Hakk\u00e2ri, konumu ve co\u011frafi yap\u0131s\u0131 itibar\u0131yla pek \u00e7ok medeniyete ev sahipli\u011fi yapm\u0131\u015f, Med, Pers, Selevkos, Abb\u00e2si, Sel\u00e7uklu, Mo\u011fol, Karakoyunlu, Akkoyunlu ve Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetini g\u00f6rm\u00fc\u015f, T\u00fcrkiye\u2019nin en g\u00fcneydo\u011fusunda, \u0130ran\u2019a ve Irak\u2019a s\u0131n\u0131r\u0131 olan, etraf\u0131 S\u00fcmb\u00fcl ve K\u00fcrek Da\u011flar\u0131 ile \u00e7evrili, \u00e7ok ender g\u00f6r\u00fclen \u201cters lale\u201d \u00e7i\u00e7e\u011finin yeti\u015fti\u011fi, kendi floras\u0131nda yeti\u015fen \u00f6zel bal\u0131 ile bilinen, 80 bin n\u00fcfusu olan \u00f6nemli bir ilimizdir.<\/p>\n
U\u00e7akla Y\u00fcksekova\u2019ya geldik, havaalan\u0131 burada. \u0130sminden de belli oldu\u011fu gibi geni\u015f, d\u00fcz plato, oval\u0131k alan.\u00a0Hakk\u00e2ri ilinin en b\u00fcy\u00fck il\u00e7esi olan Y\u00fcksekova, T\u00fcrkiye-\u0130ran-Irak s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n kesi\u015fti\u011fi nokta yak\u0131nlar\u0131nda yer alan, \u0130ran’a a\u00e7\u0131lan ve Irak’a a\u00e7\u0131lacak s\u0131n\u0131r kap\u0131lar\u0131yla T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6neme sahip il\u00e7elerinden biridir.<\/p>\n
Ger\u00e7ekten \u015fa\u015f\u0131racaks\u0131n\u0131z, son derece modern g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc insanlar, olmas\u0131 gerekenden fazla say\u0131da kuyumcu d\u00fckkanlar\u0131 var ama \u00f6yle b\u00f6yle de\u011fil, sadece vitrindeki alt\u0131n kemerler, gerdanl\u0131klar, ba\u015fl\u0131klar\u0131n her biri servet de\u011ferinde. Belli a\u015firetlerin d\u00fc\u011f\u00fcnleri g\u00f6rkemli oluyor. Her t\u00fcrl\u00fc ma\u011faza ve d\u00fckk\u00e2nlar\u0131n oldu\u011fu temiz ve d\u00fczg\u00fcn, zengin bir il\u00e7e. \u00a0Buras\u0131 \u0130ran ve Irak s\u0131n\u0131r\u0131na yak\u0131n, her t\u00fcrl\u00fc ticaretin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir yer.<\/p>\n
1450 metre rak\u0131mda, da\u011flar aras\u0131na s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f Hatuna ve \u015eapatan ge\u00e7itlerinden ge\u00e7erek, Irak ve \u0130ran yolunun kav\u015fak noktas\u0131 olan \u015eemdinli\u2019ye gidiyoruz.\u00a0Her iki \u00fclke\u00a0s\u0131n\u0131r\u0131na da yakla\u015f\u0131k 40-50 km mesafedeyiz. Da\u011flar\u0131n aras\u0131ndan Irak s\u0131n\u0131r\u0131na 30 km mesafede Nehri k\u00f6y\u00fcnde Nehri Alabal\u0131k Tesislerindeyiz. Sular\u0131n, derelerin, ceviz a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n aras\u0131nda\u00a0geni\u015f bir alana kurulmu\u015f mesire yeri. B\u00f6l\u00fcmler\u00a0halinde yerde oturaca\u011f\u0131n\u0131z temiz bir yer. Nar gibi k\u0131zarm\u0131\u015f \u00fc\u00e7 bal\u0131ktan olu\u015fan porsiyonlar, suyundan m\u0131, hayvan\u0131n cinsinden mi bilmem ama yedi\u011fim en g\u00fczel alabal\u0131k. G\u00fczel temizlenmi\u015f, k\u0131l\u00e7\u0131klar da al\u0131nm\u0131\u015f olunca, soluksuz son noktas\u0131na kadar hepsi tamam. Akan suyun sesi, a\u011fa\u00e7l\u0131k, g\u00f6lgelik de olunca hafiften kestirme ihtiyac\u0131 belirdi, biz de direnmedik. K\u00fcrt\u00e7e \u015fark\u0131lar geliyor kula\u011f\u0131ma, kad\u0131nlar korosundan, \u00f6nce temkinli yakla\u015ft\u0131k, y\u00f6renin k\u0131zlar\u0131 oturmu\u015f \u015fark\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor, e\u011fleniyorlar. Biz de gruba dahil olunca yurttan sesler korosuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc, birlikte Trakya\u2019dan ba\u015flay\u0131p Karadeniz’e kadar \u015fark\u0131lar t\u00fcrk\u00fcler s\u00f6yledik.\u00a0Hepsi son derece medeni insanlar. Mutfa\u011fa gidiyorum, temiz, d\u00fczg\u00fcn, samimi olarak ifade ederim ki, beklemiyordum b\u00f6ylesini. Bal\u0131klar\u0131n beslendi\u011fi havuzlar\u0131 dola\u015f\u0131yoruz, tesis sahibi nas\u0131l \u00fcrettikleri, ne kadar s\u00fcrede yeti\u015ftikleri hakk\u0131nda her \u015feyi anlatt\u0131. \u00dclkedeki ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131 burada da kendini g\u00f6stermi\u015f, birka\u00e7 y\u00fcz ki\u015filik kapasitesi olan yerde hele hafta sonlar\u0131 yer bulmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011filmi\u015f.\u00a0B\u00f6yle durumlarda g\u00fcnl\u00fck 1000 civar\u0131nda bal\u0131k servis edebiliyorlarm\u0131\u015f. Oturma b\u00f6l\u00fcmlerinin aras\u0131ndan ge\u00e7erken insanlar evde yapt\u0131klar\u0131ndan ikram ediyorlar, tok a\u011f\u0131rlamas\u0131 kolay de\u011fil ama her ikram edileni de yedik, hepsi de \u00e7ok g\u00fczeldi.<\/p>\n
Irak s\u0131n\u0131r\u0131na 20 km mesafedeyiz, pasaportlar olsa yan\u0131m\u0131zda d\u00fc\u015f\u00fcnebilirdik, bir dahaki sefere haz\u0131rl\u0131kl\u0131 gelmek laz\u0131m.<\/p>\n
Yolumuzun \u00fczerinde,\u00a0Seyit Abdullah T\u00fcrbesi var, burada yeti\u015fen \u0130slami liderlerden biri.<\/p>\n
Ge\u00e7mi\u015fte uzun y\u0131llar medrese olarak hizmet vermi\u015f,\u00a0bug\u00fcn m\u00fcze olan Kayme Saray\u0131\u2019na gidiyoruz. Seyit Abdulkadir Geylani ve ailesinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir konak. Resimler \u00fczerinden buran\u0131n tarihini anlayabilirsiniz ayr\u0131ca duvarlarda ibretlik g\u00fczel s\u00f6zler, yaz\u0131lar dikkati \u00e7ekiyor. \u00a0Buran\u0131n yerlisi varl\u0131kl\u0131 birinin destekledi\u011fi bir yer.<\/p>\n
Yollar son derece d\u00fczg\u00fcn, s\u0131k\u00e7a asker kontrol noktalar\u0131 var, kimlik kontrol\u00fc yap\u0131l\u0131yor. Kontrol yapan g\u00f6revli askerin tavsiyesine uyup Mu\u015f \u015eelalesi\u2019ne gidiyoruz. Hava s\u0131cak, a\u011fa\u00e7lar\u0131n alt\u0131nda 30 metreden d\u00f6k\u00fclen suyun sesi. Serin bir yer, \u00e7ay\u0131m\u0131z\u0131 burada i\u00e7ip yola devam ettik.<\/p>\n
Tekrar \u015eemdinli \u00fczerinden Hakk\u00e2ri\u2019ye gidiyoruz. Yolun kenar\u0131nda \u00e7ocuklar sar\u0131 kantaron \u00e7i\u00e7eklerini topluyorlar, sat\u0131yorlarm\u0131\u015f, kantaron ya\u011f\u0131\u00a0ila\u00e7 sekt\u00f6r\u00fcnde kullan\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
Yolumuzun \u00fczerinde, bu tarafa gelen \u00e7ok ki\u015finin u\u011frad\u0131\u011f\u0131 Zap Suyu diye bilinen Zap Nehri \u00fczerinde\u00a0Deniz Gezmi\u015f K\u00f6pr\u00fcs\u00fc\u2019ne geldik. Zap Suyu bu b\u00f6lgeyi ortadan ikiye b\u00f6len nehir. Yak\u0131n tarihe kadar yaka aras\u0131na gerilen tel halatlara tutunarak kar\u015f\u0131 tarafa ge\u00e7ilirdi.\u00a0Her y\u0131l onlarca insan ve \u00e7ocuk buradan sulara d\u00fc\u015f\u00fcp kaybolurdu. Deniz Gezmi\u015f K\u00f6pr\u00fcs\u00fc de 1968 y\u0131l\u0131nda devrimci gen\u00e7ler ile y\u00f6re halk\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcnle\u015ferek toplad\u0131\u011f\u0131 paralarla yap\u0131ld\u0131, Deniz Gezmi\u015f\u00a0organizasyonu ile\u00a0yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu isimle an\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. K\u00f6pr\u00fcn\u00fcn ismi g\u00f6reve gelen b\u00fct\u00fcn h\u00fck\u00fcmetler taraf\u0131ndan de\u011fi\u015ftirilmek istenmi\u015f hatta bir ara y\u0131k\u0131lmas\u0131 bile d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f, 2000 y\u0131l\u0131nda PKK ge\u00e7i\u015f yolu oldu\u011fu bahanesiyle bombalanm\u0131\u015f ancak \u00e7evre halk\u0131 taraf\u0131ndan yeniden onar\u0131lm\u0131\u015f.\u00a0\u00dczerinde herhangi bir isim tabelas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 halde Deniz Gezmi\u015f veya Devrimci Gen\u00e7lik K\u00f6pr\u00fcs\u00fc olarak an\u0131lmaya devam ediyor. Biz de ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z o d\u00f6nemlerin an\u0131s\u0131na \u00fczerinden y\u00fcr\u00fcd\u00fck ve rahmetle and\u0131k eme\u011fi ge\u00e7en herkesi.<\/p>\n
Zap Suyu\u2019nun her y\u0131l onlarca can ald\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde, buray\u0131 \u00e7ok g\u00fczel anlatan\u00a0\u015eemsi Belli’nin \u015fiiri akl\u0131ma geldi.<\/p>\n
ANAYASSO<\/p>\n
Gul, gurban oldu\u011fum H\u00f6k\u00fcmet Baba!<\/p>\n
Baa bir alfabe veremez miydin?<\/p>\n
Gara da\u011flar gar alt\u0131nda galanda<\/p>\n
Ben g\u00fclmezem<\/p>\n
Dil bilmezem<\/p>\n
\u015eavatadan hakkariye yol bilmezem<\/p>\n
Gurban olam, \u00e7aresi ne, hooyyyy babooov<\/p>\n
Bebek yaniir, bebek hasda, bebek ata\u015f i\u00e7inde<\/p>\n
Ben fakiro<\/p>\n
Ben hakiro<\/p>\n
Dohdor, ila\u00e7, \u00e7ar\u015fi, bazar tam – takiro<\/p>\n
Gurban olam, bu ne i\u015fdir, hoooyyy babovv<\/p>\n
Bebek a\u011fliir, bebek \u00f6liir, ge\u00e7\u00fct vermiy zap suyi<\/p>\n
Ben halsizo, ben dilsizo, \u015feher uzah yolsizo<\/p>\n
Bu ne bi\u00e7im memlekettir, hooyyy babooovvv<\/p>\n
Gara da\u011fda gar alt\u0131nda ufa\u011f ufa\u011f mezerler<\/p>\n
Yeddi ceset hetim hetim zap suyinde y\u00fczerler<\/p>\n
H\u00f6k\u00fcmata arzeylesem azarlar<\/p>\n
Ben ketumo<\/p>\n
Ben hetimo<\/p>\n
Ben ne bi\u00e7im votanda\u015f\u0131m, hoooyyy babooovvv<\/p>\n
\u015eavatadan angaraya ses getmiiir<\/p>\n
Biz getme\u011fe guvvat\u0131m\u0131z he\u00e7 yetmiiir<\/p>\n
Mal\u0131m\u0131z yoh<\/p>\n
Yolumuz yoh<\/p>\n
Angaraya ses verecek dilimiz yoh<\/p>\n
Angarada anayasso<\/p>\n
Ellerinden \u00f6piy hasso<\/p>\n
Yap bize de iltimasso<\/p>\n
Bu i\u015fin m\u00fcmkini yoh mi hooyyy babooov.<\/p>\n
<\/p>\n
\u015eemsi Belli’nin Anayasso adl\u0131 \u015fiiri, Hakk\u00e2ri\u2019de k\u00f6pr\u00fcs\u00fc olmayan Zap Suyu\u2019nun k\u0131y\u0131s\u0131nda ya\u015fayan ve tel gererek tehlike i\u00e7inde bebeklerini hastaneye g\u00f6t\u00fcrmek isteyen, ceplerinde T\u00fcrkiye Cumhuriyeti n\u00fcfus ka\u011f\u0131d\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan insanlar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 Zap Suyu\u2019nun boz bulan\u0131k sular\u0131nda yitirmelerinin \u00f6yk\u00fcs\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
Bir d\u00f6nem Selda Ba\u011fcan taraf\u0131ndan seslendirilmi\u015f, g\u00fcndem olmu\u015ftu.<\/p>\n
\u015eiirin ilgin\u00e7 bir hikayesi var;<\/p>\n
\u015eiirden ilk defa 15 Mart 1968 tarihli Sava\u015f Gazetesi’nin bir haberinde bahsedilmi\u015f, haberde Trabzon Devrim Oca\u011f\u0131’n\u0131n kurulu\u015funun 6. y\u0131l\u0131nda Attilla A\u015fut taraf\u0131ndan Anayasso adl\u0131 bir \u015fiirin okundu\u011fu, \u015fiirin \u00e7ok be\u011fenildi\u011fi ancak \u015fairinin bilinmedi\u011fi belirtilmi\u015fti.<\/p>\n
D\u00f6nemin Milliyet gazetesi k\u00f6\u015fe yazar\u0131 Hasan Pulur, 3 Nisan 1968’de \u015fiiri haber yaparak \u015fairini aramaya ba\u015flad\u0131. Bo\u011faz K\u00f6pr\u00fcs\u00fc in\u015fas\u0131 hakk\u0131nda tart\u0131\u015fmalar\u0131n s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc bir d\u00f6nemde Zap Suyu’nu tel \u00fczerinde ge\u00e7en insanlar\u0131n \u00e7ilesini \u015fiir yoluyla \u00f6\u011frenmek toplumda b\u00fcy\u00fck yank\u0131 do\u011furdu. Gazeteye \u015fairin \u015eemsi Belli oldu\u011funa dair haberler ula\u015ft\u0131. Bir gazete muhabiri kendisini bulup sorunca \u015fairin \u015eemsi Belli oldu\u011fu ve \u015fiirini ilk defa Anayasso dergisinde yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131, sonra Hasan Pulur’a g\u00f6nderdi\u011fi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n
Nedeni tam olarak bilinmez, 1950\u2019li y\u0131llarda ilkokullarda s\u00f6yletilen ipe sapa gelmez \u015fark\u0131lar vard\u0131, bunlardan biri de “Orda bir k\u00f6y var uzakta, gitmesen de g\u00f6rmeden de o k\u00f6y bizim k\u00f6y\u00fcm\u00fczd\u00fcr” diye ba\u015flayan \u015fark\u0131yd\u0131.\u00a0Yazan\u0131n, s\u00f6yletenlerin, m\u00fcfredata koyduranlar\u0131n zek\u00e2 seviyelerinin d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnden mi, vizyonsuzluktan m\u0131, yoksa bug\u00fcnler i\u00e7in o zamanlardan yap\u0131lm\u0131\u015f bir projenin alt yap\u0131s\u0131 m\u0131d\u0131r bilinmez ama b\u00fcy\u00fck bedeller \u00f6deyerek \u00f6\u011frendik ki “gitmedi\u011fin, g\u00f6rmedi\u011fin yer senin de\u011fildir.”<\/p>\n
Devam ediyoruz yola, hava karard\u0131,\u00a0Hakk\u00e2ri \u015fehir giri\u015findeki yaz\u0131 dikkatimizi \u00e7ekiyor, “Canim Hakkari\u2019me ho\u015f geldiniz”. Ne kadar g\u00fczel, anlaml\u0131.<\/p>\n
Ak\u015fam\u0131 ettik, oteldeyiz.<\/p>\n
**<\/p>\n
Hakk\u00e2ri ve \u00e7evresi ter\u00f6r ile ilgili olarak h\u00e2l\u00e2 s\u0131k\u0131 denetim ve kontrol alt\u0131nda. Ber\u00e7elan Yaylas\u0131\u2019na gitmek istiyoruz, yolda kontrol var, izin verirlerse gidece\u011fiz.\u00a0Selam verdik ge\u00e7tik ancak \u00e7o\u011fu kere izin al\u0131nmadan ge\u00e7i\u015fe izin verilmiyor. Bu konular fazla sorgulanmamal\u0131, bilinmeyen, a\u00e7\u0131klanmayan sebepler olabilir. Neyse t\u0131rman\u0131yoruz, da\u011f yolu bozuk ve tozlu, 2700 metrelerdeyiz, muhte\u015fem bir manzara kar\u015f\u0131s\u0131nda, do\u011fan\u0131n i\u00e7indeyiz. \u00a0Uzakta \u00e7ad\u0131rlar var, “K\u00f6\u00e7erler”, zaten biraz da bunlar i\u00e7in gelmek istedik. Orta Anadolu yaz mevsimlerinde y\u00fcksek yerlere, yaylalara g\u00f6\u00e7en ge\u00e7erler veya Y\u00f6r\u00fckler,\u00a0burada yerel olarak \u201cK\u00f6\u00e7erler\u201d olarak an\u0131l\u0131yor. Vard\u0131k yanlar\u0131na,\u00a0y\u00fczlerce koyun ve ke\u00e7i bir alanda toplanm\u0131\u015f, hayvanlar s\u0131rayla kanal gibi yerden ge\u00e7erken tek tek yakalan\u0131p sa\u011f\u0131l\u0131yor, 5-6 kad\u0131n \u00f6nlerinden ge\u00e7en hayvan\u0131 yakalay\u0131p sa\u011f\u0131yor. Buras\u0131 Akdo\u011fan meras\u0131. K\u00f6\u00e7erler her y\u0131l haziran ay\u0131ndan itibaren duruma ba\u011fl\u0131 olarak 4-5 ay burada konakl\u0131yor, hayvanlar\u0131n\u0131 besliyorlar. Bu grubun 1000\u2019den fazla koyunu, 500\u2019den fazla ke\u00e7isi var. Dikkatimi \u00e7ekti, sa\u011f\u0131m yapanlar, \u00f6n\u00fcne geleni de\u011fil se\u00e7erek ald\u0131klar\u0131 hayvan\u0131n s\u00fct\u00fcn\u00fc sa\u011f\u0131yorlar. Belli kendi i\u00e7inde bir d\u00fczen var. Burada, yak\u0131n akraba 8 aile birlikte ya\u015f\u0131yor ancak her ailenin sahip oldu\u011fu hayvan say\u0131s\u0131 farkl\u0131. Herkes kendi hayvan\u0131n\u0131 sa\u011f\u0131yor. Ya\u015fam ortak, ya\u015fam\u0131n maliyeti var, herkes kendi hayvan\u0131ndan, kendi \u00e7ad\u0131r\u0131ndan sorumlu. Yemekler birlikte yeniyor ancak her 20 koyun sahibi bir g\u00fcnl\u00fck yemekten sorumlu, her \u015fey o aileye ait olmak \u00fczere yemek yap\u0131l\u0131yor. Yani, y\u00fcz hayvan\u0131n\u0131z varsa, burada kald\u0131\u011f\u0131n\u0131z s\u00fcrede 5 g\u00fcn siz yemek \u00e7\u0131karacaks\u0131n\u0131z, 600 hayvan\u0131 olan aile 30 g\u00fcn sabah, \u00f6\u011fle, ak\u015fam yemek yap\u0131yor. \u00d6yle laf olsun gibisinden de\u011fil yemekler, etiyle, sebzesiyle her \u015feyiyle d\u00fczg\u00fcn karavana. Biz de \u00f6\u011fle yeme\u011fine kat\u0131l\u0131yoruz, \u00e7ay\u0131m\u0131z\u0131 da i\u00e7tik, g\u00fczel yemekler, bol sohbet, bol foto\u011fraf daha ne olsun. Ayr\u0131l\u0131yoruz seneye g\u00f6r\u00fc\u015fmek dile\u011fiyle. T\u0131rmanmaya devam, yol iyice bozuldu, dereler, ta\u015flar falan derken sallan yuvarlan \u00e7ok yava\u015f da olsa gidiyorduk arabayla, o da bitti, bundan sonras\u0131na araba \u00e7\u0131kmaz. Y\u00fcr\u00fcyerek \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131z, tepelerde ciddi kar var, oraya ula\u015fmay\u0131 hedefledik. Y\u00fckseklik nedeniyle oksijen azalmaya ba\u015flad\u0131, dinlenerek \u00e7\u0131k\u0131yoruz, 3800 metre rak\u0131mday\u0131z. Tepede g\u00fcne\u015f ciddi yak\u0131yor ama t\u0131rmand\u0131k\u00e7a da so\u011fuyor hava. Haziran\u0131n son g\u00fcn\u00fc buzlanm\u0131\u015f karlar\u0131n \u00fczerinde d\u00fc\u015fe kalka y\u00fcr\u00fcyoruz. Sanki zirve yakla\u015ft\u0131k\u00e7a uzakla\u015f\u0131yor.\u00a0\u0130nan\u0131lmaz, do\u011fa, muhte\u015fem g\u00fczellik, oturduk \u015f\u00fckredip ya\u015fam\u0131n g\u00fczelliklerini i\u00e7imize sindirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz.\u00a0\u0130ni\u015f kolay diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck ama buzlu karlar\u0131n \u00fczerinde kayarak iniyoruz. \u0130ki saatlik yorucu ama doyumsuz tabiat\u0131n i\u00e7inde olmak ba\u015fka bir huzur. Akarsulardan buz gibi sular i\u00e7tik, yemye\u015fil bir d\u00fcnya, rengarenk k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7i\u00e7ekler, g\u00f6z alabildi\u011fine sar\u0131 papatya tarlalar\u0131,\u00a0bu sessizlik i\u00e7inde kula\u011f\u0131m\u0131za f\u0131s\u0131lt\u0131 halinde devaml\u0131 sesler geliyor, sonunda s\u00f6yleneni anlad\u0131k; do\u011fan\u0131n sesiydi bu; “Beni kirletmezseniz, yanl\u0131\u015f yapmazsan\u0131z sizi g\u00fczelliklerden mahrum etmem” diyordu, a\u00e7\u0131k se\u00e7ik buydu ifade, karar vermek bize kald\u0131 art\u0131k, ya do\u011fay\u0131 \u00fczece\u011fiz, iklimler de\u011fi\u015fecek, felaketleri ya\u015fayaca\u011f\u0131z, ya\u015fam ya\u015fanamaz olacak veya birlikte bar\u0131\u015f i\u00e7inde insan gibi ya\u015fayaca\u011f\u0131z.\u00a0\u00c7o\u011funluk do\u011fa anay\u0131 umursamadan mesajlar\u0131 anlamak istemiyor, hepimiz bedel \u00f6d\u00fcyoruz.<\/p>\n
\u0130kindi vakti \u00e7ay zaman\u0131, ta\u015flardan yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ocakta, toplad\u0131\u011f\u0131m\u0131z dallardan yakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ate\u015fin \u00fczerinde kaynayan \u00e7ay\u0131n tad\u0131 bir ba\u015fka. Uzakta ba\u015fka bir k\u00f6\u00e7erler var, gidiyoruz yanlar\u0131na sohbet ediyoruz. Hayvanlar\u0131 ile birlikte da\u011flar\u0131 a\u015farak Siirt’ten gelmi\u015fler buraya, yol bir ay kadar s\u00fcrm\u00fc\u015f, hayvanc\u0131l\u0131k yap\u0131yorlar, k\u0131\u015f\u0131n geri d\u00f6necekler Siirt’e, zor hayatlar. Sabah ak\u015fam toplad\u0131klar\u0131 s\u00fctten peynir yap\u0131p sat\u0131yorlar.<\/p>\n
Ak\u015fam oldu, bug\u00fcn yeni ay d\u00f6nemi, yani ay\u0131n karanl\u0131k oldu\u011fu, hi\u00e7 g\u00f6r\u00fcnmedi\u011fi g\u00fcn. B\u00f6yle hava gece y\u0131ld\u0131z foto\u011fraf\u0131 i\u00e7in en do\u011fru zamand\u0131r. \u00c7ekim i\u00e7in haz\u0131rl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 yapt\u0131k, makineleri kurduk ba\u015flad\u0131k \u00e7ekime. Y\u0131ld\u0131z foto\u011fraf\u0131 \u00e7ekmek 3-4 saat bir s\u00fcre ister, tamam da hava ciddi so\u011fumaya ba\u015flad\u0131, resmen titriyoruz, g\u00fcnd\u00fcz s\u0131cakt\u0131, gece donaca\u011f\u0131z neredeyse, devam edersek sabah\u0131 g\u00f6remeyiz. Biraz k\u0131sa kestik.<\/p>\n
Bol oksijen sayesinde gece derin bir uyku \u00e7ektik.<\/p>\n
\u00d6\u011frendik ki, Ber\u00e7elan Yaylas\u0131\u2019na \u00e7\u0131k\u0131\u015f izin verilmiyormu\u015f, beraber oldu\u011fumuz arkada\u015f bizim i\u00e7in \u00f6zel izin alm\u0131\u015f.\u00a0Ne kadar te\u015fekk\u00fcr etsek azd\u0131r.<\/p>\n
**<\/p>\n
Sabah yolculuk, Irak s\u0131n\u0131r\u0131nda olan \u00c7ukurca il\u00e7esi, ge\u00e7mi\u015fte buras\u0131 ter\u00f6r ile \u00e7ok g\u00fcndemdeydi. 19 Ekim 2011’de gece yar\u0131s\u0131ndan sonra 200 PKK’l\u0131n\u0131n il\u00e7e merkezindeki polis ve jandarma binalar\u0131yla g\u00fcvenlik noktalar\u0131na a\u011f\u0131r silahlarla ate\u015f a\u00e7malar\u0131 sonucunda 24 T\u00fcrk askeri hayat\u0131n\u0131 kaybetti, 18 asker ise yaraland\u0131.<\/p>\n
Zap Suyu Vadisi, Hakk\u00e2ri \u015fehir merkezinin g\u00fcneyinde Ba\u015fkale-Hakk\u00e2ri-Y\u00fcksekova s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n kesi\u015fti\u011fi noktadan ba\u015flay\u0131p Irak topraklar\u0131na kadar uzanan yakla\u015f\u0131k 150 kilometre uzunlu\u011fundaki vadi sistemini i\u00e7ine al\u0131r ve Ba\u015fkale-Hakk\u00e2ri, Hakk\u00e2ri-\u00c7ukurca ula\u015f\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flayan yollar buradan ge\u00e7er. Zap Suyu Vadisi, G\u00fcneydo\u011fu Toros Da\u011flar\u0131\u2019n\u0131n en do\u011fuya uzanan ucundaki da\u011flar\u0131n aras\u0131ndan akar ve \u00fclkemizin en dar ve derin vadilerinden birini olu\u015fturur. Zap Suyu ayn\u0131 zamanda T\u00fcrkiye\u2019nin en h\u0131zl\u0131 akan nehri olma \u00f6zelli\u011fini ta\u015f\u0131r. Van\u2019\u0131n Ba\u015fkale \u0130l\u00e7esi\u2019nin kuzeyindeki Havril Da\u011flar\u0131ndan do\u011fan nehir, irili ufakl\u0131 dereleri de i\u00e7ine alarak Irak s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde Dicle Nehri\u2019ne ula\u015f\u0131r. Buraya \u00f6zg\u00fc bir\u00e7ok ku\u015f t\u00fcr\u00fcn\u00fcn bulundu\u011fu vadi ayr\u0131ca bir\u00e7ok y\u0131rt\u0131c\u0131 ku\u015fa da ev sahipli\u011fi yapar.<\/p>\n
Gayet g\u00fczel yollar, Zap Suyu Vadisi\u2019ni takip ederseniz sizi \u00c7ukurca\u2019ya g\u00f6t\u00fcrecektir. 200 km uzunlu\u011funda. Zap Nehri neden bilinmez ama Zap Suyu diye an\u0131l\u0131r, \u00e7ok ac\u0131lara\u00a0\u015fahit olmu\u015ftur, \u00e7ok canlar alm\u0131\u015f, \u00e7ok ocaklar s\u00f6nd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr, \u00e7ok \u015feyler biliyor ama ketumdur anlatmaz, s\u00f6ylemez, kederlidir ama hep ma\u011frur ve istikrarl\u0131 akar.<\/p>\n
Yolda s\u0131k\u00e7a g\u00fcvenlik noktalar\u0131 var, hepsi p\u0131r\u0131l p\u0131r\u0131l, gen\u00e7, temiz, d\u00fczg\u00fcn askerler. Yol \u00fczerindeki k\u00f6ylere u\u011frayarak\u00a0var\u0131yoruz \u00c7ukurca\u2019ya. G\u00fczel bir tabela kar\u015f\u0131l\u0131yor bizi, “Seninle G\u00fczel \u00c7ukurca”, ne kadar g\u00fczel ifade. Hava s\u0131cak, Allah\u2019tan nem \u00e7ok az da g\u00f6lgeye gelince fazla sorun olmuyor. Bir duvara boydan boya d\u00fcnya ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz klasik kitaplar\u0131n\u0131n resimlerini yapm\u0131\u015flar, ne kadar anlaml\u0131, ne \u00e7ok \u015fey ifade ediyor.<\/p>\n
Zap Suyu Butik Otel\u2019de kahve molas\u0131, g\u00f6lgesi serin, keyifli, d\u00fczg\u00fcn\u00a0bir yer, men\u00fcye bakal\u0131m dedik, yemeklerin resimlerini de koymu\u015flar, her \u015fey harika g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.\u00a0Buraya \u00f6zg\u00fc yemek olan “Tir\u015fik” ile \u201c\u015eam K\u00f6ftesi” sipari\u015f ettik, harikayd\u0131.<\/p>\n
Dola\u015f\u0131yoruz, hemen kar\u015f\u0131m\u0131z Irak, aram\u0131zda 10 metre geni\u015fli\u011finde Zap Suyu var, z\u0131plasan Irak. Buran\u0131n eski tarihi evleri, sokaklar. Asker buralara \u00e7ok h\u00e2kim vaziyette, g\u00fcvendeyiz.<\/p>\n
Geldi\u011fimiz yoldan Hakk\u00e2ri\u2019ye geri d\u00f6n\u00fcyoruz, y\u00fcksek, dik ve sarp kayal\u0131klardan olu\u015fan\u00a0Zap Suyu kanyonlar\u0131n\u0131n i\u00e7inden. G\u00fczel insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerler,\u00a0selam verip yana\u015f\u0131p, s\u0131cak bir yan\u0131t ile kar\u015f\u0131layacaklar sizi,\u00a0bir \u015feyler ikram etmek istemelerinin heyecan\u0131n\u0131 hissedeceksiniz.<\/p>\n
Hakk\u00e2ri Meydan Medresesi, ge\u00e7mi\u015fte bak\u0131ms\u0131z bir yer iken \u00fcniversitenin katk\u0131lar\u0131 ile \u00e7evre d\u00fczenlemesi ve bak\u0131m onar\u0131m sonucu gayet g\u00fczel bir m\u00fcze olarak ziyarete a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f.<\/p>\n
Kula\u011f\u0131m\u0131za davul sesleri geliyor,\u00a0sesi takip ederek bulduk, d\u00fc\u011f\u00fcn var. Ya\u015fas\u0131n, geleneksel K\u00fcrt d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc,\u00a0insanlar halay \u00e7ekiyor, e\u011fleniyorlar. Kad\u0131nlar\u0131n neredeyse hepsi en g\u00fczel geleneksel k\u0131yafetlerini giymi\u015f, mevcut b\u00fct\u00fcn tak\u0131lar\u0131n\u0131 takm\u0131\u015f, koca bir halka olmu\u015f, K\u00fcrt\u00e7e m\u00fczik e\u015fli\u011finde halay \u00e7ekiyorlar.\u00a0D\u00fc\u011f\u00fcn sonras\u0131 \u00e7ok konu var, kim ne tak\u0131lar takm\u0131\u015f, ne kadard\u0131 ama en \u00f6nemlisi geline tak\u0131lanlar, bunun i\u00e7in kad\u0131nlar ya\u015fl\u0131s\u0131 genci hepsi ayakta, \u00e7akt\u0131rmadan birbirlerinin ne takt\u0131klar\u0131na bak\u0131yorlar, ge\u00e7mi\u015ften farkl\u0131, yeni bir \u015fey var m\u0131 diye.\u00a0Buran\u0131n d\u00fc\u011f\u00fcnlerinde, geline tak\u0131lan tak\u0131lar \u00f6nemli, kemer, bilezikler, gerdanl\u0131k(lar), kolyeler, k\u00fcpeler bunlar mutlaka tak\u0131lmal\u0131, en az\u0131ndan kemer ve gerdanl\u0131k olmal\u0131. Sonras\u0131nda da m\u00fcmk\u00fcn olan her d\u00fc\u011f\u00fcne kat\u0131l\u0131p bunlar\u0131 g\u00f6stermeli, \u00e7ok \u00f6nemli! Normalde bunlar\u0131n hepsi alt\u0131n olmal\u0131, ciddi servet gibi paralar, fiyatlar\u0131n artmas\u0131 sonucu alt\u0131n kaplama olarak yap\u0131l\u0131yor, \u00e7ok daha uygun fiyatlar, \u00e7ok anla\u015f\u0131lm\u0131yor gibi, ama dedikodusu bitmez. Erkekler garibim kendi hallerinde bir grup heyecanl\u0131 gen\u00e7 d\u00fc\u011f\u00fcne renk kat\u0131yorlar. Biz de kat\u0131ld\u0131k aralar\u0131na, halay kervan\u0131nday\u0131z. Yabanc\u0131 oldu\u011fumuz belli, d\u00fc\u011f\u00fcn sahibi kar\u015f\u0131lad\u0131, ilgilendi, ger\u00e7ekten aralar\u0131na kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131zdan memnundular. D\u00fc\u011f\u00fcn hem k\u0131z taraf\u0131nda hem erkek taraf\u0131nda yap\u0131l\u0131yor, bu k\u0131z taraf\u0131n\u0131n d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, damat, k\u0131z\u0131 al\u0131p Van’a g\u00f6t\u00fcrecek, orada daha g\u00f6rkemli d\u00fc\u011f\u00fcn olaca\u011f\u0131 belli.<\/p>\n
G\u00fczel bir g\u00fcnd\u00fc.<\/p>\n
**<\/p>\n
Cilo Da\u011flar\u0131nda Sat G\u00f6ller b\u00f6lgesinde 4.s\u00fc d\u00fczenlenen Sat Festivaline gidiyoruz. Yol uzun, sabah erkenden yolday\u0131z, ana yoldan ayr\u0131ld\u0131k, zorlu dik da\u011f yollar\u0131na t\u0131rman\u0131yoruz. Yol boyunca asker mevzilenmi\u015f s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015fanmas\u0131n diye. 3300 metreye kadar \u00e7\u0131k\u0131yoruz, hava s\u0131cak, dik ve tozlu toprak yol, bir\u00e7ok ara\u00e7 yolda kalm\u0131\u015f\u00a0yard\u0131m bekliyor. Bu b\u00f6lgede 23 g\u00f6l var ve yaz\u0131n ortas\u0131nda olmam\u0131za ra\u011fmen kar ve buzullar nedeniyle bunlar\u0131n hepsine ula\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. \u00c7evremizde karlar var, karlar\u0131n \u00fczerinde y\u00fcr\u00fcyoruz, asl\u0131nda y\u00fcr\u00fcyemiyoruz kay\u0131yoruz. Birbirine biti\u015fik iki g\u00f6l\u00fcn etraf\u0131na insanlar\u00a0yerle\u015fmeye, \u00e7ad\u0131rlar\u0131 kurmaya ba\u015flam\u0131\u015flar bile. Her taraf ger\u00e7ekten \u00e7ok dik ve sarp da\u011flar, d\u00fczl\u00fck bir yer bulmak kolay de\u011fil. \u00d6nlemler s\u0131k\u0131, \u00e7evre da\u011flar\u0131n tepelerinde g\u00f6zetleme kuleleri ve karakollar varm\u0131\u015f. Buras\u0131 PKK’n\u0131n kontrol\u00fcnde oldu\u011fu b\u00f6lgelerdi yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fe kadar, de\u011fil festival yapmak, kimsenin gelmedi\u011fi yerlerdi. A\u011f\u0131r k\u0131\u015f \u015fartlar\u0131n\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 buralarda yaz\u0131n g\u00fcnd\u00fcz 40 dereceye varan s\u0131cak var, geceler ise sa\u011flam so\u011fuk. Nem olmamas\u0131 \u00e7ok iyi, g\u00fcne\u015f yak\u0131c\u0131 olurken, g\u00f6lgelik bir yer bulursan\u0131z hayat g\u00fczel.<\/p>\n
\u00d6\u011fle yeme\u011fi i\u00e7in bir kayan\u0131n tepesini g\u00f6z\u00fcm\u00fcze kestirdik, karlar\u0131n \u00fcst\u00fcnden, kayalar\u0131n aras\u0131ndan ge\u00e7erek t\u0131rman\u0131yoruz, buras\u0131 tamamd\u0131r, \u00e7ok ki\u015fi g\u00f6l\u00fcn \u00e7evresine yerle\u015fmi\u015f, fazla \u00fcst \u00fcste.\u00a0Yemekte et, k\u00f6fte, yo\u011furt, kekik ile yap\u0131lan buran\u0131n geleneksel yeme\u011fi “dogada”, rehber arkada\u015f evde haz\u0131rlatm\u0131\u015f getirdi,\u00a0biz \u0131s\u0131t\u0131p yiyece\u011fiz. Ger\u00e7ekten m\u00fcthi\u015f, hafif sulu, yo\u011furdun verdi\u011fi hafif ek\u015filik, i\u00e7inde \u00e7ok iyi pi\u015fmi\u015f et ve k\u00f6fteler. Burada b\u00f6yle bir \u015fey beklemiyordum, \u00e7ok lezzetliydi, yapan\u0131n ellerine sa\u011fl\u0131k, on puan.<\/p>\n
\u0130nsanlar, geceyi burada ge\u00e7irmek i\u00e7in \u00e7ad\u0131r kuruyor, gerekli haz\u0131rl\u0131klar yap\u0131l\u0131yor, belli gece mangal keyfinin yan\u0131 s\u0131ra ate\u015f yak\u0131lacak. \u015eartlar\u0131n zor oldu\u011fu ancak herkesin mutlu oldu\u011fu bir durum. Gece kalmak i\u00e7in haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131m\u0131z yok, d\u00f6n\u00fcyoruz bir taraf\u0131m\u0131z u\u00e7urum toprak yoldan.<\/p>\n
Ge\u00e7mi\u015fte PKK\u2019n\u0131n denetiminde oldu\u011fu, bug\u00fcn hepimizin g\u00fcvenle gidebildi\u011fi \u00fclkemin en g\u00fczel yerlerinden Cilo Da\u011flar\u0131.<\/p>\n
**<\/p>\n
Buralara gelip, Ber\u00e7elan Yaylas\u0131\u2019nda koyunlar\u0131n, ke\u00e7ilerin sa\u011f\u0131lmas\u0131na e\u015flik etmediysen, k\u00f6\u00e7erlerin \u00e7ad\u0131rlar\u0131nda yufka ekme\u011fine peynir sar\u0131p yemediysen, \u00e7ad\u0131rlarda \u00e7aylar\u0131n\u0131 i\u00e7ip sohbet etmediysen, Cilo Da\u011flar\u0131na \u00e7\u0131k\u0131p Sat G\u00f6llerinin g\u00fczelliklerini g\u00f6rmediysen, Temmuz ay\u0131nda karlar, buzlar\u0131n \u00fczerinde yuvarlanmad\u0131ysan, al\u00e7ak g\u00f6n\u00fcll\u00fc, sayg\u0131l\u0131 y\u00f6re halk\u0131 ile dertle\u015fmediysen, ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fad\u0131klar\u0131 ac\u0131lar\u0131 dinleyip y\u00fcre\u011fin s\u0131zlamad\u0131ysa, daha \u00f6nce yak\u0131ndan tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n i\u00e7in utanc\u0131n\u0131 hissetmiyorsan, karde\u015f\u00e7e kucakla\u015fmay\u0131 y\u00fcre\u011finde \u00f6zlemiyorsan; ne i\u015fin var Hakkari\u2019de, otur evinde.<\/p>\n
Buran\u0131n halay\u0131nda insanlar, el ele tutu\u015fur, omuz omuza birbirlerine yak\u0131n dururlar, hava so\u011fuktur, birbirlerinin s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131na, dayan\u0131\u015fmas\u0131na ihtiya\u00e7lar\u0131 vard\u0131r, birlikte olmay\u0131, b\u00fct\u00fcn olarak hareket etmeyi gerektirir halay \u00e7ekmek. Hakk\u00e2ri\u2019de ya\u015fam da b\u00f6yledir, her \u015fey zordur burada, hava k\u0131\u015f\u0131n \u00e7ok so\u011fuk ac\u0131mas\u0131z, yaz\u0131n kuru s\u0131cak ama \u015fik\u00e2yet etmezler, dik dururlar ya\u015fam m\u00fccadelesinde. Beyaz tenli, renkli g\u00f6zl\u00fc K\u00fcrt kad\u0131nlar\u0131 diktir, bireydir, kolay e\u011filmez, korkmazlar yaln\u0131zl\u0131ktan. K\u00fcrt toplumunda kad\u0131n kuvvetlidir bu nedenle daima yenili\u011fin ve geli\u015fimin \u00f6n\u00fcndedir, kara \u00e7ar\u015fafl\u0131, yobaz kad\u0131n g\u00f6remezsiniz.<\/p>\n
Geleneklerine ba\u011fl\u0131, kendilerine \u00f6zg\u00fc k\u00fclt\u00fcr\u00fc olan, T\u00fcrkiye co\u011frafyas\u0131n\u0131n \u00f6nemli k\u00fclt\u00fcrel mozaik ta\u015flar\u0131ndan biridir K\u00fcrtler.<\/p>\n
D\u00f6nerken evinize h\u00e2l\u00e2 anlamad\u0131\u011f\u0131n\u0131z, anlamland\u0131ramad\u0131\u011f\u0131n\u0131z sorular kald\u0131ysa akl\u0131n\u0131zda, \u00f6nyarg\u0131lar\u0131n\u0131zdan kurtulun, topraklar\u0131m\u0131zda karde\u015f\u00e7e birlikte ya\u015famakt\u0131r eksik olan.<\/p>\n
Hayal edemeyece\u011finiz kadar g\u00fczellikte olan yer, g\u00fczel, sevgi dolu delikanl\u0131 insanlar\u0131n diyar\u0131 Hakk\u00e2ri.<\/p>\n
<\/p>\n
Sayg\u0131lar\u0131mla<\/p>\n
Hayrettin Ka\u011fn\u0131c\u0131<\/p>\n
Temmuz 2022<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Hakk\u00e2ri, konumu ve co\u011frafi yap\u0131s\u0131 itibar\u0131yla pek \u00e7ok medeniyete ev sahipli\u011fi yapm\u0131\u015f, Med, Pers, Selevkos, Abb\u00e2si, Sel\u00e7uklu, Mo\u011fol, Karakoyunlu, Akkoyunlu ve Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetini g\u00f6rm\u00fc\u015f, T\u00fcrkiye\u2019nin en g\u00fcneydo\u011fusunda, \u0130ran\u2019a ve Irak\u2019a s\u0131n\u0131r\u0131 olan, etraf\u0131 S\u00fcmb\u00fcl ve K\u00fcrek Da\u011flar\u0131 ile \u00e7evrili, \u00e7ok ender g\u00f6r\u00fclen \u201cters lale\u201d \u00e7i\u00e7e\u011finin yeti\u015fti\u011fi, kendi floras\u0131nda yeti\u015fen \u00f6zel bal\u0131 ile bilinen, 80 bin […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":14552,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-14585","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gezi-notlari"],"yoast_head":"\n