<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Y\u0131llar \u00f6ncesinden beri merak\r\netti\u011fim, bir g\u00fcn gidebilir miyim diye d\u00fc\u015fledi\u011fim, bir\u00e7ok ki\u015finin nerede\r\noldu\u011funu bilmedi\u011fi hatta ad\u0131n\u0131 bile duymad\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u00fclkelerinden\r\nYakutistan. Sibirya\u2019n\u0131n kuzey do\u011fusu 65.inci enlem de Rusya Federasyonun %20 si\r\nolan 3.103.200 km\u00b2 y\u00fcz \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcnde, yani T\u00fcrkiye\u2019den yakla\u015f\u0131k d\u00f6rt defa b\u00fcy\u00fck\r\nsadece 1 milyon insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, Moskova\u2019n\u0131n 6 bin km. kuzey do\u011fusunda, Kuzey\r\nBuz denizine (Arktik Okyanusu) sahili olan, Asya ile Amerika k\u0131talar\u0131n\u0131n\r\nbulu\u015ftu\u011fu Bering Bo\u011faz\u0131 ile kom\u015fu d\u00fcnyan\u0131n en so\u011fuk yerlerinden \u00f6zerk\r\nYakutistan Cumhuriyeti. N\u00fcfusun b\u00fcy\u00fck\r\n\u00e7o\u011funlu\u011funu olu\u015fturan Yakutlar asl\u0131nda T\u00fcrk halk\u0131d\u0131r ve \u00fclkenin tam olarak ad\u0131\r\nSaha Cumhuriyetidir. T\u00fcrk\u00e7e de Yakutistan olarak bilinmektedir. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
1932 y\u0131l\u0131nda Lena nehri k\u0131y\u0131s\u0131nda\r\nkurulan Yakuts \u015fehri, Yakutistan\u0131n ba\u015f \u015fehri. Rus \u00c7arl\u0131k d\u00f6nemlerinde Lenin ve\r\nStalin\u2019in de aralar\u0131nda bulundu\u011fu bir\u00e7ok insan buralara s\u00fcrg\u00fcne yollanm\u0131\u015f, zor\r\n\u015fartlarda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f. 250 bin n\u00fcfuslu Yakuts d\u00fcnyan\u0131n en so\u011fuk yerlerinin\r\nba\u015f\u0131nda, k\u0131\u015f aylar\u0131 ortalamas\u0131, -45 derece, -50 C kadar hayat devam ediyor, -52\r\nderece ise okullar ve resmi yerler kapan\u0131yor. B\u00fct\u00fcn k\u0131\u015f boyunca arabalar\u0131n\r\nmotorlar\u0131 devaml\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r vaziyette, yar\u0131m saatten fazla \u00e7al\u0131\u015fmayan arabalar\u0131n\r\nmotorlar\u0131 hemen buzlan\u0131yor ve art\u0131k yaza kadar \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn olmaz. Yani\r\nburada hayat, derin dondurucuda ya\u015famak gibi bir \u015fey. \u00c7ok k\u0131sa s\u00fcren yaz\r\ng\u00fcnlerinde ise hava s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 35 derece ya kadar \u00e7\u0131k\u0131yor. Yani yaz ve k\u0131\u015f s\u0131cakl\u0131k fark\u0131 80 ile 90 derece\r\nolabiliyor.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
T\u00fcrklerin en eski boylar\u0131ndan\r\nbiri olan Sahalar, 17. y\u00fczy\u0131ldan beri Rusya ve Avrupa da Yakutlar diye\r\nan\u0131lmakta, bu nedenle ya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgeye Yakutistan (Yakutya) denilmi\u015ftir.\r\nRuslar\u0131n Sahalar i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 Yakut ad\u0131, Tunguzlar\u0131n onlara verdi\u011fi Yako\r\nisminin \u00e7o\u011ful halidir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde buras\u0131 Rusya Federasyonu i\u00e7inde \u00f6zerk bir\r\ncumhuriyettir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u0130\u015fte b\u00f6yle bir yere gidiyoruz\u2026<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Toplam 11 saat u\u00e7u\u015f, beklemeler\r\nhavaalan\u0131 gecikmeler falan nerdeyse 20 saate yak\u0131n yolculuk sonunda\r\nYakutistan\u2019\u0131n ba\u015f\u015fehri Yakuts’a gelebildik. K\u00fc\u00e7\u00fck bir s\u00fcrpriz, Moskova aktarma\r\nda valizler u\u00e7a\u011fa yeti\u015femeyince orada kalm\u0131\u015f, eller bo\u015f sallanarak otele\r\ngeldik.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Hafif bir sakinle\u015fme sonras\u0131 \u015fehir turu, \u00d6nce\r\nHazine M\u00fczesi.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131ndan itibaren\r\nbulunmaya ba\u015flayan alt\u0131n ve g\u00fcm\u00fc\u015f, daha sonralar\u0131 varl\u0131\u011f\u0131 ke\u015ffedilen elmas,\r\nplatin, uranyum, petrol, do\u011falgaz ve k\u00f6m\u00fcr ve bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda daha bir\u00e7ok\r\nde\u011ferli maden buran\u0131n yer alt\u0131 zenginlikleri. Hazine M\u00fczesi’nde \u00f6zellikle\r\nalt\u0131n, g\u00fcm\u00fc\u015f ve elmas a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 ham ve i\u015flenmi\u015f k\u0131ymetli madenler ve bunlardan\r\nyap\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6z kama\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 m\u00fccevher, bunlar hakk\u0131nda bilgiler, yerel k\u0131yafetler,\r\ntak\u0131lar, geleneksel \u015fartlarda i\u015flenmi\u015f \u00f6zel m\u00fccevher koleksiyonlar\u0131, ilgin\u00e7 ve\r\ng\u00fczel bir m\u00fcze. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Ge\u00e7mi\u015f tarihi olan bir\u00e7ok yerde\r\n\u201ceski \u015fehir” denilince \u00e7ok y\u00fcz y\u0131llar \u00f6ncesine alt k\u00fclt\u00fcrler medeniyetler\r\nve o d\u00f6neme ait ya\u015famsal de\u011ferleri falan g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Y\u00fcr\u00fcyerek eski \u015fehre gidiyoruz. Burada\r\nya\u015famsal ge\u00e7mi\u015f o kadar eski de\u011fil. Geleneksel Sibirya ah\u015fap mimarisine sad\u0131k\r\nkal\u0131narak in\u015fa edilmi\u015f restoran, kafe ve \u00e7e\u015fitli hediyelik e\u015fyalar satan\r\nma\u011fazalar\u0131n bulundu\u011fu binalar. Geleneksel Sibirya evleri, so\u011fu\u011fa kar\u015f\u0131\r\nizolasyon ama\u00e7l\u0131 kal\u0131n duvarlar aras\u0131na toprak konularak in\u015fa edilen, d\u0131\u015f\r\ncephesi ah\u015fap ile kaplanm\u0131\u015f, genelde tek katl\u0131 y\u00fcksek tavanl\u0131 d\u00fczg\u00fcn g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc\r\nbinalard\u0131r. Burada eski \u015fehir, eski g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc binalar\u0131n oldu\u011fu yer. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
1918 y\u0131l\u0131nda Rusya Kom\u00fcnizm rejimi ile Lenin\r\ntaraf\u0131ndan y\u00f6netiliyor ancak \u00c7ar yanl\u0131s\u0131 bir grup da eski sisteme d\u00f6n\u00fclmesi\r\ni\u00e7in m\u00fccadele veriyordu. \u00c7ar taraftarlar\u0131 yani beyaz ordu ile, k\u0131z\u0131l ordu\r\naras\u0131nda 1923 y\u0131l\u0131na kadar s\u00fcren \u00e7at\u0131\u015fmalarda, beyaz ordu m\u00fccadeleyi kaybederek\r\ntarihten silinir. Asl\u0131nda bu bir i\u00e7 sava\u015ft\u0131 ve epey kay\u0131plar verilmi\u015fti. Bu\r\ntarihten sonra kom\u00fcnist parti b\u00fct\u00fcn \u00fclke de etkinli\u011fini art\u0131r\u0131r ve Yakut halk\u0131\r\nyani Saha T\u00fcrklerinin b\u00f6lgesi olan Yakutistan\u2019\u0131 da zorlanmadan kontrol alt\u0131na\r\nal\u0131r. Sonralar\u0131 buralara yerle\u015ftirilen Rus k\u00f6kenli insanlar ile b\u00f6lge\r\ndemografik olarak dengelenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
1918 ile 1923 aras\u0131 beyaz ordu\r\nile k\u0131z\u0131l ordu yani \u00c7ar taraftarlar\u0131 ile kom\u00fcnist Rusya taraflar\u0131 aras\u0131ndaki\r\nsava\u015fta \u00f6lenlerin an\u0131s\u0131na yap\u0131lan, b\u00f6lgesel \u015eaman fig\u00fcrleri de olan s\u00f6nmeyen\r\nate\u015f an\u0131t\u0131. Burada do\u011falgaz bol olunca gece g\u00fcnd\u00fcz yans\u0131n ate\u015f. G\u00fczel ve\r\nanlaml\u0131 bir an\u0131t.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
**<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Asya co\u011frafyas\u0131nda bahar mevsimi\r\nyani do\u011fan\u0131n yeniden uyan\u0131\u015f\u0131 \u00e7ok \u00f6nemlidir. Isiah (Ysyash) da buras\u0131 i\u00e7in\r\ntabiat anan\u0131n yeniden g\u00f6zlerini a\u00e7mas\u0131 anlam\u0131nda bir kutlama. 21 Haziran\r\nYakutistan da Isiah \u015fenlikleri ba\u015fka bir anlam ta\u015f\u0131r ve co\u015fkuyla kutlan\u0131r.\r\n\u0130nsanlar\u0131n geleneksel k\u0131yafetlerini, en g\u00fczel elbiselerini giyip tak\u0131lar\u0131n\u0131\r\ntak\u0131p geldikleri, festival \u015feklindeki t\u00f6ren, b\u00fcy\u00fck bir alanda d\u00fczenlenen\r\n\u00e7e\u015fitli etkinliklerle kutlan\u0131yor. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Bizde bu kutlamalar\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131\r\nyerdeyiz bug\u00fcn. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u0130nan\u0131lmaz trafik herkes\r\nfestivalin yap\u0131laca\u011f\u0131 yere gidiyor. Kocaman bir alan \u00fczerinde b\u00fct\u00fcn haz\u0131rl\u0131klar\r\ntamam. Mah\u015feri kalabal\u0131k, renkli milli k\u0131yafetlerini giymi\u015f co\u015fku i\u00e7inde Saha\r\ninsanlar\u0131n\u0131n aras\u0131nda yerimizi ald\u0131k. Ortada kurulan b\u00fcy\u00fck \u00e7ad\u0131r da yetkililer\r\nprotokol falan. Y\u00fczlerce ki\u015finin yapt\u0131\u011f\u0131 do\u011fan\u0131n uyan\u0131\u015f\u0131n\u0131 sembolize eden\r\ng\u00f6steriler, g\u00fcne\u015fin insanlar i\u00e7in ne kadar \u00f6nemli oldu\u011funu anlatan g\u00fcne\u015f dans\u0131,\r\nger\u00e7ekten harika g\u00f6steriler gayet g\u00fczel haz\u0131rlanm\u0131\u015flar. Son olarak on binlerce\r\ninsan\u0131n beraberce, G\u00f6k Tanr\u0131 Tengri\u2019yi sembolize eden g\u00fcne\u015fe ve do\u011faya, bizlere\r\nverdikleri i\u00e7in her birlikte yap\u0131lan \u015f\u00fckran duas\u0131. M\u00fcthi\u015f etkileyici ve duygusal. D\u00fc\u015f\u00fcnebiliyor\r\nmusunuz, on binlerce insan ayn\u0131 anda ayhal, ayhal, ayhal diye g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne do\u011fru\r\namin diyor.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Asl\u0131nda bizim geleneklerimiz de\r\nde vard\u0131r, milli ve dini bayramlarda herkes bayraml\u0131k elbiselerini giyer\r\nkutlamalara kat\u0131l\u0131rd\u0131. Toplumun sosyalle\u015fmesi ve birlikte olmak yani ulus\r\nolman\u0131n temeli. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu i\u015fler mesajla\u015fma ile oluyor, giderek kaybolan ulus\r\nkimli\u011fimiz.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Isiah bayram\u0131, g\u00fcnd\u00fcz\u00fcn yani ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131 en uzun\r\noldu\u011fu, karanl\u0131\u011f\u0131n yani gecenin en k\u0131sa oldu\u011fu 21 Haziran da yap\u0131l\u0131r.\r\nAyd\u0131nl\u0131\u011f\u0131n, karanl\u0131\u011f\u0131 yendi\u011fi g\u00fcn.. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Sahalar, \u201cdo\u011fan\u0131n yeniden do\u011fu\u015fu\u201d\r\nmanas\u0131 olan Is\u0131ah zaman\u0131nda bir araya toplanarak 2-3 g\u00fcn boyunca \u00e7e\u015fitli\r\nmerasimler yapar do\u011fan\u0131n yeniden do\u011fu\u015funu kutlar. Kutlamalar s\u0131ras\u0131nda bir\u00e7ok\r\nspor ve yar\u0131\u015fmalar yap\u0131l\u0131r, \u015fark\u0131lar s\u00f6ylenir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u00d6nemli olaylardan biri de el ele\r\ntutu\u015farak halka \u015feklinde birlikte dans ederken s\u00f6ylenen \u015fark\u0131lar. Bu insanlar\u0131n\r\nbirle\u015fmesini sembolize eder ve ya\u015fam halkas\u0131 anlam\u0131na da gelir. Dansa\r\nkat\u0131lanlar bir yandan \u015fark\u0131lar s\u00f6ylerken bir yandan da g\u00fcne\u015f y\u00f6n\u00fcnde yava\u015f\u00e7a\r\nd\u00f6nerek adeta zamanda ve bo\u015flukta daireler \u00e7izerler… Bunu yaparken de g\u00fcne\u015fe,\r\ninsanlara hediye etti\u011fi \u0131\u015f\u0131k ve enerji i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr ederler. Ayr\u0131ca dans edip\r\nhalkan\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olan herkesin bir y\u0131l yetecek kadar enerji biriktirece\u011fi\r\nkabul edilir. Bayram\u0131n en \u00f6nemli rit\u00fceli ise, ate\u015fe, a\u011fa\u00e7lara ve \u00e7imenlere at\r\ns\u00fct\u00fcnden yap\u0131lm\u0131\u015f k\u0131m\u0131z serpilmesidir. Bu do\u011fa ve insan\u0131n do\u011fu\u015funu sembolize\r\neder. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Isiah, son g\u00fcn sabah g\u00fcne\u015fin\r\ndo\u011fu\u015funu elleri g\u00fcne\u015fe \u00e7evirerek yap\u0131lan toplu dua merasim ile son bulur. Bu\r\ng\u00fcne\u015f enerjisini almak, do\u011fa, toprak, su, hava ve t\u00fcm bitkiler ile payla\u015fmak\r\nanlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
B\u00fct\u00fcn bunlar bizim k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcze\r\n\u00e7ok yabanc\u0131 t\u00f6reler de\u011fil, biz de bahar\u0131 Nevruz kutlamalar\u0131 ile kar\u015f\u0131lar\u0131z,\r\nate\u015fler yak\u0131p danslar ederek sabah g\u00fcne\u015fini kar\u015f\u0131lar\u0131z. H\u0131d\u0131rellez de bahar\u0131\r\nkar\u015f\u0131lama de\u011fil midir.? <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u00dclkenin co\u011frafi durumu yani kuzeyde 65.\r\nenlemde olmas\u0131 nedeniyle bu d\u00f6nemde g\u00fcne\u015f ufukta batt\u0131ktan birka\u00e7 saat sonra\r\nyeniden y\u00fckseliyor, g\u00fcn hep ayd\u0131nl\u0131k. Yani burada k\u0131sa yaz mevsiminde g\u00fcnler\r\nhep ayd\u0131nl\u0131k, k\u0131\u015f\u0131nda neredeyse g\u00fcne\u015f hi\u00e7 do\u011fmaz hep karanl\u0131k. Psikolojik\r\na\u00e7\u0131dan zor bir durum, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn aylarca hayat karanl\u0131kta ge\u00e7iyor.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u00c7evrede, bir\u00e7ok etkinlikler\r\nyap\u0131l\u0131yor bir tarafta g\u00f6steriler di\u011fer bir tarafta da yiyecek i\u00e7ecek restoranlar.\r\nGeleneksel ah\u015faptan yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7ad\u0131r \u015feklinde mekanlar, bunlar\u0131n \u00f6n\u00fcnde veya\r\ni\u00e7inde \u015fark\u0131 s\u00f6yleyenler, b\u00fcy\u00fck orkestra e\u015fli\u011finde m\u00fczik yapanlar, danslar\r\nsanatsal etkinlikler, di\u011fer tarafta buras\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli olan g\u00fcre\u015f m\u00fcsabakalar\u0131,\r\nbirbirini \u00e7ekme, itme gibi kuvvet g\u00f6sterileri. Y\u00fcr\u00fcmekle bitecek gibi de\u011fil ama\r\nd\u00fcnyan\u0131n \u00f6b\u00fcr ucundan geldik hepsini g\u00f6rece\u011fiz. Rengarenk giysiler i\u00e7inde dans\r\neden oynayanlar ger\u00e7ekten b\u00fcy\u00fck \u015f\u00f6len, b\u00f6yle olunca foto\u011fraf makinan\u0131n\r\ndeklan\u015f\u00f6r sesi kesilmiyor. Nereye d\u00f6nsen farkl\u0131 bir g\u00f6rsel. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Biraz dinlensek iyi olur ama\r\n\u015fimdi s\u0131ras\u0131 de\u011fil, beynim ayaklar\u0131m\u0131 kontrol edemiyor, ad\u0131m atmaktan \u00e7ok\r\ns\u00fcr\u00fckleniyorlar.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u0130nsanlar birilerinin etraf\u0131nda\r\ntoplan\u0131p resim \u00e7ekiyorlar, el ele tutulmu\u015f d\u00fczg\u00fcn giyimli orta ya\u015flarda belli\r\nki kar\u0131 koca. Bizde resimlerini\r\n\u00e7ekiyoruz, insanlar \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ip selfie yap\u0131yor falan. Merak ettik kim bunlar\r\ndiye sorduk, ba\u015fkan dediler. \u00d6nce bu organizasyonun ba\u015fkan\u0131 ve kar\u0131s\u0131 gibi\r\nanlad\u0131m, adama bir de “bravo ba\u015fkan” diye de ba\u011f\u0131rd\u0131m. Yakutistan\r\nCumhurba\u015fkan\u0131 ve kar\u0131s\u0131. Bakar m\u0131s\u0131n\u0131z, biz adama hello mello derken herif\r\ncumhurba\u015fkan\u0131 ve kar\u0131s\u0131ym\u0131\u015f iyi mi. Biz al\u0131\u015f\u0131k de\u011filiz, binlerce koruma olmadan\r\niti\u015f kak\u0131\u015f olmaz ise inand\u0131r\u0131c\u0131 olmuyor. Israr ile sordum evet hakikisi bu,\r\n\u00fclkenin cumhurba\u015fkan\u0131, vay be demek b\u00f6yle de olabiliyormu\u015f. Y\u00f6netti\u011finiz\r\ninsanlardan korkmamak, onlar ile birlikte dans etmek, insani de\u011ferli ba\u015fkan\r\nolmak b\u00f6yle bir \u015fey olmal\u0131. Neyse dola\u015fmaya devam, yerel m\u00fczik e\u015fli\u011finde\r\ndanslar, g\u00f6steriler. Bir dans g\u00f6sterisi \u00e7ok ilgimi \u00e7ekti, sordun buran\u0131n yerel\r\ndanslar\u0131ndan birikmi\u015f. Kost\u00fcmler danslar aynen sinema da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz k\u0131z\u0131lderili\r\ndans\u0131, nerdeyse ayn\u0131. Bir iddiaya g\u00f6re k\u0131z\u0131derili olarak bilinen etnik\r\ntoplulu\u011fun k\u00f6keni, binlerce y\u0131l \u00f6nce buradan Berring Bo\u011faz\u0131 \u00fczerinden\r\nAmerika\u2019ya g\u00f6\u00e7 eden Saha T\u00fcrkleri. Fiziksel g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler de \u00e7ok benzer.\r\nKarmakar\u0131\u015f\u0131k bir d\u00fcnya…<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Burada resmi lisan Rus\u00e7a ve yerli\r\nlisan Yakuts lisan\u0131. Asl\u0131nda dikkatle dinlerseniz T\u00fcrk\u00e7e k\u00f6kenli kelimeleri\r\nyakal\u0131yorsunuz. \u0130leride bir grup el ele tutu\u015farak b\u00fcy\u00fck bir halka olu\u015fturmu\u015f\r\ndans ediyorlar, m\u00fczik de g\u00fczel olunca y\u00f6neldik. Renkli giysiler i\u00e7inde insanlar\r\ng\u00fcne\u015fin bereketini co\u015fkulu dans ile kutluyorlar. Halka gittik\u00e7e b\u00fcy\u00fcyor,\r\nbas\u0131yorum deklan\u015f\u00f6re, foto\u011fraf makinas\u0131 bug\u00fcn \u00e7ok \u0131s\u0131nd\u0131 kesintisiz \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.\r\nViz\u00f6rden bakarken g\u00f6z\u00fcme tan\u0131d\u0131k biri tak\u0131ld\u0131, aa bu bizim Yakutistan\r\nCumhurba\u015fkan\u0131, insanlarla yani kendi halk\u0131 ile birlikte el ele dans ediyor.\r\n\u015eaka gibi, bizde olmayan i\u015fler, kendini se\u00e7en, y\u00f6netti\u011fi halktan korkmayan,\r\nkorumalar olmadan ger\u00e7ek ya\u015fam\u0131n i\u00e7inde olmak…saraylardan tepelerden bakarak,\r\nhakaret ederek ba\u011f\u0131rarak de\u011fil…<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
G\u00fczel ve yorucu bir g\u00fcn\u00fcn\r\nard\u0131ndan s\u00fcr\u00fcnerek otele geldik. Kap\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde Toyota jeeplerin en b\u00fcy\u00fck\r\nmodelinden siyah d\u00f6rt be\u015f ara\u00e7l\u0131k konvoy, en \u00f6ndekinin \u00fczerinde T\u00fcrk\r\nbayra\u011f\u0131. Hay\u0131rd\u0131r in\u015fallah derken,\r\nT\u00fcrkiye Cumhurba\u015fkan\u0131’n\u0131n o\u011flu Bilal Erdo\u011fan kap\u0131da g\u00f6r\u00fcnd\u00fc 10 korumas\u0131 ile.\r\n\u00d6\u011frendik kiIsiah kutlamalar\u0131na ok atma yar\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in gelmi\u015f. Ba\u015fka bir\r\nulusun milli ulusal bayramlarda g\u00f6vde g\u00f6sterisi… Ey y\u00fcce Allah\u2019\u0131m, ceza m\u0131\r\n\u00f6d\u00fcl mu bunu bu g\u00fcn g\u00f6stermen bilemedim. Be\u011fendi\u011fim ve kulland\u0131\u011f\u0131m bir \u015eaman\r\natas\u00f6z\u00fc vard\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
“ders, sen \u00f6\u011frenene kadar devam\r\neder”…<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Bu dersi bizim \u00f6\u011frenmemiz biraz\r\nzaman alaca\u011fa benzer.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
**<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Geceler karanl\u0131k olmuyor, gece\r\nyar\u0131s\u0131 bile her yer ayd\u0131nl\u0131k. Sabah erken sokaklarday\u0131m, Foto\u011fraf u\u011fruna\r\nsabah\u0131n 05.00 gibi, \u00e7evrede pek kimseler yok, dolan\u0131yorum Yakuts sokaklar\u0131nda.\r\nMerkezde Lenin meydan\u0131 kimseler yok hava g\u00fcnd\u00fcz gibi. Yakuts g\u00fczel ve d\u00fczenli\r\n\u015fehir, opera binalar\u0131, m\u00fczeler, katedraller, tiyatrolar, \u00fcniversiteler…<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Altm\u0131\u015f km. \u00f6tede Sahalar\u0131n 1127 y\u0131llar\u0131ndan\r\nberi en eski yerle\u015fim yeri olan Hongolas’a gidiyoruz. Buras\u0131 1997 y\u0131l\u0131nda\r\nRuslar\u0131n kontrol\u00fcne ge\u00e7mi\u015f. Bug\u00fcn n\u00fcfusun b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 Yakutlar yani Sahalar dan\r\nolu\u015fuyor. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Pokrovsk b\u00f6lgesi, buras\u0131 da\r\nYakutslar\u0131n eski yerle\u015fim yerlerinden. Ortada b\u00fcy\u00fck bir meydan, b\u00f6lge halk\u0131\r\ngeleneksel Is\u0131ah kutlamalar\u0131n\u0131 burada yap\u0131yor. Yabanc\u0131lar\u0131n \u00e7ok u\u011frak yeri\r\nolmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in burada yap\u0131lan t\u00f6ren daha otantik daha eskiye ba\u011fl\u0131 olarak\r\nyap\u0131l\u0131yordur herhalde.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u00dczerinde sembollerin oldu\u011fu a\u011fa\u00e7tan yap\u0131lan\r\nilgin\u00e7 kap\u0131lar, bunlar senenin 12 ay ve her ay\u0131n 30 g\u00fcn oldu\u011funu sembolize\r\nediyor. Senenin ilk ay\u0131 haziran dan ba\u015fl\u0131yor ve her ay, o zamanda geli\u015fen\r\nolaylar\u0131 tarif ediyor. \u00d6rne\u011fin, otlar\u0131n b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc ye\u015ferdi\u011fi ay,\r\n“otya”, atlar\u0131nda do\u011fum yapt\u0131\u011f\u0131 ay “atya” gibi\r\nisimlendiriliyor. Bir\u00e7ok isim T\u00fcrk\u00e7e k\u00f6kenli, dikkat edilirse anla\u015f\u0131l\u0131yor.\r\nAsl\u0131nda bizde baz\u0131 aylar\u0131n isimleri de i\u00e7inde bulundu\u011fu d\u00f6nemi tarif eder, ocak\r\nay\u0131 ocaklar\u0131n yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 so\u011fuklar oldu\u011fu zaman, ekim ay\u0131 bu\u011fday arpa gibi tar\u0131m\r\n\u00fcr\u00fcnlerinin ekim i\u015flemin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman gibi. Saha T\u00fcrkleri ile k\u00fclt\u00fcrel\r\nbenzerliklerimiz olduk\u00e7a fazla, k\u00f6klerimiz ayn\u0131.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u00dczerlerinde yaz\u0131lar olan tabletlerin\r\nbulundu\u011funu b\u00f6lgeye gidiyoruz. B\u00fcy\u00fck siyah bir ta\u015f\u0131n \u00fczerinde, buran\u0131n ge\u00e7mi\u015f\r\nd\u00f6nemlerde Saha T\u00fcrklerinin yerle\u015fim b\u00f6lgesi oldu\u011fu \u015feklinde bilgiler var. Bu\r\ntabletlerden b\u00f6lgede \u00e7ok oldu\u011funu ve bunlardan Sahalar hakk\u0131nda bilgiler\r\nedinildi\u011fini \u00f6\u011freniyoruz. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Ormanl\u0131k alan i\u00e7inde \u00fczerinde\r\n\u00e7aputlar\u0131n ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 adaklar\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015eaman a\u011fac\u0131. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Sahalar ge\u00e7mi\u015ften gelen \u015eaman\r\ninanc\u0131n\u0131 halen benimsiyor ve inan\u0131yorlar. \u015eaman a\u011fac\u0131 bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn temel\r\nta\u015flar\u0131ndan. Asya co\u011frafyas\u0131nda b\u00f6lgeye g\u00f6re, d\u00fcnya a\u011fac\u0131, ya\u015fam a\u011fac\u0131, evliya\r\na\u011fa\u00e7, ulukay\u0131n, bayterek, demir kavak gibi farkl\u0131 isimler ile an\u0131l\u0131r. Mitolojik\r\nve felsefi olarak bir\u00e7ok anlamlar y\u00fcklenen \u015eaman A\u011fac\u0131 bir\u00e7ok farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrleri\r\nde etkilemi\u015ftir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
A\u011fac\u0131n dallar\u0131na bez ba\u011flamak ve\r\ndilekte bulunmak ya\u015fam veren a\u011fac\u0131n g\u00fcc\u00fcne duyulan inanc\u0131n ne denli g\u00fc\u00e7l\u00fc\r\noldu\u011funu g\u00f6sterir. Bu gelenek g\u00fcn\u00fcm\u00fczde T\u00fcrklerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok b\u00f6lgede\r\noldu\u011fu gibi bizde de halen devam etmektedir. \u015eaman a\u011fac\u0131 veya Ya\u015fam A\u011fac\u0131, \u00fcst\r\nd\u00fcnya (G\u00f6k tanr\u0131 Tengri), orta d\u00fcnya\r\n(Yer tanr\u0131s\u0131 \u00dclgen), alt d\u00fcnyan\u0131n (Yer Alt\u0131 tanr\u0131s\u0131 Erlik) tam ortas\u0131nda\r\nbulunur ve bu \u00fc\u00e7 d\u00fcnyay\u0131 k\u00f6kleri, g\u00f6vdesi, dallar\u0131 ile birbirine ba\u011flar\r\naras\u0131nda ge\u00e7i\u015fler sa\u011flar. Bu a\u011faca yap\u0131lan dilekler, adaklar a\u011fac\u0131n dallar\u0131\r\nvas\u0131tas\u0131yla yukar\u0131ya g\u00f6k tanr\u0131ya ula\u015f\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Yol \u00fcst\u00fcnde hayvanat Bah\u00e7esine\r\nu\u011fruyoruz, en ilgimi \u00e7eken beyaz ve siyah ay\u0131lar. Her ikisi de biyolojik olarak\r\nmucizeler y\u00fckl\u00fc bir hayvanlard\u0131r. K\u0131\u015fa\r\ndayan\u0131kl\u0131 birka\u00e7 hayvan d\u0131\u015f\u0131nda hepsi k\u0131\u015f\u0131n kapal\u0131 yere al\u0131n\u0131yor. \u00c7ok bak\u0131ml\u0131 bir yer de\u011fil gibi, hayvanlara\r\nyaz\u0131k oluyor galiba..<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Bir tepenin \u00fczerinden buraya can\r\nveren Lena nehrini seyrediyoruz. Yakutistan’\u0131n ortalar\u0131ndan do\u011fup, y\u00fczlerce\r\nkoldan beslenerek kuzey buz denizine d\u00f6k\u00fcl\u00fcyor. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Rusya federasyonuna ba\u011fl\u0131 22\r\ncumhuriyet var, bunlardan alt\u0131s\u0131 T\u00fcrk soyuna ba\u011fl\u0131 \u00f6zerk cumhuriyetlerdir. Saha\r\nCumhuriyeti, Tuva Cumhuriyeti, Hakasya Cumhuriyeti, Altay Cumhuriyeti, Ba\u015f\r\nKurdistan cumhuriyeti ve Tataristan. Bunlar federasyona ba\u011fl\u0131 T\u00fcrk soyundan\r\n\u00f6zerk cumhuriyetler. T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fan devletler ise, T\u00fcrkiye, \u00d6zbekistan, Kazakistan,\r\nK\u0131rg\u0131zistan, Azerbaycan, T\u00fcrkmenistan. \r\nBunlar kendi bayra\u011f\u0131 ve Ba\u011f\u0131ms\u0131z parlamentosu olan cumhuriyetler.\r\nUluslararas\u0131 T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr\u00fc ve Te\u015fkilat\u0131, T\u00fcrk Soyuna ba\u011fl\u0131 g\u00f6zlemci stat\u00fcs\u00fcndeki\r\n\u00fclkeler ise, Kuzey K\u0131br\u0131s T\u00fcrk Cumhuriyeti ve Moldovya da bulunan Gagavusya\r\n\u00f6zerk T\u00fcrk Cumhuriyetidir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
**<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Yakuts da iki do\u011fal gaz \u00e7evrim\r\nsantrali var, merkezi \u0131s\u0131tma ve genel ayd\u0131nlatma bu santrallar \u00fczerinden\r\noluyor. Herhangi bir sebepten bu santrallerin ar\u0131zalanmas\u0131 veya gaz kesintisi\r\nhalinde \u00f6zellikle k\u0131\u015f\u0131n en fazla iki g\u00fcn dayan\u0131labilir. B\u00f6yle b\u0131\u00e7ak s\u0131rt\u0131 bir\r\nhayat.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Lena nehri buran\u0131n en \u00f6nemli\r\nhayat damarlar\u0131ndan biri ve bunu besleyen 800 g\u00f6l ve 700nehir var. Yani buras\u0131\r\ng\u00f6ller ve nehirler \u00fclkesi gibi. Lena nehri baz\u0131 yerlerde 10-15 km. geni\u015fli\u011fine\r\nkadar \u00e7\u0131kabiliyor, k\u0131\u015f\u0131n 5-6 metre kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda buzlanan nehir \u00fczerinden\r\ntonlarca a\u011f\u0131rl\u0131kta kamyonlar ge\u00e7ebiliyor. Yaz\u0131n ise ayn\u0131 g\u00fczergahta feribotlar\r\n\u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Biz de Lena’y\u0131 feribotla\r\nge\u00e7ip kar\u015f\u0131 sahilde 1000 n\u00fcfuslu Nizhny-Styakh \u015fehrine gidiyoruz. Hafif kahve\r\nmolas\u0131 ve iki saat mesafede Kyrylyye \u015eelalesi. Hayalimiz, metrelerce y\u00fcksekten\r\nakan ha\u015fmetli bir \u015felale g\u00f6rmek. G\u00f6rd\u00fck! \r\nYar\u0131m metre ta\u015f\u0131n \u00fcst\u00fcnden atlayan su. Gene de akan suyun sakinle\u015ftirici\r\nsesi hepimizi yumu\u015fatt\u0131. K\u0131rsal\r\nkesimdeyiz, yollar bozuk ve tozlu, ara\u00e7 i\u00e7in de hoplamalar z\u0131plamalar ba\u015flad\u0131.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Yolda bir \u015eaman a\u011fac\u0131 daha hemen\r\ndurup bol resim adaklar, bakal\u0131m bu sefer tutturabilecek miyiz\u2026<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Tekrar hoplaya z\u0131playa yola\r\ndevam, Buluus buzuluna gidiyoruz. Vadi i\u00e7inde donmu\u015f g\u00f6l yata\u011f\u0131, burada buzlar\r\nerimiyor kal\u0131n tabaka halinde kendini muhafaza ediyor. Hafiften erise bile\r\ntamamen yok olmadan dondurucu mevsime kadar idare ediyor. Ortal\u0131k hareketli,\r\nburan\u0131n me\u015fhur homus sanat\u00e7\u0131lar\u0131ndan biri buzlar \u00fcst\u00fcnde filim \u00e7ekiyor. Hemen bizde devreye girip foto\u011fraf video\r\nkay\u0131t falan \u00e7ekime dahil olduk.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
“Homus”, bu co\u011frafya da\r\n\u00e7ok bilinen di\u015flerin aras\u0131na s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak \u00e7al\u0131nan ince \u015ferit halinde iki\r\nmetalin el ile titre\u015fim yapt\u0131r\u0131lmas\u0131 sonucu ses \u00e7\u0131karan y\u00f6resel m\u00fczik aleti.\r\nMetal \u015feritler el, dil ve dudak hareketleri ile farkl\u0131 tonlarda ses\r\n\u00e7\u0131kart\u0131larak geleneksel m\u00fczik yap\u0131l\u0131yor. Asl\u0131nda \u00e7almas\u0131 hi\u00e7 kolay de\u011fil k\u00fc\u00e7\u00fck\r\nya\u015flardan ba\u015flamak laz\u0131m. \u00d6nceleri sesi\r\nkula\u011f\u0131 biraz t\u0131rmalay\u0131c\u0131 gibi geliyor ama sonra al\u0131\u015f\u0131yorsunuz, ho\u015funuza bile\r\ngidiyor. Sonunda filim ekibin i\u00e7lerine fazla girdik galiba, adamlar bizi\r\nkibarca kovdular, zaten epey foto ve video kay\u0131t yapm\u0131\u015ft\u0131k. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Geceyi 500 n\u00fcfuslu Elenka\r\nkasabas\u0131nda getirece\u011fiz. G\u00fcn uzad\u0131, yollar bozuk hafiften gelmeler ba\u015flad\u0131.\r\nAran\u0131yoruz ama beklenen tesis g\u00f6z\u00fckm\u00fcyor.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Sonunda g\u00f6z\u00fckt\u00fc, g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc\r\nkadar\u0131yla gece zor ge\u00e7ece\u011fe benzer, birka\u00e7 barakadan ve eski otob\u00fcslerden\r\nyap\u0131lan konaklama yeri. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Arabadan inince tam te\u00e7hizatl\u0131\r\nkuvvetli bir sivri sinek ordusu ne\u015fe i\u00e7inde yeni mallar geldi diye bizi\r\nkar\u015f\u0131l\u0131yor. Sava\u015f hemen ba\u015flad\u0131, bizim taraftan \u015fak \u015fuk sesler geliyor ama\r\nal\u00e7ak sivrisinek ordusu ac\u0131mas\u0131zca sald\u0131r\u0131yorlar. Gelen takviyelerle daha\r\nyo\u011funla\u015ft\u0131lar \u015ferefsizler. Makinal\u0131\r\nt\u00fcfekle taranm\u0131\u015f gibiyiz her taraf\u0131m\u0131z kabard\u0131, herifler ac\u0131mas\u0131zca pantolonun,\r\ng\u00f6mle\u011finin \u00fczerinden bile sokuyorlar, ila\u00e7, sprey falan \u00e7aresiz. Sonu\u00e7, al\u00e7ak sivrisinek ordusu a\u00e7\u0131k ara\r\nsava\u015f\u0131 kazand\u0131lar. Biz yemek yerken onlarda bizi yemeye devam ettiler…B\u00fct\u00fcn\r\ngece sald\u0131r\u0131lar devam, ger\u00e7i bende kan\u0131m\u0131 yerde b\u0131rakmad\u0131m d\u00fc\u015fman sivrilerden\r\nepey etkisiz hale getirdim. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Sivrilere ra\u011fmen ak\u015fam ortada\r\nate\u015f etraf\u0131nda keyifli sohbet..<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Burada konaklama sebebimiz, yar\u0131n\r\nki tekne yolculu\u011fu i\u00e7in en uygun yerin buras\u0131 olmas\u0131. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
**<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Gece epey ya\u011fmur ya\u011fd\u0131, sabah\r\nhava di\u011fer g\u00fcnlere g\u00f6re so\u011fuk. Sabah teknelerle Lena nehri \u00fczerinde g\u00fcneye\r\ngidiyoruz birka\u00e7 saat sonra 2012 y\u0131l\u0131nda Unesco d\u00fcnya Miras\u0131 listesine giren\r\nLena P\u0130llars, yani Lena s\u00fctunlar\u0131na geldik. Tekneler k\u00fc\u00e7\u00fck olunca r\u00fczgar \u00fcst\u00fcm\u00fczde,\r\nbiraz \u00fc\u015f\u00fcd\u00fck gibi sorun olmaz umar\u0131m. \r\nNehirden harika bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Lena S\u00fctunlar\u0131, 500 milyon y\u0131l\r\n\u00f6ncesinden Kambriyen d\u00f6nemlerde olu\u015fmaya ba\u015flayan 150-300 metre aras\u0131nda\r\nde\u011fi\u015fen y\u00fcksekli\u011finde toplam 80 km. uzunlu\u011funda do\u011fal olu\u015fumlar. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Da\u011flar on binlerce y\u0131ll\u0131k s\u00fcre\u00e7te\r\nyaz ile k\u0131\u015f aras\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck s\u0131cakl\u0131k\r\nfarkl\u0131, ya\u011fmur, r\u00fczgar gibi do\u011fa olaylar\u0131 sonucu diklemesine baz\u0131 yerlerde\r\na\u015f\u0131nmalar olu\u015funca, kalan sert dayan\u0131kl\u0131 k\u0131s\u0131mlar s\u00fctunlar \u015feklinde ortaya\r\n\u00e7\u0131km\u0131\u015f. Bir\u00e7ok yerde s\u00fctun g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcndeki par\u00e7alar ba\u011f\u0131ms\u0131z duruyorlar,\r\nmuhtemelen bir g\u00fcn \u00e7\u00f6kecekler ve arkas\u0131ndan yenileri olu\u015facak. Muhte\u015fem bir ta\u015f\r\norman\u0131 olu\u015fmu\u015f, do\u011fan\u0131n dayan\u0131lmaz g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yaratt\u0131\u011f\u0131 e\u015fsiz g\u00f6r\u00fcnt\u00fc…<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
En tepeye t\u0131rman\u0131yoruz, muhte\u015fem\r\nmanzara, yukar\u0131dan bak\u0131nca daha iyi anla\u015f\u0131l\u0131yor. Saymad\u0131m ama y\u00fczlerce merdiven\r\nt\u0131rmand\u0131k herhalde, keyfini \u00e7\u0131kard\u0131k buran\u0131n \u015fimdi d\u00f6n\u00fc\u015f ba\u015fl\u0131yor. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Buras\u0131 tam g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fc ald\u0131, her\r\n\u015feye de\u011fdi do\u011frusu… <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
**<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Sabah \u00f6nce mamut m\u00fczesi. 5\r\nmilyondan fazla y\u0131l \u00f6ncesinde, bu co\u011frafya mamutlar\u0131n en yo\u011fun olarak\r\nya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgelerden. Yeralt\u0131nda olduk\u00e7a fazla say\u0131da mamut fosili oldu\u011fu\r\nbiliniyor ancak binlerce y\u0131ldan beri donmu\u015f vaziyette olan topra\u011f\u0131n alt\u0131ndan\r\n\u00e7\u0131karmak kolay olmuyor. Ancak birka\u00e7 tane \u00e7\u0131kart\u0131labilmi\u015f onlarda m\u00fczelerde\r\nkoruma alt\u0131nda.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Ger\u00e7ek boyutta kocaman bir mamut\r\nfosil iskeleti orta yerde duruyor, her ne kadar fillerin atalar\u0131 olsalar da hem\r\nboyut hem de di\u011fer baz\u0131 \u00f6zellikleri farkl\u0131.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Milyonlarca y\u0131l \u00f6nce bizonlar, atlar, kurtlar\r\ngibi b\u00f6lge hayvanlar\u0131 buradan Bering Bo\u011faz\u0131 \u00fczerinden Amerika ya g\u00f6\u00e7 etmi\u015fler.\r\nYani \u00f6zellikle bizon, at ve kurdun ana vatan\u0131 buras\u0131. Sonralar\u0131 insanlarda\r\ny\u00fcr\u00fcyerek yapt\u0131klar\u0131 g\u00f6\u00e7 ile bu g\u00fcnk\u00fc Amerika k\u0131tas\u0131na gelmi\u015f\r\nyerle\u015fmi\u015ftir. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Bug\u00fcn de hava so\u011fuk, ayn\u0131 g\u00fcn i\u00e7erisinde 10-15\r\nderece birden d\u00fc\u015febiliyor. Bu kadar h\u0131zl\u0131 de\u011fi\u015fime biz pek al\u0131\u015f\u0131k de\u011filiz,\r\nhap\u015f\u0131rmalar t\u0131ks\u0131rmalar ba\u015flad\u0131. Lahana\r\ngibi giyindik ama \u00e7evrede bir\u00e7ok insan \u015fort k\u0131sa kollular ile dola\u015f\u0131yor. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Burada ger\u00e7ek bir \u015faman ba\u015f\u0131 ile\r\ng\u00f6r\u00fc\u015fmeyi ya\u015fant\u0131lar\u0131n\u0131 onlardan dinleyip izlemek \u00e7ok istedim ancak\r\nbeceremedik. \u015eehirle\u015fmeler art\u0131nca \u015fehir i\u00e7inde bu tip k\u00fclt\u00fcrleri bulmaz \u00e7ok\r\nzor. Yakuts’a en yak\u0131n ger\u00e7ek \u015faman k\u00f6y\u00fc u\u00e7akla birka\u00e7 saatlik mesafe. Burada\r\nu\u00e7aklarda \u00e7ok tarifeli seferler olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, yapacak bir \u015fey yok. Biz de\r\nturistik \u015faman g\u00f6sterisi ile yetinmek durumunday\u0131z. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u015eaman evine gidiyoruz. \u00d6nce bir\r\n\u015faman evinde g\u00fcnl\u00fck e\u015fyalar, seremoni esnas\u0131nda kullan\u0131lan rit\u00fcelik malzemeler,\r\nhepsi hakk\u0131nda bilgi. \u015eamanlar da ate\u015f ve g\u00fcne\u015f \u00e7ok \u00f6nemli, ate\u015f ile ilgili bir\r\n\u015faman rit\u00fceli g\u00f6sterdiler, ger\u00e7ekten ilgin\u00e7, arasan bizim k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz ile ortak\r\n\u00e7ok \u015fey bulursun. Kad\u0131n ve erke\u011fin ayr\u0131 ayr\u0131 yapmak durumunda oldu\u011fu i\u015fler,\r\nya\u015famlar\u0131 hakk\u0131nda bilgiler..<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Sonunda fal\u0131m\u0131za da bak\u0131ld\u0131, herkesin durumu,\r\ngelece\u011fi falan iyi \u00e7\u0131kt\u0131, merak edilecek bir \u015fey yok, g\u00f6z\u00fcm\u00fcz ayd\u0131nlar olsun.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Milat dan \u00e7ok \u00f6ncelerinde,\r\ninsanlar toplu olarak ya\u015famaya ba\u015flamas\u0131yla birlikte baz\u0131 de\u011ferler geli\u015fir.\r\n\u00d6lece\u011fini bilen ve \u00f6l\u00fcmden korkan, \u00e7evrede tan\u0131mlayamad\u0131\u011f\u0131 anlayamad\u0131\u011f\u0131\r\nolaylardan \u00e7ekinen insan bunlara kar\u015f\u0131 baz\u0131 koruyucu de\u011ferlerler \u00fcretmeye\r\nba\u015flar. Feti\u015f objeler ile ba\u015flayan bu davran\u0131\u015flar feti\u015fizm olarak geli\u015fir. Sonralar\u0131 ya\u015fan\u0131lan co\u011frafya ya ba\u011fl\u0131 olarak\r\nfarkl\u0131 inan\u0131\u015flar olu\u015fur, bunlar\u0131n en bilinen, yayg\u0131n ve en uzun s\u00fcreli kal\u0131c\u0131\r\nolan \u015eamanizm dir. \u015eamanizm\u2019in di\u011fer b\u00fct\u00fcn Pagan inan\u00e7lar gibi kurucusu ve\r\nlideri yoktur. \u00c7ok eskilere hatta ta\u015f devrine kadar uzand\u0131\u011f\u0131 iddia edilir.\r\n\u00d6zellikle Asya co\u011frafyas\u0131nda \u00e7ok yayg\u0131n olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u015eamanizm kelime k\u00f6keni olarak\r\nTunguzca olup insanl\u0131\u011f\u0131n ve T\u00fcrklerin de uzun y\u0131llar inand\u0131\u011f\u0131 inan\u00e7lardan\r\nbiridir. \u015eamanlar; tanr\u0131lar, insanlar ve ruhlar aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 kurmak,\r\narac\u0131l\u0131k yapmak, hastal\u0131klara \u00e7are bulmak yer ve g\u00f6k tanr\u0131lara adanan adaklar\u0131\r\nkesilen kurbanlar\u0131 ula\u015ft\u0131rmak, k\u00f6t\u00fc ruhlar\u0131 kovmak, iyi ruhlar ile ili\u015fkide\r\nolup gelecekten haber vermek gibi konular ile ilgilenirler. B\u00fct\u00fcn bunlar\r\ntoplumun i\u00e7inden genellikle inisinasyon yani se\u00e7ilmi\u015f olmak veya el verme\r\ny\u00f6ntemi ile belirlenen \u015faman ba\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131l\u0131r. En etkili \u015famanlar\r\nkolayca transa ge\u00e7ebilen ve genelde toplumdan soyut olarak ya\u015fayan kad\u0131nlardan\r\nolur. Trans haline ge\u00e7mesi i\u00e7in gerekli en \u00f6nemli e\u015fyalar\u0131, \u00fczerinde de\u011fi\u015fik\r\nobjeler ve baz\u0131 hayvan par\u00e7alar\u0131 olan elbiseleri ve ritmi ile transa ge\u00e7ti\u011fi ve\r\nayinin gidi\u015fat\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirdi\u011fi davuludur. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u015eamanl\u0131k, temelde bir\u00e7ok ortak\r\nde\u011ferleri olsa da bulundu\u011fu co\u011frafyaya g\u00f6re farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. \u015eaman inanc\u0131na g\u00f6re d\u00fcnya, g\u00f6ky\u00fcz\u00fc, yery\u00fcz\u00fc\r\nve yeralt\u0131 olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 k\u0131sma ayr\u0131l\u0131r. G\u00f6k tanr\u0131 Tengri, g\u00f6ky\u00fcz\u00fc ayd\u0131nl\u0131k\r\nalemi, yukar\u0131 alemi ona ba\u011fl\u0131 iyi ruhlar temsil der. Tanr\u0131 \u00dclgen yer y\u00fcz\u00fcn\u00fc\r\nyani \u201corta d\u00fcnyay\u0131\u201d insanlar ve toprak \u00fcst\u00fcnde ya\u015fayan canl\u0131lar\u0131 temsil eder.\r\nYeralt\u0131 d\u00fcnyas\u0131 yani a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fcnyay\u0131 ise tanr\u0131 Erlik ve ona ba\u011fl\u0131 k\u00f6t\u00fc ruhlar\r\ntemsil eder. \u0130yilik yapan, \u015fifa da\u011f\u0131tanlara \u201cak \u015eaman, yeralt\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131\r\nkontrol eden, k\u00f6t\u00fc ruhlar\u0131 y\u00f6nlendiren Tanr\u0131 Erlik\u2019in y\u00f6netiminde olanlara\r\n\u201ckara \u015faman\u201d denir. \u015eamanl\u0131\u011f\u0131n temelinde insan ve do\u011fan\u0131n beraberlik uyumu\r\nd\u00fc\u015f\u00fcncesi vard\u0131r. Evren, d\u00fcnya, insan, hayvan, bitkiler ve do\u011fa bir b\u00fct\u00fcn\r\nolarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr ve ona sayg\u0131 duyulmas\u0131 gereklili\u011fi vard\u0131r. \u015eamanlar\u0131n bir di\u011fer temel inan\u0131\u015flar\u0131 da\r\ninsan neslinin sonsuza kadar devam etmesi gerekti\u011fine inan\u00e7t\u0131r. Bu nedenle\r\n\u015eamanlar, kendilerini atalar\u0131na ait hayat\u0131n devam\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcrler,\r\n\u00e7ocuklar\u0131n\u0131n da kendi hayatlar\u0131n\u0131n devam\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 kabul eder. Bu nedenle\r\n\u00e7ocuklar\u0131n\u0131 en iyi \u015fekilde yeti\u015ftirmek i\u00e7in u\u011fra\u015f verirler. K\u00f6t\u00fc ruhlar\r\ninsanlar\u0131n en b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015fmanlar\u0131d\u0131r, insanlara ve hayvan s\u00fcr\u00fclerine hastal\u0131k\r\ng\u00f6ndermek suretiyle kurban isterler. K\u00f6t\u00fcl\u00fcklerden korunmak i\u00e7in bunlar\u0131n\r\nistediklerini yerine getirmek gerekir. \r\nNe istediklerini ancak g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6klerden ve atalar\u0131n\u0131n ruhlar\u0131ndan alan\r\n\u015eamanlar bilir. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Semavi dinlerin hepsi de bu\r\ninan\u0131\u015flar\u0131n etkisinde kalm\u0131\u015flard\u0131r. T\u00fcrkler de M.S 700 l\u00fc y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda\r\nAraplar ile girdikleri sava\u015f\u0131 kaybedip zorlama ile \u0130slam dinini kabul\r\netmelerinden sonra da \u015eaman gelene\u011fin izlerini muhafaza etmi\u015flerdir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde\r\nde bile halen \u015eaman gelene\u011fi devam etmektedir. \u00d6zellikle Asya co\u011frafyas\u0131nda\r\nolan ve say\u0131lar\u0131 gittik\u00e7e azalmakla birlikte g\u00fcn\u00fcm\u00fczde yakla\u015f\u0131k olarak 650.000\r\nkadar taraftar\u0131 oldu\u011fu tahmin edilmektedir <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u015eaman evinden sonra Permafrost\r\nt\u00fcnellerine gidiyoruz. \u00d6nce permafrost nedir..<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Permafrost, yer y\u00fczeyinin birka\u00e7\r\nmetre alt\u0131nda ba\u015flayan, olu\u015ftu\u011fu b\u00f6lgeye g\u00f6re derinli\u011fi de\u011fi\u015fen, s\u00fcrekli donmu\u015f\r\nhalde bulunan toprak katman\u0131. Yakutsk ve \u00e7evresinde bu katman, baz\u0131 yerlerde\r\nyerin 4m alt\u0131ndan ba\u015fl\u0131yor ve yakla\u015f\u0131k 15m’ye kadar iniyor. Bu katman on\r\nbinlerce y\u0131ld\u0131r donmu\u015f halde oldu\u011fu i\u00e7in topra\u011f\u0131n alt\u0131nda onun ile birlikte\r\ndonmu\u015f olan her \u015feyi de i\u00e7inde koruyor. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Bu katmalarda a\u00e7\u0131lan t\u00fcnelleri,\r\ndo\u011fal so\u011fuk hava deposu olarak kullanmak m\u00fcmk\u00fcn, ancak permafrost t\u00fcnellerinin\r\n\u00fczerine veya yak\u0131n\u0131na yap\u0131lan yerle\u015fim b\u00f6lgeleri, in\u015faatlar alt ve \u00fcst yap\u0131lar\r\nyaratt\u0131klar\u0131 \u0131s\u0131 nedeniyle zaman i\u00e7erisinde buzlanmalar \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcp \u00e7\u00f6kme yapabiliyor.\r\nYani donmu\u015f halde iken s\u0131k\u0131 ve dayan\u0131kl\u0131 olan toprak, \u0131s\u0131 de\u011fi\u015fikli\u011fi olmaya\r\nba\u015flay\u0131nca gev\u015fek ve dayan\u0131ks\u0131z olabiliyor. Bu nedenle \u00fczeri veya yak\u0131n\u0131na\r\nyap\u0131lan yap\u0131larda zaman i\u00e7inde \u00e7\u00f6kme k\u0131r\u0131lma gibi tehlikeler olu\u015fabiliyor. Bu\r\nco\u011frafyada \u00f6zellikle permafrost b\u00f6lgelerinde, yerin 15 m derinli\u011fine kadar\r\n\u00e7ak\u0131lan kaz\u0131klar \u00fczerine ve yerden ortalama bir metre y\u00fckte olacak \u015fekilde in\u015fa\r\nedilir. Bu, yap\u0131da olu\u015facak \u0131s\u0131n\u0131n topra\u011fa ge\u00e7memesi i\u00e7indir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u0130\u015fte bu permafrost t\u00fcnellerinden\r\nbirine giriyoruz. \u00d6nce ayakkab\u0131lar kontrol, kayan veya uygun olmayan\r\nayakkab\u0131n\u0131z var ise oradan aya\u011f\u0131m\u0131za uygun ayakkab\u0131, \u00fczerimize de kal\u0131n palto\r\ngiyip i\u00e7eriye giriyoruz. T\u00fcnelin i\u00e7i, b\u00fct\u00fcn \u00e7evre buz tabakas\u0131 ile kaplanm\u0131\u015f,\r\nhatta olu\u015fan buzlardan ciddi heykeller, kayd\u0131raklar bile yapm\u0131\u015flar bir de\r\nbunlar\u0131 renkli led \u0131\u015f\u0131klar ile s\u00fcslemi\u015fler. Yani i\u00e7erisi bayram yeri gibi.\r\nNormal de i\u00e7eride buzlanma olmamas\u0131 gerekir, -50 civar\u0131nda ki s\u0131cakl\u0131kta toprak\r\nkendi hali ve renginde donmu\u015f vaziyette olmal\u0131. T\u00fcnele giren ziyaret\u00e7ilerin\r\ny\u0131llar i\u00e7inde nefeslerindeki su buhar\u0131 so\u011fukta donarak b\u00f6yle buzdan tabaka\r\nolu\u015fturmu\u015f. Gene de g\u00fczel ve de\u011fi\u015fik bir\r\ndeneyim. Bir s\u00fcre sonra so\u011fu\u011fu hissetmeye ba\u015fl\u0131yoruz, tamamd\u0131r.. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Yakutistan\u2019\u0131n ancak %1 i tar\u0131ma\r\nelveri\u015fli. Genellikle nehirlerde bal\u0131k, ormanlarda k\u00fcrk hayvanlar\u0131 avlan\u0131yor.\r\nBunun d\u0131\u015f\u0131nda so\u011fu\u011fa dayan\u0131kl\u0131 Ren geyikleri ve at beslenir. Bu sert iklim\r\n\u015fartlar\u0131na ra\u011fmen Yakutistan yeralt\u0131 madenleri y\u00f6n\u00fcnden zengin bir \u00fclke. Elmas,\r\nalt\u0131n, do\u011fal gaz, k\u00f6m\u00fcr, g\u00fcm\u00fc\u015f ve bak\u0131r \u00e7\u0131kar\u0131lmaktad\u0131r. Petrol yataklar\u0131n\u0131n\r\nyan\u0131 s\u0131ra d\u00fcnya elmas \u00fcretiminin%20 si, Rusya da ki alt\u0131n madenlerinin %40 \u0131\r\nburada bulunuyor. Elmas ve alt\u0131n\u0131n Saha yurdunda \u00f6nemli bir yeri vard\u0131r. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Yakutistan\u2019\u0131n mutfa\u011f\u0131, \u00f6ncelikle\r\nbal\u0131k, ren geyi\u011fi ve at eti \u00fczerine. En \u00e7ok tercih edilen yemek \u201cstroganina\u201d\r\ndenilen bal\u0131k, nehirde yakaland\u0131ktan sonra dondurulup ince yaprak \u015feklinde\r\ndonuk vaziyette servis ediliyor. Buzlu bal\u0131k gibi.. -50 derecede bile\r\nbeslenebilen Yakut atlar\u0131, etinden ve s\u00fct\u00fcnden istifade ediliyor. \u0130nce\r\ndilimlenmi\u015f f\u00fcme olarak servis edilen at eti gayet g\u00fczel, ayr\u0131ca insan\r\norganizmas\u0131ndan radyoaktif par\u00e7ac\u0131klar\u0131 temizledi\u011fi de s\u00f6ylenir. Bizde yedik,\r\nb\u00fct\u00fcn par\u00e7ac\u0131klardan temizlenmi\u015f durumday\u0131z. Asl\u0131nda at eti burada yemeklerde\r\nfarkl\u0131 \u015fekilde \u00e7ok kullan\u0131l\u0131yor. Ren geyi\u011fi de gayet lezzetli yemeklerden.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
B\u00f6ylesine zorlu iklim ko\u015fullar\u0131\r\nve yerle\u015fim yerlerindeki n\u00fcfusun az olmas\u0131 nedeniyle ula\u015f\u0131m i\u00e7in asfalt yol,\r\ndemiryolu pek yap\u0131lam\u0131yor, ula\u015f\u0131m b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde u\u00e7ak veya helikopter, b\u00f6yle\r\nolunca \u00fclkede farkl\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fckte 200 den fazla havaalan\u0131 var. \u0130htiya\u00e7\r\nmalzemeleri de a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak Moskova ve Rusya i\u00e7indeki merkezlerden geliyor.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Yakutistan, kuzey do\u011fu\r\nSibirya\u2019da, 1 milyon n\u00fcfusun \u00e7o\u011funlu\u011fu T\u00fcrk boyu Saha T\u00fcrklerinden olan\r\nd\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck ve en so\u011fuk \u00fclkelerinden biri. Farkl\u0131 bir d\u00fcnya, farkl\u0131\r\nal\u0131\u015fkanl\u0131klar, \u015fartlara ba\u011fl\u0131 olu\u015fan ya\u015fam \u015fekli. Fazla turistin gelmedi\u011fi,\r\n\u015eaman ruhunun ya\u015fand\u0131\u011f\u0131, farkl\u0131 gelenekleri ve inan\u00e7lar\u0131 olan s\u0131cak kanl\u0131\r\ninsanlar\u0131n diyar\u0131. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Gene de can\u0131m vatan\u0131m, de\u011ferini\r\nanlam\u0131yorsak da iklimi, do\u011fas\u0131 her \u015feyi ile sen ba\u015fkas\u0131n.. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Sevgilerimle <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Hayrettin Ka\u011fn\u0131c\u0131<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Haziran 2019<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
YAKUT\u0130STAN \/ SAHA CUMHUR\u0130YET\u0130<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Y\u0131llar \u00f6ncesinden beri merak\r\netti\u011fim, bir g\u00fcn gidebilir miyim diye d\u00fc\u015fledi\u011fim, bir\u00e7ok ki\u015finin nerede\r\noldu\u011funu bilmedi\u011fi hatta ad\u0131n\u0131 bile duymad\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u00fclkelerinden\r\nYakutistan. Sibirya\u2019n\u0131n kuzey do\u011fusu 65.inci enlem de Rusya Federasyonun %20 si\r\nolan 3.103.200 km\u00b2 y\u00fcz \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcnde, yani T\u00fcrkiye\u2019den yakla\u015f\u0131k d\u00f6rt defa b\u00fcy\u00fck\r\nsadece 1 milyon insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, Moskova\u2019n\u0131n 6 bin km. kuzey do\u011fusunda, Kuzey\r\nBuz denizine (Arktik Okyanusu) sahili olan, Asya ile Amerika k\u0131talar\u0131n\u0131n\r\nbulu\u015ftu\u011fu Bering Bo\u011faz\u0131 ile kom\u015fu d\u00fcnyan\u0131n en so\u011fuk yerlerinden \u00f6zerk\r\nYakutistan Cumhuriyeti. N\u00fcfusun b\u00fcy\u00fck\r\n\u00e7o\u011funlu\u011funu olu\u015fturan Yakutlar asl\u0131nda T\u00fcrk halk\u0131d\u0131r ve \u00fclkenin tam olarak ad\u0131\r\nSaha Cumhuriyetidir. T\u00fcrk\u00e7e de Yakutistan olarak bilinmektedir. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
1932 y\u0131l\u0131nda Lena nehri k\u0131y\u0131s\u0131nda\r\nkurulan Yakuts \u015fehri, Yakutistan\u0131n ba\u015f \u015fehri. Rus \u00c7arl\u0131k d\u00f6nemlerinde Lenin ve\r\nStalin\u2019in de aralar\u0131nda bulundu\u011fu bir\u00e7ok insan buralara s\u00fcrg\u00fcne yollanm\u0131\u015f, zor\r\n\u015fartlarda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f. 250 bin n\u00fcfuslu Yakuts d\u00fcnyan\u0131n en so\u011fuk yerlerinin\r\nba\u015f\u0131nda, k\u0131\u015f aylar\u0131 ortalamas\u0131, -45 derece, -50 C kadar hayat devam ediyor, -52\r\nderece ise okullar ve resmi yerler kapan\u0131yor. B\u00fct\u00fcn k\u0131\u015f boyunca arabalar\u0131n\r\nmotorlar\u0131 devaml\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r vaziyette, yar\u0131m saatten fazla \u00e7al\u0131\u015fmayan arabalar\u0131n\r\nmotorlar\u0131 hemen buzlan\u0131yor ve art\u0131k yaza kadar \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn olmaz. Yani\r\nburada hayat, derin dondurucuda ya\u015famak gibi bir \u015fey. \u00c7ok k\u0131sa s\u00fcren yaz\r\ng\u00fcnlerinde ise hava s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 35 derece ya kadar \u00e7\u0131k\u0131yor. Yani yaz ve k\u0131\u015f s\u0131cakl\u0131k fark\u0131 80 ile 90\r\nderece olabiliyor.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
T\u00fcrklerin en eski boylar\u0131ndan\r\nbiri olan Sahalar, 17. y\u00fczy\u0131ldan beri Rusya ve Avrupa da Yakutlar diye\r\nan\u0131lmakta, bu nedenle ya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgeye Yakutistan (Yakutya) denilmi\u015ftir.\r\nRuslar\u0131n Sahalar i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 Yakut ad\u0131, Tunguzlar\u0131n onlara verdi\u011fi Yako\r\nisminin \u00e7o\u011ful halidir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde buras\u0131 Rusya Federasyonu i\u00e7inde \u00f6zerk bir\r\ncumhuriyettir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u0130\u015fte b\u00f6yle bir yere gidiyoruz\u2026<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Toplam 11 saat u\u00e7u\u015f, beklemeler\r\nhavaalan\u0131 gecikmeler falan nerdeyse 20 saate yak\u0131n yolculuk sonunda\r\nYakutistan\u2019\u0131n ba\u015f\u015fehri Yakuts’a gelebildik. K\u00fc\u00e7\u00fck bir s\u00fcrpriz, Moskova aktarma\r\nda valizler u\u00e7a\u011fa yeti\u015femeyince orada kalm\u0131\u015f, eller bo\u015f sallanarak otele\r\ngeldik.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Hafif bir sakinle\u015fme sonras\u0131 \u015fehir turu, \u00d6nce\r\nHazine M\u00fczesi.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131ndan itibaren\r\nbulunmaya ba\u015flayan alt\u0131n ve g\u00fcm\u00fc\u015f, daha sonralar\u0131 varl\u0131\u011f\u0131 ke\u015ffedilen elmas,\r\nplatin, uranyum, petrol, do\u011falgaz ve k\u00f6m\u00fcr ve bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda daha bir\u00e7ok\r\nde\u011ferli maden buran\u0131n yer alt\u0131 zenginlikleri. Hazine M\u00fczesi’nde \u00f6zellikle\r\nalt\u0131n, g\u00fcm\u00fc\u015f ve elmas a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 ham ve i\u015flenmi\u015f k\u0131ymetli madenler ve bunlardan\r\nyap\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6z kama\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 m\u00fccevher, bunlar hakk\u0131nda bilgiler, yerel k\u0131yafetler,\r\ntak\u0131lar, geleneksel \u015fartlarda i\u015flenmi\u015f \u00f6zel m\u00fccevher koleksiyonlar\u0131, ilgin\u00e7 ve\r\ng\u00fczel bir m\u00fcze. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Ge\u00e7mi\u015f tarihi olan bir\u00e7ok yerde\r\n\u201ceski \u015fehir” denilince \u00e7ok y\u00fcz y\u0131llar \u00f6ncesine alt k\u00fclt\u00fcrler medeniyetler\r\nve o d\u00f6neme ait ya\u015famsal de\u011ferleri falan g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Y\u00fcr\u00fcyerek eski \u015fehre gidiyoruz. Burada\r\nya\u015famsal ge\u00e7mi\u015f o kadar eski de\u011fil. Geleneksel Sibirya ah\u015fap mimarisine sad\u0131k\r\nkal\u0131narak in\u015fa edilmi\u015f restoran, kafe ve \u00e7e\u015fitli hediyelik e\u015fyalar satan\r\nma\u011fazalar\u0131n bulundu\u011fu binalar. Geleneksel Sibirya evleri, so\u011fu\u011fa kar\u015f\u0131\r\nizolasyon ama\u00e7l\u0131 kal\u0131n duvarlar aras\u0131na toprak konularak in\u015fa edilen, d\u0131\u015f\r\ncephesi ah\u015fap ile kaplanm\u0131\u015f, genelde tek katl\u0131 y\u00fcksek tavanl\u0131 d\u00fczg\u00fcn g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc\r\nbinalard\u0131r. Burada eski \u015fehir, eski g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc binalar\u0131n oldu\u011fu yer. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
1918 y\u0131l\u0131nda Rusya Kom\u00fcnizm rejimi ile Lenin\r\ntaraf\u0131ndan y\u00f6netiliyor ancak \u00c7ar yanl\u0131s\u0131 bir grup da eski sisteme d\u00f6n\u00fclmesi\r\ni\u00e7in m\u00fccadele veriyordu. \u00c7ar taraftarlar\u0131 yani beyaz ordu ile, k\u0131z\u0131l ordu\r\naras\u0131nda 1923 y\u0131l\u0131na kadar s\u00fcren \u00e7at\u0131\u015fmalarda, beyaz ordu m\u00fccadeleyi kaybederek\r\ntarihten silinir. Asl\u0131nda bu bir i\u00e7 sava\u015ft\u0131 ve epey kay\u0131plar verilmi\u015fti. Bu\r\ntarihten sonra kom\u00fcnist parti b\u00fct\u00fcn \u00fclke de etkinli\u011fini art\u0131r\u0131r ve Yakut halk\u0131\r\nyani Saha T\u00fcrklerinin b\u00f6lgesi olan Yakutistan\u2019\u0131 da zorlanmadan kontrol alt\u0131na\r\nal\u0131r. Sonralar\u0131 buralara yerle\u015ftirilen Rus k\u00f6kenli insanlar ile b\u00f6lge\r\ndemografik olarak dengelenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
1918 ile 1923 aras\u0131 beyaz ordu\r\nile k\u0131z\u0131l ordu yani \u00c7ar taraftarlar\u0131 ile kom\u00fcnist Rusya taraflar\u0131 aras\u0131ndaki\r\nsava\u015fta \u00f6lenlerin an\u0131s\u0131na yap\u0131lan, b\u00f6lgesel \u015eaman fig\u00fcrleri de olan s\u00f6nmeyen\r\nate\u015f an\u0131t\u0131. Burada do\u011falgaz bol olunca gece g\u00fcnd\u00fcz yans\u0131n ate\u015f. G\u00fczel ve\r\nanlaml\u0131 bir an\u0131t.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
**<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Asya co\u011frafyas\u0131nda bahar mevsimi\r\nyani do\u011fan\u0131n yeniden uyan\u0131\u015f\u0131 \u00e7ok \u00f6nemlidir. Isiah (Ysyash) da buras\u0131 i\u00e7in\r\ntabiat anan\u0131n yeniden g\u00f6zlerini a\u00e7mas\u0131 anlam\u0131nda bir kutlama. 21 Haziran\r\nYakutistan da Isiah \u015fenlikleri ba\u015fka bir anlam ta\u015f\u0131r ve co\u015fkuyla kutlan\u0131r.\r\n\u0130nsanlar\u0131n geleneksel k\u0131yafetlerini, en g\u00fczel elbiselerini giyip tak\u0131lar\u0131n\u0131\r\ntak\u0131p geldikleri, festival \u015feklindeki t\u00f6ren, b\u00fcy\u00fck bir alanda d\u00fczenlenen\r\n\u00e7e\u015fitli etkinliklerle kutlan\u0131yor. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Bizde bu kutlamalar\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131\r\nyerdeyiz bug\u00fcn. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u0130nan\u0131lmaz trafik herkes\r\nfestivalin yap\u0131laca\u011f\u0131 yere gidiyor. Kocaman bir alan \u00fczerinde b\u00fct\u00fcn haz\u0131rl\u0131klar\r\ntamam. Mah\u015feri kalabal\u0131k, renkli milli k\u0131yafetlerini giymi\u015f co\u015fku i\u00e7inde Saha\r\ninsanlar\u0131n\u0131n aras\u0131nda yerimizi ald\u0131k. Ortada kurulan b\u00fcy\u00fck \u00e7ad\u0131r da yetkililer\r\nprotokol falan. Y\u00fczlerce ki\u015finin yapt\u0131\u011f\u0131 do\u011fan\u0131n uyan\u0131\u015f\u0131n\u0131 sembolize eden\r\ng\u00f6steriler, g\u00fcne\u015fin insanlar i\u00e7in ne kadar \u00f6nemli oldu\u011funu anlatan g\u00fcne\u015f dans\u0131,\r\nger\u00e7ekten harika g\u00f6steriler gayet g\u00fczel haz\u0131rlanm\u0131\u015flar. Son olarak on binlerce\r\ninsan\u0131n beraberce, G\u00f6k Tanr\u0131 Tengri\u2019yi sembolize eden g\u00fcne\u015fe ve do\u011faya, bizlere\r\nverdikleri i\u00e7in her birlikte yap\u0131lan \u015f\u00fckran duas\u0131. M\u00fcthi\u015f etkileyici ve duygusal. D\u00fc\u015f\u00fcnebiliyor\r\nmusunuz, on binlerce insan ayn\u0131 anda ayhal, ayhal, ayhal diye g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne do\u011fru\r\namin diyor.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Asl\u0131nda bizim geleneklerimiz de\r\nde vard\u0131r, milli ve dini bayramlarda herkes bayraml\u0131k elbiselerini giyer\r\nkutlamalara kat\u0131l\u0131rd\u0131. Toplumun sosyalle\u015fmesi ve birlikte olmak yani ulus\r\nolman\u0131n temeli. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu i\u015fler mesajla\u015fma ile oluyor, giderek kaybolan ulus\r\nkimli\u011fimiz.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Isiah bayram\u0131, g\u00fcnd\u00fcz\u00fcn yani ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131 en uzun\r\noldu\u011fu, karanl\u0131\u011f\u0131n yani gecenin en k\u0131sa oldu\u011fu 21 Haziran da yap\u0131l\u0131r.\r\nAyd\u0131nl\u0131\u011f\u0131n, karanl\u0131\u011f\u0131 yendi\u011fi g\u00fcn.. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Sahalar, \u201cdo\u011fan\u0131n yeniden do\u011fu\u015fu\u201d\r\nmanas\u0131 olan Is\u0131ah zaman\u0131nda bir araya toplanarak 2-3 g\u00fcn boyunca \u00e7e\u015fitli\r\nmerasimler yapar do\u011fan\u0131n yeniden do\u011fu\u015funu kutlar. Kutlamalar s\u0131ras\u0131nda bir\u00e7ok\r\nspor ve yar\u0131\u015fmalar yap\u0131l\u0131r, \u015fark\u0131lar s\u00f6ylenir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u00d6nemli olaylardan biri de el ele\r\ntutu\u015farak halka \u015feklinde birlikte dans ederken s\u00f6ylenen \u015fark\u0131lar. Bu insanlar\u0131n\r\nbirle\u015fmesini sembolize eder ve ya\u015fam halkas\u0131 anlam\u0131na da gelir. Dansa\r\nkat\u0131lanlar bir yandan \u015fark\u0131lar s\u00f6ylerken bir yandan da g\u00fcne\u015f y\u00f6n\u00fcnde yava\u015f\u00e7a\r\nd\u00f6nerek adeta zamanda ve bo\u015flukta daireler \u00e7izerler… Bunu yaparken de g\u00fcne\u015fe,\r\ninsanlara hediye etti\u011fi \u0131\u015f\u0131k ve enerji i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr ederler. Ayr\u0131ca dans edip\r\nhalkan\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olan herkesin bir y\u0131l yetecek kadar enerji biriktirece\u011fi\r\nkabul edilir. Bayram\u0131n en \u00f6nemli rit\u00fceli ise, ate\u015fe, a\u011fa\u00e7lara ve \u00e7imenlere at\r\ns\u00fct\u00fcnden yap\u0131lm\u0131\u015f k\u0131m\u0131z serpilmesidir. Bu do\u011fa ve insan\u0131n do\u011fu\u015funu sembolize\r\neder. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Isiah, son g\u00fcn sabah g\u00fcne\u015fin\r\ndo\u011fu\u015funu elleri g\u00fcne\u015fe \u00e7evirerek yap\u0131lan toplu dua merasim ile son bulur. Bu\r\ng\u00fcne\u015f enerjisini almak, do\u011fa, toprak, su, hava ve t\u00fcm bitkiler ile payla\u015fmak\r\nanlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
B\u00fct\u00fcn bunlar bizim k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcze\r\n\u00e7ok yabanc\u0131 t\u00f6reler de\u011fil, biz de bahar\u0131 Nevruz kutlamalar\u0131 ile kar\u015f\u0131lar\u0131z,\r\nate\u015fler yak\u0131p danslar ederek sabah g\u00fcne\u015fini kar\u015f\u0131lar\u0131z. H\u0131d\u0131rellez de bahar\u0131\r\nkar\u015f\u0131lama de\u011fil midir.? <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u00dclkenin co\u011frafi durumu yani kuzeyde 65.\r\nenlemde olmas\u0131 nedeniyle bu d\u00f6nemde g\u00fcne\u015f ufukta batt\u0131ktan birka\u00e7 saat sonra\r\nyeniden y\u00fckseliyor, g\u00fcn hep ayd\u0131nl\u0131k. Yani burada k\u0131sa yaz mevsiminde g\u00fcnler\r\nhep ayd\u0131nl\u0131k, k\u0131\u015f\u0131nda neredeyse g\u00fcne\u015f hi\u00e7 do\u011fmaz hep karanl\u0131k. Psikolojik\r\na\u00e7\u0131dan zor bir durum, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn aylarca hayat karanl\u0131kta ge\u00e7iyor.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u00c7evrede, bir\u00e7ok etkinlikler\r\nyap\u0131l\u0131yor bir tarafta g\u00f6steriler di\u011fer bir tarafta da yiyecek i\u00e7ecek\r\nrestoranlar. Geleneksel ah\u015faptan yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7ad\u0131r \u015feklinde mekanlar, bunlar\u0131n\r\n\u00f6n\u00fcnde veya i\u00e7inde \u015fark\u0131 s\u00f6yleyenler, b\u00fcy\u00fck orkestra e\u015fli\u011finde m\u00fczik yapanlar,\r\ndanslar sanatsal etkinlikler, di\u011fer tarafta buras\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli olan g\u00fcre\u015f\r\nm\u00fcsabakalar\u0131, birbirini \u00e7ekme, itme gibi kuvvet g\u00f6sterileri. Y\u00fcr\u00fcmekle bitecek\r\ngibi de\u011fil ama d\u00fcnyan\u0131n \u00f6b\u00fcr ucundan geldik hepsini g\u00f6rece\u011fiz. Rengarenk\r\ngiysiler i\u00e7inde dans eden oynayanlar ger\u00e7ekten b\u00fcy\u00fck \u015f\u00f6len, b\u00f6yle olunca\r\nfoto\u011fraf makinan\u0131n deklan\u015f\u00f6r sesi kesilmiyor. Nereye d\u00f6nsen farkl\u0131 bir g\u00f6rsel. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Biraz dinlensek iyi olur ama\r\n\u015fimdi s\u0131ras\u0131 de\u011fil, beynim ayaklar\u0131m\u0131 kontrol edemiyor, ad\u0131m atmaktan \u00e7ok\r\ns\u00fcr\u00fckleniyorlar.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u0130nsanlar birilerinin etraf\u0131nda\r\ntoplan\u0131p resim \u00e7ekiyorlar, el ele tutulmu\u015f d\u00fczg\u00fcn giyimli orta ya\u015flarda belli\r\nki kar\u0131 koca. Bizde resimlerini\r\n\u00e7ekiyoruz, insanlar \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ip selfie yap\u0131yor falan. Merak ettik kim bunlar\r\ndiye sorduk, ba\u015fkan dediler. \u00d6nce bu organizasyonun ba\u015fkan\u0131 ve kar\u0131s\u0131 gibi\r\nanlad\u0131m, adama bir de “bravo ba\u015fkan” diye de ba\u011f\u0131rd\u0131m. Yakutistan\r\nCumhurba\u015fkan\u0131 ve kar\u0131s\u0131. Bakar m\u0131s\u0131n\u0131z, biz adama hello mello derken herif\r\ncumhurba\u015fkan\u0131 ve kar\u0131s\u0131ym\u0131\u015f iyi mi. Biz al\u0131\u015f\u0131k de\u011filiz, binlerce koruma olmadan\r\niti\u015f kak\u0131\u015f olmaz ise inand\u0131r\u0131c\u0131 olmuyor. Israr ile sordum evet hakikisi bu,\r\n\u00fclkenin cumhurba\u015fkan\u0131, vay be demek b\u00f6yle de olabiliyormu\u015f. Y\u00f6netti\u011finiz\r\ninsanlardan korkmamak, onlar ile birlikte dans etmek, insani de\u011ferli ba\u015fkan\r\nolmak b\u00f6yle bir \u015fey olmal\u0131. Neyse dola\u015fmaya devam, yerel m\u00fczik e\u015fli\u011finde\r\ndanslar, g\u00f6steriler. Bir dans g\u00f6sterisi \u00e7ok ilgimi \u00e7ekti, sordun buran\u0131n yerel\r\ndanslar\u0131ndan birikmi\u015f. Kost\u00fcmler danslar aynen sinema da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz k\u0131z\u0131lderili\r\ndans\u0131, nerdeyse ayn\u0131. Bir iddiaya g\u00f6re k\u0131z\u0131derili olarak bilinen etnik\r\ntoplulu\u011fun k\u00f6keni, binlerce y\u0131l \u00f6nce buradan Berring Bo\u011faz\u0131 \u00fczerinden Amerika\u2019ya\r\ng\u00f6\u00e7 eden Saha T\u00fcrkleri. Fiziksel g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler de \u00e7ok benzer. Karmakar\u0131\u015f\u0131k bir\r\nd\u00fcnya…<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Burada resmi lisan Rus\u00e7a ve yerli\r\nlisan Yakuts lisan\u0131. Asl\u0131nda dikkatle dinlerseniz T\u00fcrk\u00e7e k\u00f6kenli kelimeleri\r\nyakal\u0131yorsunuz. \u0130leride bir grup el ele tutu\u015farak b\u00fcy\u00fck bir halka olu\u015fturmu\u015f\r\ndans ediyorlar, m\u00fczik de g\u00fczel olunca y\u00f6neldik. Renkli giysiler i\u00e7inde insanlar\r\ng\u00fcne\u015fin bereketini co\u015fkulu dans ile kutluyorlar. Halka gittik\u00e7e b\u00fcy\u00fcyor,\r\nbas\u0131yorum deklan\u015f\u00f6re, foto\u011fraf makinas\u0131 bug\u00fcn \u00e7ok \u0131s\u0131nd\u0131 kesintisiz \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.\r\nViz\u00f6rden bakarken g\u00f6z\u00fcme tan\u0131d\u0131k biri tak\u0131ld\u0131, aa bu bizim Yakutistan\r\nCumhurba\u015fkan\u0131, insanlarla yani kendi halk\u0131 ile birlikte el ele dans ediyor.\r\n\u015eaka gibi, bizde olmayan i\u015fler, kendini se\u00e7en, y\u00f6netti\u011fi halktan korkmayan,\r\nkorumalar olmadan ger\u00e7ek ya\u015fam\u0131n i\u00e7inde olmak…saraylardan tepelerden bakarak,\r\nhakaret ederek ba\u011f\u0131rarak de\u011fil…<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
G\u00fczel ve yorucu bir g\u00fcn\u00fcn\r\nard\u0131ndan s\u00fcr\u00fcnerek otele geldik. Kap\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde Toyota jeeplerin en b\u00fcy\u00fck\r\nmodelinden siyah d\u00f6rt be\u015f ara\u00e7l\u0131k konvoy, en \u00f6ndekinin \u00fczerinde T\u00fcrk\r\nbayra\u011f\u0131. Hay\u0131rd\u0131r in\u015fallah derken,\r\nT\u00fcrkiye Cumhurba\u015fkan\u0131’n\u0131n o\u011flu Bilal Erdo\u011fan kap\u0131da g\u00f6r\u00fcnd\u00fc 10 korumas\u0131 ile.\r\n\u00d6\u011frendik kiIsiah kutlamalar\u0131na ok atma yar\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in gelmi\u015f. Ba\u015fka bir\r\nulusun milli ulusal bayramlarda g\u00f6vde g\u00f6sterisi… Ey y\u00fcce Allah\u2019\u0131m, ceza m\u0131\r\n\u00f6d\u00fcl mu bunu bu g\u00fcn g\u00f6stermen bilemedim. Be\u011fendi\u011fim ve kulland\u0131\u011f\u0131m bir \u015eaman\r\natas\u00f6z\u00fc vard\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
“ders, sen \u00f6\u011frenene kadar devam\r\neder”…<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Bu dersi bizim \u00f6\u011frenmemiz biraz\r\nzaman alaca\u011fa benzer.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
**<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Geceler karanl\u0131k olmuyor, gece\r\nyar\u0131s\u0131 bile her yer ayd\u0131nl\u0131k. Sabah erken sokaklarday\u0131m, Foto\u011fraf u\u011fruna\r\nsabah\u0131n 05.00 gibi, \u00e7evrede pek kimseler yok, dolan\u0131yorum Yakuts sokaklar\u0131nda.\r\nMerkezde Lenin meydan\u0131 kimseler yok hava g\u00fcnd\u00fcz gibi. Yakuts g\u00fczel ve d\u00fczenli\r\n\u015fehir, opera binalar\u0131, m\u00fczeler, katedraller, tiyatrolar, \u00fcniversiteler…<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Altm\u0131\u015f km. \u00f6tede Sahalar\u0131n 1127 y\u0131llar\u0131ndan\r\nberi en eski yerle\u015fim yeri olan Hongolas’a gidiyoruz. Buras\u0131 1997 y\u0131l\u0131nda\r\nRuslar\u0131n kontrol\u00fcne ge\u00e7mi\u015f. Bug\u00fcn n\u00fcfusun b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 Yakutlar yani Sahalar dan\r\nolu\u015fuyor. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Pokrovsk b\u00f6lgesi, buras\u0131 da\r\nYakutslar\u0131n eski yerle\u015fim yerlerinden. Ortada b\u00fcy\u00fck bir meydan, b\u00f6lge halk\u0131\r\ngeleneksel Is\u0131ah kutlamalar\u0131n\u0131 burada yap\u0131yor. Yabanc\u0131lar\u0131n \u00e7ok u\u011frak yeri\r\nolmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in burada yap\u0131lan t\u00f6ren daha otantik daha eskiye ba\u011fl\u0131 olarak\r\nyap\u0131l\u0131yordur herhalde.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u00dczerinde sembollerin oldu\u011fu a\u011fa\u00e7tan yap\u0131lan\r\nilgin\u00e7 kap\u0131lar, bunlar senenin 12 ay ve her ay\u0131n 30 g\u00fcn oldu\u011funu sembolize\r\nediyor. Senenin ilk ay\u0131 haziran dan ba\u015fl\u0131yor ve her ay, o zamanda geli\u015fen\r\nolaylar\u0131 tarif ediyor. \u00d6rne\u011fin, otlar\u0131n b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc ye\u015ferdi\u011fi ay, “otya”,\r\natlar\u0131nda do\u011fum yapt\u0131\u011f\u0131 ay “atya” gibi isimlendiriliyor. Bir\u00e7ok isim\r\nT\u00fcrk\u00e7e k\u00f6kenli, dikkat edilirse anla\u015f\u0131l\u0131yor. Asl\u0131nda bizde baz\u0131 aylar\u0131n\r\nisimleri de i\u00e7inde bulundu\u011fu d\u00f6nemi tarif eder, ocak ay\u0131 ocaklar\u0131n yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131\r\nso\u011fuklar oldu\u011fu zaman, ekim ay\u0131 bu\u011fday arpa gibi tar\u0131m \u00fcr\u00fcnlerinin ekim i\u015flemin\r\nyap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman gibi. Saha T\u00fcrkleri ile k\u00fclt\u00fcrel benzerliklerimiz olduk\u00e7a\r\nfazla, k\u00f6klerimiz ayn\u0131.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u00dczerlerinde yaz\u0131lar olan\r\ntabletlerin bulundu\u011funu b\u00f6lgeye gidiyoruz. B\u00fcy\u00fck siyah bir ta\u015f\u0131n \u00fczerinde,\r\nburan\u0131n ge\u00e7mi\u015f d\u00f6nemlerde Saha T\u00fcrklerinin yerle\u015fim b\u00f6lgesi oldu\u011fu \u015feklinde\r\nbilgiler var. Bu tabletlerden b\u00f6lgede \u00e7ok oldu\u011funu ve bunlardan Sahalar\r\nhakk\u0131nda bilgiler edinildi\u011fini \u00f6\u011freniyoruz. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Ormanl\u0131k alan i\u00e7inde \u00fczerinde\r\n\u00e7aputlar\u0131n ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 adaklar\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015eaman a\u011fac\u0131. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Sahalar ge\u00e7mi\u015ften gelen \u015eaman\r\ninanc\u0131n\u0131 halen benimsiyor ve inan\u0131yorlar. \u015eaman a\u011fac\u0131 bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn temel\r\nta\u015flar\u0131ndan. Asya co\u011frafyas\u0131nda b\u00f6lgeye g\u00f6re, d\u00fcnya a\u011fac\u0131, ya\u015fam a\u011fac\u0131, evliya\r\na\u011fa\u00e7, ulukay\u0131n, bayterek, demir kavak gibi farkl\u0131 isimler ile an\u0131l\u0131r. Mitolojik\r\nve felsefi olarak bir\u00e7ok anlamlar y\u00fcklenen \u015eaman A\u011fac\u0131 bir\u00e7ok farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrleri\r\nde etkilemi\u015ftir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
A\u011fac\u0131n dallar\u0131na bez ba\u011flamak ve\r\ndilekte bulunmak ya\u015fam veren a\u011fac\u0131n g\u00fcc\u00fcne duyulan inanc\u0131n ne denli g\u00fc\u00e7l\u00fc\r\noldu\u011funu g\u00f6sterir. Bu gelenek g\u00fcn\u00fcm\u00fczde T\u00fcrklerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok b\u00f6lgede\r\noldu\u011fu gibi bizde de halen devam etmektedir. \u015eaman a\u011fac\u0131 veya Ya\u015fam A\u011fac\u0131, \u00fcst\r\nd\u00fcnya (G\u00f6k tanr\u0131 Tengri), orta d\u00fcnya\r\n(Yer tanr\u0131s\u0131 \u00dclgen), alt d\u00fcnyan\u0131n (Yer Alt\u0131 tanr\u0131s\u0131 Erlik) tam ortas\u0131nda\r\nbulunur ve bu \u00fc\u00e7 d\u00fcnyay\u0131 k\u00f6kleri, g\u00f6vdesi, dallar\u0131 ile birbirine ba\u011flar\r\naras\u0131nda ge\u00e7i\u015fler sa\u011flar. Bu a\u011faca yap\u0131lan dilekler, adaklar a\u011fac\u0131n dallar\u0131\r\nvas\u0131tas\u0131yla yukar\u0131ya g\u00f6k tanr\u0131ya ula\u015f\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Yol \u00fcst\u00fcnde hayvanat Bah\u00e7esine\r\nu\u011fruyoruz, en ilgimi \u00e7eken beyaz ve siyah ay\u0131lar. Her ikisi de biyolojik olarak\r\nmucizeler y\u00fckl\u00fc bir hayvanlard\u0131r. K\u0131\u015fa\r\ndayan\u0131kl\u0131 birka\u00e7 hayvan d\u0131\u015f\u0131nda hepsi k\u0131\u015f\u0131n kapal\u0131 yere al\u0131n\u0131yor. \u00c7ok bak\u0131ml\u0131 bir yer de\u011fil gibi, hayvanlara\r\nyaz\u0131k oluyor galiba..<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Bir tepenin \u00fczerinden buraya can\r\nveren Lena nehrini seyrediyoruz. Yakutistan’\u0131n ortalar\u0131ndan do\u011fup, y\u00fczlerce\r\nkoldan beslenerek kuzey buz denizine d\u00f6k\u00fcl\u00fcyor. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Rusya federasyonuna ba\u011fl\u0131 22\r\ncumhuriyet var, bunlardan alt\u0131s\u0131 T\u00fcrk soyuna ba\u011fl\u0131 \u00f6zerk cumhuriyetlerdir. Saha\r\nCumhuriyeti, Tuva Cumhuriyeti, Hakasya Cumhuriyeti, Altay Cumhuriyeti, Ba\u015f\r\nKurdistan cumhuriyeti ve Tataristan. Bunlar federasyona ba\u011fl\u0131 T\u00fcrk soyundan\r\n\u00f6zerk cumhuriyetler. T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fan devletler ise, T\u00fcrkiye, \u00d6zbekistan,\r\nKazakistan, K\u0131rg\u0131zistan, Azerbaycan, T\u00fcrkmenistan. Bunlar kendi bayra\u011f\u0131 ve Ba\u011f\u0131ms\u0131z parlamentosu\r\nolan cumhuriyetler. Uluslararas\u0131 T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr\u00fc ve Te\u015fkilat\u0131, T\u00fcrk Soyuna ba\u011fl\u0131\r\ng\u00f6zlemci stat\u00fcs\u00fcndeki \u00fclkeler ise, Kuzey K\u0131br\u0131s T\u00fcrk Cumhuriyeti ve Moldovya da\r\nbulunan Gagavusya \u00f6zerk T\u00fcrk Cumhuriyetidir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
**<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Yakuts da iki do\u011fal gaz \u00e7evrim\r\nsantrali var, merkezi \u0131s\u0131tma ve genel ayd\u0131nlatma bu santrallar \u00fczerinden\r\noluyor. Herhangi bir sebepten bu santrallerin ar\u0131zalanmas\u0131 veya gaz kesintisi\r\nhalinde \u00f6zellikle k\u0131\u015f\u0131n en fazla iki g\u00fcn dayan\u0131labilir. B\u00f6yle b\u0131\u00e7ak s\u0131rt\u0131 bir\r\nhayat.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Lena nehri buran\u0131n en \u00f6nemli\r\nhayat damarlar\u0131ndan biri ve bunu besleyen 800 g\u00f6l ve 700nehir var. Yani buras\u0131\r\ng\u00f6ller ve nehirler \u00fclkesi gibi. Lena nehri baz\u0131 yerlerde 10-15 km. geni\u015fli\u011fine\r\nkadar \u00e7\u0131kabiliyor, k\u0131\u015f\u0131n 5-6 metre kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda buzlanan nehir \u00fczerinden\r\ntonlarca a\u011f\u0131rl\u0131kta kamyonlar ge\u00e7ebiliyor. Yaz\u0131n ise ayn\u0131 g\u00fczergahta feribotlar\r\n\u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Biz de Lena’y\u0131 feribotla\r\nge\u00e7ip kar\u015f\u0131 sahilde 1000 n\u00fcfuslu Nizhny-Styakh \u015fehrine gidiyoruz. Hafif kahve\r\nmolas\u0131 ve iki saat mesafede Kyrylyye \u015eelalesi. Hayalimiz, metrelerce y\u00fcksekten\r\nakan ha\u015fmetli bir \u015felale g\u00f6rmek. G\u00f6rd\u00fck! \r\nYar\u0131m metre ta\u015f\u0131n \u00fcst\u00fcnden atlayan su. Gene de akan suyun sakinle\u015ftirici\r\nsesi hepimizi yumu\u015fatt\u0131. K\u0131rsal\r\nkesimdeyiz, yollar bozuk ve tozlu, ara\u00e7 i\u00e7in de hoplamalar z\u0131plamalar ba\u015flad\u0131.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Yolda bir \u015eaman a\u011fac\u0131 daha hemen\r\ndurup bol resim adaklar, bakal\u0131m bu sefer tutturabilecek miyiz\u2026<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Tekrar hoplaya z\u0131playa yola\r\ndevam, Buluus buzuluna gidiyoruz. Vadi i\u00e7inde donmu\u015f g\u00f6l yata\u011f\u0131, burada buzlar\r\nerimiyor kal\u0131n tabaka halinde kendini muhafaza ediyor. Hafiften erise bile\r\ntamamen yok olmadan dondurucu mevsime kadar idare ediyor. Ortal\u0131k hareketli,\r\nburan\u0131n me\u015fhur homus sanat\u00e7\u0131lar\u0131ndan biri buzlar \u00fcst\u00fcnde filim \u00e7ekiyor. Hemen bizde devreye girip foto\u011fraf video\r\nkay\u0131t falan \u00e7ekime dahil olduk.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
“Homus”, bu co\u011frafya da\r\n\u00e7ok bilinen di\u015flerin aras\u0131na s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak \u00e7al\u0131nan ince \u015ferit halinde iki\r\nmetalin el ile titre\u015fim yapt\u0131r\u0131lmas\u0131 sonucu ses \u00e7\u0131karan y\u00f6resel m\u00fczik aleti.\r\nMetal \u015feritler el, dil ve dudak hareketleri ile farkl\u0131 tonlarda ses\r\n\u00e7\u0131kart\u0131larak geleneksel m\u00fczik yap\u0131l\u0131yor. Asl\u0131nda \u00e7almas\u0131 hi\u00e7 kolay de\u011fil k\u00fc\u00e7\u00fck\r\nya\u015flardan ba\u015flamak laz\u0131m. \u00d6nceleri sesi\r\nkula\u011f\u0131 biraz t\u0131rmalay\u0131c\u0131 gibi geliyor ama sonra al\u0131\u015f\u0131yorsunuz, ho\u015funuza bile\r\ngidiyor. Sonunda filim ekibin i\u00e7lerine fazla girdik galiba, adamlar bizi\r\nkibarca kovdular, zaten epey foto ve video kay\u0131t yapm\u0131\u015ft\u0131k. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Geceyi 500 n\u00fcfuslu Elenka\r\nkasabas\u0131nda getirece\u011fiz. G\u00fcn uzad\u0131, yollar bozuk hafiften gelmeler ba\u015flad\u0131.\r\nAran\u0131yoruz ama beklenen tesis g\u00f6z\u00fckm\u00fcyor.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Sonunda g\u00f6z\u00fckt\u00fc, g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc\r\nkadar\u0131yla gece zor ge\u00e7ece\u011fe benzer, birka\u00e7 barakadan ve eski otob\u00fcslerden yap\u0131lan\r\nkonaklama yeri. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Arabadan inince tam te\u00e7hizatl\u0131\r\nkuvvetli bir sivri sinek ordusu ne\u015fe i\u00e7inde yeni mallar geldi diye bizi\r\nkar\u015f\u0131l\u0131yor. Sava\u015f hemen ba\u015flad\u0131, bizim taraftan \u015fak \u015fuk sesler geliyor ama\r\nal\u00e7ak sivrisinek ordusu ac\u0131mas\u0131zca sald\u0131r\u0131yorlar. Gelen takviyelerle daha\r\nyo\u011funla\u015ft\u0131lar \u015ferefsizler. Makinal\u0131\r\nt\u00fcfekle taranm\u0131\u015f gibiyiz her taraf\u0131m\u0131z kabard\u0131, herifler ac\u0131mas\u0131zca pantolonun,\r\ng\u00f6mle\u011finin \u00fczerinden bile sokuyorlar, ila\u00e7, sprey falan \u00e7aresiz. Sonu\u00e7, al\u00e7ak sivrisinek ordusu a\u00e7\u0131k ara\r\nsava\u015f\u0131 kazand\u0131lar. Biz yemek yerken onlarda bizi yemeye devam ettiler…B\u00fct\u00fcn\r\ngece sald\u0131r\u0131lar devam, ger\u00e7i bende kan\u0131m\u0131 yerde b\u0131rakmad\u0131m d\u00fc\u015fman sivrilerden\r\nepey etkisiz hale getirdim. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Sivrilere ra\u011fmen ak\u015fam ortada\r\nate\u015f etraf\u0131nda keyifli sohbet..<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Burada konaklama sebebimiz, yar\u0131n\r\nki tekne yolculu\u011fu i\u00e7in en uygun yerin buras\u0131 olmas\u0131. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
**<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Gece epey ya\u011fmur ya\u011fd\u0131, sabah\r\nhava di\u011fer g\u00fcnlere g\u00f6re so\u011fuk. Sabah teknelerle Lena nehri \u00fczerinde g\u00fcneye\r\ngidiyoruz birka\u00e7 saat sonra 2012 y\u0131l\u0131nda Unesco d\u00fcnya Miras\u0131 listesine giren\r\nLena P\u0130llars, yani Lena s\u00fctunlar\u0131na geldik. Tekneler k\u00fc\u00e7\u00fck olunca r\u00fczgar\r\n\u00fcst\u00fcm\u00fczde, biraz \u00fc\u015f\u00fcd\u00fck gibi sorun olmaz umar\u0131m. Nehirden harika bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Lena S\u00fctunlar\u0131, 500 milyon y\u0131l\r\n\u00f6ncesinden Kambriyen d\u00f6nemlerde olu\u015fmaya ba\u015flayan 150-300 metre aras\u0131nda de\u011fi\u015fen\r\ny\u00fcksekli\u011finde toplam 80 km. uzunlu\u011funda do\u011fal olu\u015fumlar. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Da\u011flar on binlerce y\u0131ll\u0131k s\u00fcre\u00e7te\r\nyaz ile k\u0131\u015f aras\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck s\u0131cakl\u0131k\r\nfarkl\u0131, ya\u011fmur, r\u00fczgar gibi do\u011fa olaylar\u0131 sonucu diklemesine baz\u0131 yerlerde\r\na\u015f\u0131nmalar olu\u015funca, kalan sert dayan\u0131kl\u0131 k\u0131s\u0131mlar s\u00fctunlar \u015feklinde ortaya\r\n\u00e7\u0131km\u0131\u015f. Bir\u00e7ok yerde s\u00fctun g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcndeki par\u00e7alar ba\u011f\u0131ms\u0131z duruyorlar,\r\nmuhtemelen bir g\u00fcn \u00e7\u00f6kecekler ve arkas\u0131ndan yenileri olu\u015facak. Muhte\u015fem bir ta\u015f\r\norman\u0131 olu\u015fmu\u015f, do\u011fan\u0131n dayan\u0131lmaz g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yaratt\u0131\u011f\u0131 e\u015fsiz g\u00f6r\u00fcnt\u00fc…<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
En tepeye t\u0131rman\u0131yoruz, muhte\u015fem\r\nmanzara, yukar\u0131dan bak\u0131nca daha iyi anla\u015f\u0131l\u0131yor. Saymad\u0131m ama y\u00fczlerce merdiven\r\nt\u0131rmand\u0131k herhalde, keyfini \u00e7\u0131kard\u0131k buran\u0131n \u015fimdi d\u00f6n\u00fc\u015f ba\u015fl\u0131yor. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Buras\u0131 tam g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fc ald\u0131, her\r\n\u015feye de\u011fdi do\u011frusu… <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
**<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Sabah \u00f6nce mamut m\u00fczesi. 5\r\nmilyondan fazla y\u0131l \u00f6ncesinde, bu co\u011frafya mamutlar\u0131n en yo\u011fun olarak\r\nya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgelerden. Yeralt\u0131nda olduk\u00e7a fazla say\u0131da mamut fosili oldu\u011fu\r\nbiliniyor ancak binlerce y\u0131ldan beri donmu\u015f vaziyette olan topra\u011f\u0131n alt\u0131ndan\r\n\u00e7\u0131karmak kolay olmuyor. Ancak birka\u00e7 tane \u00e7\u0131kart\u0131labilmi\u015f onlarda m\u00fczelerde\r\nkoruma alt\u0131nda.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Ger\u00e7ek boyutta kocaman bir mamut\r\nfosil iskeleti orta yerde duruyor, her ne kadar fillerin atalar\u0131 olsalar da hem\r\nboyut hem de di\u011fer baz\u0131 \u00f6zellikleri farkl\u0131.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Milyonlarca y\u0131l \u00f6nce bizonlar, atlar, kurtlar\r\ngibi b\u00f6lge hayvanlar\u0131 buradan Bering Bo\u011faz\u0131 \u00fczerinden Amerika ya g\u00f6\u00e7 etmi\u015fler.\r\nYani \u00f6zellikle bizon, at ve kurdun ana vatan\u0131 buras\u0131. Sonralar\u0131 insanlarda\r\ny\u00fcr\u00fcyerek yapt\u0131klar\u0131 g\u00f6\u00e7 ile bu g\u00fcnk\u00fc Amerika k\u0131tas\u0131na gelmi\u015f yerle\u015fmi\u015ftir. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Bug\u00fcn de hava so\u011fuk, ayn\u0131 g\u00fcn i\u00e7erisinde 10-15\r\nderece birden d\u00fc\u015febiliyor. Bu kadar h\u0131zl\u0131 de\u011fi\u015fime biz pek al\u0131\u015f\u0131k de\u011filiz,\r\nhap\u015f\u0131rmalar t\u0131ks\u0131rmalar ba\u015flad\u0131. Lahana\r\ngibi giyindik ama \u00e7evrede bir\u00e7ok insan \u015fort k\u0131sa kollular ile dola\u015f\u0131yor. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Burada ger\u00e7ek bir \u015faman ba\u015f\u0131 ile\r\ng\u00f6r\u00fc\u015fmeyi ya\u015fant\u0131lar\u0131n\u0131 onlardan dinleyip izlemek \u00e7ok istedim ancak\r\nbeceremedik. \u015eehirle\u015fmeler art\u0131nca \u015fehir i\u00e7inde bu tip k\u00fclt\u00fcrleri bulmaz \u00e7ok\r\nzor. Yakuts’a en yak\u0131n ger\u00e7ek \u015faman k\u00f6y\u00fc u\u00e7akla birka\u00e7 saatlik mesafe. Burada\r\nu\u00e7aklarda \u00e7ok tarifeli seferler olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, yapacak bir \u015fey yok. Biz de\r\nturistik \u015faman g\u00f6sterisi ile yetinmek durumunday\u0131z. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u015eaman evine gidiyoruz. \u00d6nce bir\r\n\u015faman evinde g\u00fcnl\u00fck e\u015fyalar, seremoni esnas\u0131nda kullan\u0131lan rit\u00fcelik malzemeler,\r\nhepsi hakk\u0131nda bilgi. \u015eamanlar da ate\u015f ve g\u00fcne\u015f \u00e7ok \u00f6nemli, ate\u015f ile ilgili bir\r\n\u015faman rit\u00fceli g\u00f6sterdiler, ger\u00e7ekten ilgin\u00e7, arasan bizim k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz ile ortak\r\n\u00e7ok \u015fey bulursun. Kad\u0131n ve erke\u011fin ayr\u0131 ayr\u0131 yapmak durumunda oldu\u011fu i\u015fler,\r\nya\u015famlar\u0131 hakk\u0131nda bilgiler..<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Sonunda fal\u0131m\u0131za da bak\u0131ld\u0131, herkesin durumu,\r\ngelece\u011fi falan iyi \u00e7\u0131kt\u0131, merak edilecek bir \u015fey yok, g\u00f6z\u00fcm\u00fcz ayd\u0131nlar olsun.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Milat dan \u00e7ok \u00f6ncelerinde,\r\ninsanlar toplu olarak ya\u015famaya ba\u015flamas\u0131yla birlikte baz\u0131 de\u011ferler geli\u015fir.\r\n\u00d6lece\u011fini bilen ve \u00f6l\u00fcmden korkan, \u00e7evrede tan\u0131mlayamad\u0131\u011f\u0131 anlayamad\u0131\u011f\u0131\r\nolaylardan \u00e7ekinen insan bunlara kar\u015f\u0131 baz\u0131 koruyucu de\u011ferlerler \u00fcretmeye\r\nba\u015flar. Feti\u015f objeler ile ba\u015flayan bu davran\u0131\u015flar feti\u015fizm olarak geli\u015fir. Sonralar\u0131 ya\u015fan\u0131lan co\u011frafya ya ba\u011fl\u0131 olarak\r\nfarkl\u0131 inan\u0131\u015flar olu\u015fur, bunlar\u0131n en bilinen, yayg\u0131n ve en uzun s\u00fcreli kal\u0131c\u0131\r\nolan \u015eamanizm dir. \u015eamanizm\u2019in di\u011fer b\u00fct\u00fcn Pagan inan\u00e7lar gibi kurucusu ve\r\nlideri yoktur. \u00c7ok eskilere hatta ta\u015f devrine kadar uzand\u0131\u011f\u0131 iddia edilir.\r\n\u00d6zellikle Asya co\u011frafyas\u0131nda \u00e7ok yayg\u0131n olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u015eamanizm kelime k\u00f6keni olarak\r\nTunguzca olup insanl\u0131\u011f\u0131n ve T\u00fcrklerin de uzun y\u0131llar inand\u0131\u011f\u0131 inan\u00e7lardan\r\nbiridir. \u015eamanlar; tanr\u0131lar, insanlar ve ruhlar aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 kurmak,\r\narac\u0131l\u0131k yapmak, hastal\u0131klara \u00e7are bulmak yer ve g\u00f6k tanr\u0131lara adanan adaklar\u0131\r\nkesilen kurbanlar\u0131 ula\u015ft\u0131rmak, k\u00f6t\u00fc ruhlar\u0131 kovmak, iyi ruhlar ile ili\u015fkide\r\nolup gelecekten haber vermek gibi konular ile ilgilenirler. B\u00fct\u00fcn bunlar\r\ntoplumun i\u00e7inden genellikle inisinasyon yani se\u00e7ilmi\u015f olmak veya el verme\r\ny\u00f6ntemi ile belirlenen \u015faman ba\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131l\u0131r. En etkili \u015famanlar\r\nkolayca transa ge\u00e7ebilen ve genelde toplumdan soyut olarak ya\u015fayan kad\u0131nlardan\r\nolur. Trans haline ge\u00e7mesi i\u00e7in gerekli en \u00f6nemli e\u015fyalar\u0131, \u00fczerinde de\u011fi\u015fik\r\nobjeler ve baz\u0131 hayvan par\u00e7alar\u0131 olan elbiseleri ve ritmi ile transa ge\u00e7ti\u011fi ve\r\nayinin gidi\u015fat\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirdi\u011fi davuludur. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u015eamanl\u0131k, temelde bir\u00e7ok ortak\r\nde\u011ferleri olsa da bulundu\u011fu co\u011frafyaya g\u00f6re farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. \u015eaman inanc\u0131na g\u00f6re d\u00fcnya, g\u00f6ky\u00fcz\u00fc, yery\u00fcz\u00fc\r\nve yeralt\u0131 olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 k\u0131sma ayr\u0131l\u0131r. G\u00f6k tanr\u0131 Tengri, g\u00f6ky\u00fcz\u00fc ayd\u0131nl\u0131k\r\nalemi, yukar\u0131 alemi ona ba\u011fl\u0131 iyi ruhlar temsil der. Tanr\u0131 \u00dclgen yer y\u00fcz\u00fcn\u00fc\r\nyani \u201corta d\u00fcnyay\u0131\u201d insanlar ve toprak \u00fcst\u00fcnde ya\u015fayan canl\u0131lar\u0131 temsil eder.\r\nYeralt\u0131 d\u00fcnyas\u0131 yani a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fcnyay\u0131 ise tanr\u0131 Erlik ve ona ba\u011fl\u0131 k\u00f6t\u00fc ruhlar\r\ntemsil eder. \u0130yilik yapan, \u015fifa da\u011f\u0131tanlara \u201cak \u015eaman, yeralt\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131\r\nkontrol eden, k\u00f6t\u00fc ruhlar\u0131 y\u00f6nlendiren Tanr\u0131 Erlik\u2019in y\u00f6netiminde olanlara\r\n\u201ckara \u015faman\u201d denir. \u015eamanl\u0131\u011f\u0131n temelinde insan ve do\u011fan\u0131n beraberlik uyumu\r\nd\u00fc\u015f\u00fcncesi vard\u0131r. Evren, d\u00fcnya, insan, hayvan, bitkiler ve do\u011fa bir b\u00fct\u00fcn\r\nolarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr ve ona sayg\u0131 duyulmas\u0131 gereklili\u011fi vard\u0131r. \u015eamanlar\u0131n bir di\u011fer temel inan\u0131\u015flar\u0131 da\r\ninsan neslinin sonsuza kadar devam etmesi gerekti\u011fine inan\u00e7t\u0131r. Bu nedenle\r\n\u015eamanlar, kendilerini atalar\u0131na ait hayat\u0131n devam\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcrler,\r\n\u00e7ocuklar\u0131n\u0131n da kendi hayatlar\u0131n\u0131n devam\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 kabul eder. Bu nedenle\r\n\u00e7ocuklar\u0131n\u0131 en iyi \u015fekilde yeti\u015ftirmek i\u00e7in u\u011fra\u015f verirler. K\u00f6t\u00fc ruhlar\r\ninsanlar\u0131n en b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015fmanlar\u0131d\u0131r, insanlara ve hayvan s\u00fcr\u00fclerine hastal\u0131k\r\ng\u00f6ndermek suretiyle kurban isterler. K\u00f6t\u00fcl\u00fcklerden korunmak i\u00e7in bunlar\u0131n\r\nistediklerini yerine getirmek gerekir. \r\nNe istediklerini ancak g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6klerden ve atalar\u0131n\u0131n ruhlar\u0131ndan alan\r\n\u015eamanlar bilir. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Semavi dinlerin hepsi de bu\r\ninan\u0131\u015flar\u0131n etkisinde kalm\u0131\u015flard\u0131r. T\u00fcrkler de M.S 700 l\u00fc y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda\r\nAraplar ile girdikleri sava\u015f\u0131 kaybedip zorlama ile \u0130slam dinini kabul\r\netmelerinden sonra da \u015eaman gelene\u011fin izlerini muhafaza etmi\u015flerdir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde\r\nde bile halen \u015eaman gelene\u011fi devam etmektedir. \u00d6zellikle Asya co\u011frafyas\u0131nda\r\nolan ve say\u0131lar\u0131 gittik\u00e7e azalmakla birlikte g\u00fcn\u00fcm\u00fczde yakla\u015f\u0131k olarak 650.000\r\nkadar taraftar\u0131 oldu\u011fu tahmin edilmektedir <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u015eaman evinden sonra Permafrost\r\nt\u00fcnellerine gidiyoruz. \u00d6nce permafrost nedir..<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Permafrost, yer y\u00fczeyinin birka\u00e7\r\nmetre alt\u0131nda ba\u015flayan, olu\u015ftu\u011fu b\u00f6lgeye g\u00f6re derinli\u011fi de\u011fi\u015fen, s\u00fcrekli donmu\u015f\r\nhalde bulunan toprak katman\u0131. Yakutsk ve \u00e7evresinde bu katman, baz\u0131 yerlerde\r\nyerin 4m alt\u0131ndan ba\u015fl\u0131yor ve yakla\u015f\u0131k 15m’ye kadar iniyor. Bu katman on\r\nbinlerce y\u0131ld\u0131r donmu\u015f halde oldu\u011fu i\u00e7in topra\u011f\u0131n alt\u0131nda onun ile birlikte\r\ndonmu\u015f olan her \u015feyi de i\u00e7inde koruyor. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Bu katmalarda a\u00e7\u0131lan t\u00fcnelleri,\r\ndo\u011fal so\u011fuk hava deposu olarak kullanmak m\u00fcmk\u00fcn, ancak permafrost t\u00fcnellerinin\r\n\u00fczerine veya yak\u0131n\u0131na yap\u0131lan yerle\u015fim b\u00f6lgeleri, in\u015faatlar alt ve \u00fcst yap\u0131lar\r\nyaratt\u0131klar\u0131 \u0131s\u0131 nedeniyle zaman i\u00e7erisinde buzlanmalar \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcp \u00e7\u00f6kme\r\nyapabiliyor. Yani donmu\u015f halde iken s\u0131k\u0131 ve dayan\u0131kl\u0131 olan toprak, \u0131s\u0131\r\nde\u011fi\u015fikli\u011fi olmaya ba\u015flay\u0131nca gev\u015fek ve dayan\u0131ks\u0131z olabiliyor. Bu nedenle \u00fczeri\r\nveya yak\u0131n\u0131na yap\u0131lan yap\u0131larda zaman i\u00e7inde \u00e7\u00f6kme k\u0131r\u0131lma gibi tehlikeler\r\nolu\u015fabiliyor. Bu co\u011frafyada \u00f6zellikle permafrost b\u00f6lgelerinde, yerin 15 m\r\nderinli\u011fine kadar \u00e7ak\u0131lan kaz\u0131klar \u00fczerine ve yerden ortalama bir metre y\u00fckte\r\nolacak \u015fekilde in\u015fa edilir. Bu, yap\u0131da olu\u015facak \u0131s\u0131n\u0131n topra\u011fa ge\u00e7memesi\r\ni\u00e7indir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u0130\u015fte bu permafrost t\u00fcnellerinden\r\nbirine giriyoruz. \u00d6nce ayakkab\u0131lar kontrol, kayan veya uygun olmayan\r\nayakkab\u0131n\u0131z var ise oradan aya\u011f\u0131m\u0131za uygun ayakkab\u0131, \u00fczerimize de kal\u0131n palto\r\ngiyip i\u00e7eriye giriyoruz. T\u00fcnelin i\u00e7i, b\u00fct\u00fcn \u00e7evre buz tabakas\u0131 ile kaplanm\u0131\u015f,\r\nhatta olu\u015fan buzlardan ciddi heykeller, kayd\u0131raklar bile yapm\u0131\u015flar bir de\r\nbunlar\u0131 renkli led \u0131\u015f\u0131klar ile s\u00fcslemi\u015fler. Yani i\u00e7erisi bayram yeri gibi.\r\nNormal de i\u00e7eride buzlanma olmamas\u0131 gerekir, -50 civar\u0131nda ki s\u0131cakl\u0131kta toprak\r\nkendi hali ve renginde donmu\u015f vaziyette olmal\u0131. T\u00fcnele giren ziyaret\u00e7ilerin\r\ny\u0131llar i\u00e7inde nefeslerindeki su buhar\u0131 so\u011fukta donarak b\u00f6yle buzdan tabaka\r\nolu\u015fturmu\u015f. Gene de g\u00fczel ve de\u011fi\u015fik bir\r\ndeneyim. Bir s\u00fcre sonra so\u011fu\u011fu hissetmeye ba\u015fl\u0131yoruz, tamamd\u0131r.. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Yakutistan\u2019\u0131n ancak %1 i tar\u0131ma\r\nelveri\u015fli. Genellikle nehirlerde bal\u0131k, ormanlarda k\u00fcrk hayvanlar\u0131 avlan\u0131yor.\r\nBunun d\u0131\u015f\u0131nda so\u011fu\u011fa dayan\u0131kl\u0131 Ren geyikleri ve at beslenir. Bu sert iklim\r\n\u015fartlar\u0131na ra\u011fmen Yakutistan yeralt\u0131 madenleri y\u00f6n\u00fcnden zengin bir \u00fclke. Elmas,\r\nalt\u0131n, do\u011fal gaz, k\u00f6m\u00fcr, g\u00fcm\u00fc\u015f ve bak\u0131r \u00e7\u0131kar\u0131lmaktad\u0131r. Petrol yataklar\u0131n\u0131n\r\nyan\u0131 s\u0131ra d\u00fcnya elmas \u00fcretiminin%20 si, Rusya da ki alt\u0131n madenlerinin %40 \u0131\r\nburada bulunuyor. Elmas ve alt\u0131n\u0131n Saha yurdunda \u00f6nemli bir yeri vard\u0131r. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Yakutistan\u2019\u0131n mutfa\u011f\u0131, \u00f6ncelikle\r\nbal\u0131k, ren geyi\u011fi ve at eti \u00fczerine. En \u00e7ok tercih edilen yemek \u201cstroganina\u201d\r\ndenilen bal\u0131k, nehirde yakaland\u0131ktan sonra dondurulup ince yaprak \u015feklinde\r\ndonuk vaziyette servis ediliyor. Buzlu bal\u0131k gibi.. -50 derecede bile\r\nbeslenebilen Yakut atlar\u0131, etinden ve s\u00fct\u00fcnden istifade ediliyor. \u0130nce\r\ndilimlenmi\u015f f\u00fcme olarak servis edilen at eti gayet g\u00fczel, ayr\u0131ca insan\r\norganizmas\u0131ndan radyoaktif par\u00e7ac\u0131klar\u0131 temizledi\u011fi de s\u00f6ylenir. Bizde yedik,\r\nb\u00fct\u00fcn par\u00e7ac\u0131klardan temizlenmi\u015f durumday\u0131z. Asl\u0131nda at eti burada yemeklerde\r\nfarkl\u0131 \u015fekilde \u00e7ok kullan\u0131l\u0131yor. Ren geyi\u011fi de gayet lezzetli yemeklerden.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
B\u00f6ylesine zorlu iklim ko\u015fullar\u0131\r\nve yerle\u015fim yerlerindeki n\u00fcfusun az olmas\u0131 nedeniyle ula\u015f\u0131m i\u00e7in asfalt yol,\r\ndemiryolu pek yap\u0131lam\u0131yor, ula\u015f\u0131m b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde u\u00e7ak veya helikopter, b\u00f6yle\r\nolunca \u00fclkede farkl\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fckte 200 den fazla havaalan\u0131 var. \u0130htiya\u00e7\r\nmalzemeleri de a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak Moskova ve Rusya i\u00e7indeki merkezlerden geliyor.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Yakutistan, kuzey do\u011fu\r\nSibirya\u2019da, 1 milyon n\u00fcfusun \u00e7o\u011funlu\u011fu T\u00fcrk boyu Saha T\u00fcrklerinden olan\r\nd\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck ve en so\u011fuk \u00fclkelerinden biri. Farkl\u0131 bir d\u00fcnya, farkl\u0131\r\nal\u0131\u015fkanl\u0131klar, \u015fartlara ba\u011fl\u0131 olu\u015fan ya\u015fam \u015fekli. Fazla turistin gelmedi\u011fi,\r\n\u015eaman ruhunun ya\u015fand\u0131\u011f\u0131, farkl\u0131 gelenekleri ve inan\u00e7lar\u0131 olan s\u0131cak kanl\u0131\r\ninsanlar\u0131n diyar\u0131. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Gene de can\u0131m vatan\u0131m, de\u011ferini\r\nanlam\u0131yorsak da iklimi, do\u011fas\u0131 her \u015feyi ile sen ba\u015fkas\u0131n.. <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Sevgilerimle <\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Hayrettin Ka\u011fn\u0131c\u0131<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
YA<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Y\u0131llar \u00f6ncesinden beri merak etti\u011fim, bir g\u00fcn gidebilir miyim diye d\u00fc\u015fledi\u011fim, bir\u00e7ok ki\u015finin nerede oldu\u011funu bilmedi\u011fi hatta ad\u0131n\u0131 bile duymad\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u00fclkelerinden Yakutistan. Sibirya\u2019n\u0131n kuzey do\u011fusu 65.inci enlem de Rusya Federasyonun %20 si olan 3.103.200 km\u00b2 y\u00fcz \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcnde, yani T\u00fcrkiye\u2019den yakla\u015f\u0131k d\u00f6rt defa b\u00fcy\u00fck sadece 1 milyon insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, Moskova\u2019n\u0131n 6 bin km. […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":12202,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-12263","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gezi-notlari"],"yoast_head":"\n