015f\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fan personel, ayl\u0131k ibadete gelenlerin toplam\u0131ndan fazla.<\/p>\n Ba\u015f\u015fehre ad\u0131n\u0131 veren F\u00e9lix Houphou\u00ebt-Boigny’nin\u2019in saray\u0131na gidiyoruz. Gidiyoruz derken ancak uzaktan bakabiliyoruz, \u00f6yle giri\u015f, ziyaret falan yok. \u015eehrin ortas\u0131nda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck arazi \u00fczerine in\u015fa edilmi\u015f muhte\u015fem bir yap\u0131, g\u00fcvenlik olarak arazinin etraf\u0131nda yakla\u015f\u0131k 100 metre geni\u015fli\u011finde su kanal\u0131 var ve burada y\u00fczlerce timsah ya\u015f\u0131yor. Adam amma korumu\u015f halk\u0131ndan. Ba\u015fkan \u00f6lm\u00fc\u015f, yeni bir cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilmi\u015f ama ailesi halen o sarayda ya\u015f\u0131yor. Galiba bizim de Afrika\u2019dan fark\u0131m\u0131z yok, ayn\u0131 yolday\u0131z!<\/p>\n **<\/p>\n G\u00fcneye, tekrar Abidjan’a geldik. Sokakta \u00e7ama\u015f\u0131r y\u0131kama yeri Fenico\u2019ya gidiyoruz. Orta ve d\u00fc\u015f\u00fck gelir d\u00fczeyinde olanlar, genelde son derece basit, tek oda, hatta bir k\u0131sm\u0131 su\u00a0ve elektri\u011fi olmayan yerlerde ya\u015famak durumundalar. Bunlar\u0131n kendi \u00e7ama\u015f\u0131rlar\u0131n\u0131 y\u0131kama imkanlar\u0131 pek yok. Bu durum i\u00e7in do\u011fru bir sistem olu\u015fmu\u015f. Birileri, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z yerden \u00e7ama\u015f\u0131rlar\u0131 topluyor, Fenico denilen yere getiriyor, burada derenin i\u00e7inde \u00e7ama\u015f\u0131rlar y\u0131kan\u0131yor ve k\u00fc\u00e7\u00fck bir bedel kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 tekrar eve teslim ediliyor. Bulan\u0131k ve siyaha yak\u0131n renkte akan suyun i\u00e7inde bir s\u00fcr\u00fc adam, kar\u0131\u015fmas\u0131n diye kamyon lastikleri i\u00e7ine ayr\u0131 ayr\u0131 konmu\u015f \u00e7ama\u015f\u0131rlar\u0131 y\u0131k\u0131yorlar. Yar\u0131 bellerine kadar onlarca adam, bir ta\u015f\u0131n veya kamyon lasti\u011finin \u00fcst\u00fcnde bazen biraz sabunla, bazen d\u00f6verek \u00e7ama\u015f\u0131rlar\u0131 y\u0131kamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar, sonra da yere serilerek g\u00fcne\u015fin alt\u0131nda kurutuluyor. De\u011fi\u015fik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler. \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n \u00e7o\u011fu burada m\u00fclteci durumda olan Burkino Faso’dan gelenler. Renkli g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler.<\/p>\n 1983 y\u0131l\u0131nda \u00fclkenin ilk cumhurba\u015fkan\u0131 F\u00e9lix Houphou\u00ebt-Boigny taraf\u0131ndan yapt\u0131r\u0131lan Fildi\u015fi Sahili\u2019nin siyasi ba\u015fkenti Yamoussoukro’da bulunan Notre-Dame-de-la-Paix Bazilikas\u0131. 30,000 m\u00b2 alana ve 158 metre y\u00fcksekli\u011fi ve11,000 ki\u015filik oturma kapasitesi olan bazilika olup Guinness D\u00fcnya Rekorlar\u0131na d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck kilisesi olarak ge\u00e7mi\u015ftir. Ger\u00e7ekten muhte\u015fem bir yap\u0131.<\/p>\n Abidjan Katedrali 1980-1985 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f b\u00fcy\u00fck modern bir yap\u0131, Katedralin d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc ve i\u00e7 mimarisi di\u011fer kiliselerden farkl\u0131. G\u00fczel olmu\u015f, bak\u0131ml\u0131 temiz de pek gelip gideni, cemaati yok gibi.<\/p>\n Abidja’n\u0131n en b\u00fcy\u00fck pazar\u0131na gidiyoruz, buraya \u00f6zg\u00fc geleneksel, k\u00fclt\u00fcrel bir\u00e7ok obje, de\u011fi\u015fik ve farkl\u0131 maskeler bulabilirsiniz, merak\u0131n\u0131z varsa. Pazarl\u0131k \u00e7ok m\u00fchim, sak\u0131n \u00e7ekinmeyin y\u00fcz isterlerse pazarl\u0131\u011fa on vererek ba\u015flay\u0131n, anla\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z.<\/p>\n Abidjan \u015fehir m\u00fczesinde, eskiye ait ya\u015famlar,\u00a0farkl\u0131 kabilelerde kullan\u0131lan eski ger\u00e7ek maskeler g\u00f6rebilirsiniz.<\/p>\n **<\/p>\n Animizm;<\/strong> \u00d6zellikle Bat\u0131 Afrika\u2019da k\u0131rsal b\u00f6lgelerde ya\u015fayanlar\u0131n, kabilelerin rit\u00fcelleri, danslar\u0131, gelenekleri, ya\u015fam bi\u00e7imleri Animizm diye bilinen inanca g\u00f6re \u015fekillenir. Peki, Animizm nedir diye k\u0131saca bakarsak;<\/p>\n Evrende bulunan t\u00fcm bitki ve hayvanlar\u0131n, ta\u015f, toprak gibi varl\u0131klar\u0131n, g\u00f6klerin hatta ya\u011fmur, dolu, y\u0131ld\u0131r\u0131m gibi do\u011fa olaylar\u0131n\u0131n bile bir ruhu oldu\u011funu savunan bir inan\u00e7t\u0131r. Bu ruhlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131zla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak insanlar\u0131 iyi ya da k\u00f6t\u00fc \u015fekilde etkiledi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n Uyku ve uyan\u0131kl\u0131k halinin birbirine kar\u0131\u015fmas\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f, yani uykuda g\u00f6r\u00fcnenlerle uyan\u0131kken g\u00f6rd\u00fckleri bir tutulur. Uykusunda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir olay\u0131n ger\u00e7ekte ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ya da akl\u0131na gelen bir \u015feyin ruhlar\u0131n etkisi ile oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve bunun bir mesaj oldu\u011funu kabul ederek davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 y\u00f6netir. Bedenimizden \u00e7\u0131k\u0131p dola\u015fan bir ruh oldu\u011fu varsay\u0131m\u0131d\u0131r. Yani her \u015feyin sebebi ruhlarla ilgilidir ve ruhlar\u0131 k\u0131zd\u0131racak bir \u015fey yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, k\u00f6t\u00fcl\u00fckler veya felaketlerin olaca\u011f\u0131na inan\u0131l\u0131r.<\/p>\n Ya\u015famda olabilen mutluluk, korku, sava\u015f, bar\u0131\u015f, do\u011fum, evlilik, sevin\u00e7, h\u00fcz\u00fcn, do\u011fa olaylar\u0131 gibi akla gelebilecek her davran\u0131\u015f ruhlarla ilgilidir ve sonucunu etkilemek i\u00e7in ruhlarla ileti\u015fimde bulunmak, onlar\u0131 k\u0131zd\u0131rmamak gerekir ve bunun i\u00e7in de danslara, maske, obje veya feti\u015flerin g\u00fcc\u00fcne ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Bat\u0131 Afrika\u2019da ya\u015fam, yayg\u0131n olan animizm inanc\u0131na g\u00f6re \u015fekillenmi\u015f, k\u00fclt\u00fcrler, gelenekler, yap\u0131lan danslar hep ruhlarla ba\u011flant\u0131l\u0131 ve ruhlara y\u00f6nelik olarak yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n **<\/p>\n Fildi\u015fi Sahili’nin en \u00f6nemli ticari ve sosyal \u015fehri Abidjan\u2019dan ba\u015flad\u0131k seyahatimize, \u00f6nce kuzeybat\u0131ya \u00e7\u0131kt\u0131k, do\u011fuya sonra da g\u00fcneyden Abidjan\u2019a tekrar geldik. Bu rota \u00fczerinde Bat\u0131 Afrika’n\u0131n karakteristik geleneklerini, \u015fehirler ve b\u00f6lgeler aras\u0131 de\u011fi\u015fen k\u00fclt\u00fcrlerini, ya\u015famlar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck, bir\u00e7ok kabile ziyaretimiz oldu, her kabilenin di\u011ferinden \u00e7ok farkl\u0131 \u015feyler ifade eden rit\u00fcellik danslar\u0131n\u0131 izledik, insanlarla konu\u015ftuk, sohbet ettik.<\/p>\n Afrika asl\u0131nda topraklar\u0131nda maden zengini bir yer. Ancak, havan\u0131n genelde \u00e7ok s\u0131cak olmas\u0131, ya\u015fam \u015fartlar\u0131 ve gelenekleri ile insanlar\u0131 tembelli\u011fe y\u00f6nelmi\u015f, b\u00f6yle de olunca buralar\u0131 ke\u015ffeden Avrupal\u0131 kendi refah seviyesini buralar\u0131n zenginli\u011fi \u00fczerine in\u015fa etmi\u015f, bunlar da \u00e7ok fazla kurtulu\u015f sava\u015f\u0131 boyutunda m\u00fccadele vermedikleri i\u00e7in kaderlerine raz\u0131 olmu\u015flar.\u00a0Bat\u0131 Afrika asl\u0131nda san\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok daha ye\u015fil ve a\u011fa\u00e7l\u0131k, tar\u0131ma uygun epey arazi var.<\/p>\n Afrika\u2019y\u0131,\u00a0Afrikal\u0131 gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmez, Afrika’y\u0131 kalbinizde ya\u015fatmaz, ya\u015fanan co\u011frafyay\u0131 bilmeden Afrika\u2019ya ele\u015ftiren g\u00f6zlerle bakar, Afrika’n\u0131n tarihini ve bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ezilmi\u015fliklerini bilmezseniz, Afrika’y\u0131 anlayamazs\u0131n\u0131z.<\/p>\n Afrika\u2019n\u0131n ger\u00e7ek sahibi olan kabileleri, s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 danslar\u0131 ve rit\u00fcelleri, Afrika\u2019n\u0131n kadim vazge\u00e7ilmez rit\u00fcelleri, gelenekleri ile Fildi\u015fi Sahili, Bat\u0131 Afrika\u2019n\u0131n gizemli topraklar\u0131nda g\u00f6r\u00fclmeye de\u011fer unutulmaz \u00e7izgi film gibi bir yer.<\/p>\n Sevgilerimle<\/p>\n Hayrettin Ka\u011fn\u0131c\u0131<\/p>\n Kas\u0131m 2022<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n <\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Fildi\u015fi Sahili ya da resm\u00ee ad\u0131 ile C\u00f4te d\u2019Ivoire Cumhuriyeti, Afrika k\u0131tas\u0131n\u0131n bat\u0131s\u0131nda 28 milyon n\u00fcfusu olan, 322.462 km\u00b2 y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcml\u00fc, Mali, Burkina Faso, Gana, Liberya ve Gine \u00fclkeleri ile s\u0131n\u0131rlar\u0131, g\u00fcneyde Atlas Okyanusuna sahili ve ba\u015fkenti Yamoussoukro olan, Afrika\u2019n\u0131n geleneklerine en ba\u011fl\u0131 \u00fclkelerinden biri. Afrika\u2019n\u0131n gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 en d\u00fc\u015f\u00fck \u00fclkelerinden olan Fildi\u015fi Sahili\u2019nde GSH (gayri […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":14780,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-14814","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gezi-notlari"],"yoast_head":"\n