\u0130stanbul’un so\u011fu\u011fundan ka\u00e7al\u0131m dedik ve solu\u011fu Gana da ald\u0131k. Ba\u015f \u015fehir Accra da gece yar\u0131s\u0131 s\u0131cakl\u0131k 28 derece. Al sana s\u0131cak. Geni\u015f g\u00fczel havaalan\u0131 ama en \u00f6nemlisi gecenin ge\u00e7 vakti gayet g\u00fczel canl\u0131 m\u00fczik, herkes durdu\u011fu yerde oynuyor, \u00e7al\u0131\u015fanlar bile k\u0131p\u0131r k\u0131p\u0131r, yorgunluk bitti..
\nTarihi \u00e7ok eskilere dayanan topraklarda \u00e7ok derin bir k\u00fclt\u00fcr ve farkl\u0131 do\u011fal g\u00fczelliklere sahip, Afrika\u2019n\u0131n bat\u0131s\u0131nda Atlas Okyanusu sahilinde dikd\u00f6rtgen \u015feklinde 238.5 km\u00b2 y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc ve 25.7 milyon n\u00fcfusu olan Bat\u0131 Afrika\u2019n\u0131n alt\u0131n \u00e7ocu\u011fu Gana.
\n**
\nAccra da \u015fehir gezintisi, merkez de yollar caddeler gayet d\u00fczg\u00fcn, trafik I\u015f\u0131klar\u0131 bile var ancak \u00e7ok uyudu\u011fu s\u00f6ylenemez, hafiften \u015fehir mobilyas\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcnde. Bug\u00fcn program, Kumasi \u015fehrinde cenaze merasimine kat\u0131laca\u011f\u0131z, yolumuz epey uzun ak\u015fama do\u011fru varabiliriz. Cenaze demi\u015fken yolda bir tabut imalat\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 ziyaret edelim \u00f6n haz\u0131rl\u0131k olsun dedik.. Hayalin nedir, ne olmak istedin de olamad\u0131n, hi\u00e7 olmaz ise \u00f6l\u00fcnce bari hayalin ger\u00e7ekle\u015fsin. Pilot mu olamad\u0131n, vasiyet et \u00f6l\u00fcnce u\u00e7ak \u015feklinde tabut ile g\u00f6ms\u00fcnler, araba yar\u0131\u015f\u00e7\u0131s\u0131 m\u0131 olamad\u0131n, iste Ferrari araba \u015feklinde tabut ile g\u00f6ms\u00fcnler hi\u00e7 olmaz ise \u00f6b\u00fcr tarafta hayalin ger\u00e7ekle\u015fsin, havan\u0131 orada atars\u0131n.. Ne istersen hangi d\u00fczen ve \u015fekilde tabut ile g\u00f6m\u00fclmek istersen vasiyetini yaz paras\u0131n\u0131 da \u00f6de gerisine Kar\u0131\u015fma. Cennete u\u00e7akla veya Ferrari ile gidersin. Al sana \u00f6lm\u00fc\u015f bile olsan hayallerin ger\u00e7ekle\u015fti..
\nJames Town’a geldik. Buras\u0131 \u015fehrin en yoksul, en s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131, su\u00e7 oran\u0131n\u0131n en fazla oldu\u011fu yeri. Buraya girdin mi \u00e7\u0131kmak zor. Bizde zaten mahallenin giri\u015finde hafif\u00e7e tepelik bir yerden foto\u011fraflar \u00e7ekiyoruz. Yakla\u015fanlar, yan bakanlar falan neyse sorunsuz ayr\u0131l\u0131yoruz buradan. Buran\u0131n en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi Gana’n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketinin, ilk ba\u015flang\u0131\u00e7 yeri olmas\u0131. M\u00fccadelenin ba\u015flang\u0131\u00e7 yeri yani \u00f6zg\u00fcrl\u00fck k\u0131v\u0131lc\u0131m\u0131n\u0131n ilk \u00e7akt\u0131\u011f\u0131, kan\u0131n ilk d\u00f6k\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yer.
\n\u00d6\u011flen yeme\u011fi sonras\u0131 yola devam, hoplaya z\u0131playa kuzeye do\u011fru gidiyoruz. Hava hafiften bulutland\u0131, ya\u011fmur ya\u011facak sanki derken g\u00f6k delindi inan\u0131lmaz sa\u011fanak, her yeri seller g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. Araba hafiften ya\u011f yak\u0131yor biraz eski eser kategorisinde ama i\u00e7eriye s\u0131z\u0131nt\u0131 yok. Valizler araban\u0131n \u00fcst\u00fcnde port bagajda \u00fcstleri kapal\u0131 durumda. Valizler \u0131slanmaz, i\u00e7lerine ya\u011fmur girmez, yok can\u0131m bir \u015fey olmaz derken g\u00fcmb\u00fcrt\u00fc koptu, valizlerden biri havaland\u0131 u\u00e7uyor\u2026yollar da ciddi seller valiz yerde hafiften sularda s\u00fcr\u00fckleniyor, neyse ki ba\u015fka bir araban\u0131n alt\u0131nda par\u00e7alanmadan kurtarabildik. Bu ya\u011fmurda valizlerin yeniden yerle\u015fmesi ve yola devam. Bir taraftan deli ya\u011fmur, bir taraftan kurallar\u0131 olmayan trafik derken motordan duman \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131, araba bir s\u00fcre tekleme durumundan sonra ve motor stop. Bug\u00fcn\u00fcn en \u00f6nemli ziyareti bir cenaze merasimine kat\u0131lmak idi, \u015fimdi sular seller i\u00e7inde can derdine d\u00fc\u015ft\u00fck, maceran\u0131n en dibindeyiz. Yapacak bir \u015fey yok, Allahtan rehber becerikli o\u011flan, oradan bir minib\u00fcs ile yola devam ve nihayet cenaze merasimine sona do\u011fru da olsa yeti\u015febildik.
\nKolonyal \u00fclkeler s\u00f6m\u00fcrge d\u00f6neminde, bulunduklar\u0131 yeri ekonomik ve siyasi olarak kontrol alt\u0131na almalar\u0131n\u0131 yan\u0131 s\u0131ra ciddi misyonerlik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da yapm\u0131\u015flard\u0131r ve kendi dinlerini burada etkili hale getirmi\u015flerdir. Bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde ve daha sonra buralardan ayr\u0131ld\u0131ktan sonra toplumlar eski geleneksel k\u00fclt\u00fcr ve al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131 devam ettirmi\u015flerdir.
\nGana da konu\u015fulan 70 farkl\u0131 lisan var. \u0130ngilizce ve Twi resmi lisanlar. \u00dclke % 59 Hristiyan % 30 M\u00fcsl\u00fcman kalan\u0131 da wodoo ve di\u011fer dinlerden olu\u015fuyor.
\nAfrika da bir\u00e7ok yerde, insanlar Hristiyan, M\u00fcsl\u00fcman veya ba\u015fka bir dinin mensubu olabilir ancak \u00e7o\u011fu dinlerinin yan\u0131 s\u0131ra Amenizm ve Wodoozim\u2019e de inan\u0131rlar. Atalar\u0131n ruhlar\u0131na ve di\u011fer ruhlara inanmak \u00e7ok \u00f6nemli. Canl\u0131 cans\u0131z her \u015feyin ruhu vard\u0131r ve bunlar insanlar\u0131 olumlu veya olumsuz y\u00f6nde etkiler, ayr\u0131ca do\u011fan\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 ve var olan g\u00fc\u00e7lere inanmak onlara sayg\u0131 duymak gerekir \u015feklinde k\u0131saca a\u00e7\u0131klanabilir.
\nCenazenin topra\u011fa g\u00f6m\u00fcld\u00fckten belli bir s\u00fcre sonra ruhun bedenden ayr\u0131l\u0131p g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde di\u011fer ruhlar ile bulu\u015fmas\u0131 gerekir. Ruh ancak bu \u015fekilde huzura eri\u015febilir. \u0130\u015fte ruhun g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde di\u011fer ruhlar ile bulu\u015fmas\u0131n\u0131n t\u00f6rensel olarak kutlanmas\u0131 gerekir. \u0130\u015fte b\u00f6yle bir cenaze t\u00f6renindeyiz.
\n\u0130nanca g\u00f6re, insanlar \u00f6ld\u00fckten belli bir s\u00fcre sonra ruh bedenden ayr\u0131l\u0131p g\u00f6\u011fe y\u00fckselir ve orada di\u011fer atalar\u0131n\u0131n ruhlar\u0131 ile bulu\u015fur. Bu bulu\u015fma \u00f6l\u00fcmden belli olmayan bir s\u00fcre sonra ger\u00e7ekle\u015fir, bazen de olmayabilir. \u0130\u015fte bu bulu\u015fma Bokonun denilen inisiye olmu\u015f yani ruhani olarak yetkin ki\u015filer taraf\u0131ndan tespit edilir. Bulu\u015fma ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi anda yetkili din adamlar\u0131 taraf\u0131ndan cenaze sahibine bildirilir. \u0130\u015fte en g\u00fczel haber, bundan sonra imkanlara g\u00f6re yap\u0131lan ruhun atalar\u0131 ile bulu\u015fmas\u0131n\u0131 kutlama g\u00fcnleri. Birka\u00e7 g\u00fcnde s\u00fcrebilir bu \u015fark\u0131l\u0131 dansl\u0131 e\u011flenceli g\u00fcnler. B\u00fcy\u00fck bir alanda bir taraf da sadece k\u0131rm\u0131z\u0131 giysili insanlar, bunlar cenazenin yak\u0131n akrabalar\u0131, di\u011fer tarafta sadece siyah giysili insanlar bunlar yak\u0131n arkada\u015flar\u0131, birde hem siyah hem k\u0131rm\u0131z\u0131 giysili olanlar var bunlarda hem akraba hem arkada\u015f gibi olanlar. \u00c7\u0131lg\u0131n m\u00fczik e\u015fli\u011finde danslar, kutluyoruz meftan\u0131n ruhunun di\u011ferleri ile bulu\u015fmas\u0131n\u0131, eller havada bizde dansa kat\u0131l\u0131yoruz. \u015eayet bu bulu\u015fma gecikirse kurbanlar keserek bulu\u015fma sa\u011flanabiliyor. Tabi ki b\u00fct\u00fcn bu i\u015fler ciddi paralar.
\nB\u00fcy\u00fck itibar g\u00f6ren birka\u00e7 ki\u015fi var, oturmalar\u0131, y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fleri farkl\u0131 etraf\u0131nda insanlar g\u00f6lge olsun diye \u015femsiye tutuyorlar, belli ki b\u00fcy\u00fck abi! \u00d6\u011frendik halen mevcut olan Ashanti krall\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 b\u00f6lge krallar\u0131ndan. Burada kabile \u015fefleri falan herkes kral olarak an\u0131l\u0131yor.
\n \u00d6l\u00fcmden sonra \u015fayet \u00f6lenin g\u00fcnahlar\u0131 fazla ise bu bulu\u015fma ger\u00e7ekle\u015fmeyebilir. Bu durumda ruh bir s\u00fcre sonra ormana iner ve ba\u015f\u0131 bo\u015f olarak dola\u015f\u0131r, di\u011fer k\u00f6t\u00fc ruhlar ile birlikte insanlara k\u00f6t\u00fcl\u00fck i\u00e7in u\u011fra\u015f\u0131r. Bir\u00e7ok toplumda olan bir gelenek vard\u0131r ve bizde \u00e7ok yapar\u0131z, hani tahtaya \u00fc\u00e7 kez vurup “Allah saklas\u0131n” veya “k\u00f6t\u00fclerden uzak olsun” gibi \u015feyler s\u00f6yleriz ya i\u015fte bu davran\u0131\u015f\u0131n geldi\u011fi yer, k\u00f6t\u00fc ruhlardan korunma. Ge\u00e7mi\u015f d\u00f6nemlerde insanlar ormandan ge\u00e7erken k\u00f6t\u00fc ruhlar\u0131 uzakla\u015ft\u0131rmak onlardan korunmak i\u00e7in a\u011fa\u00e7lara \u00fc\u00e7 kez vururlarm\u0131\u015f. Bu T\u00fcrklerin eski inanc\u0131 olan \u015eamanlarda da \u00e7ok yap\u0131l\u0131rd\u0131 bize de oradan gelmi\u015ftir.
\nBu t\u00f6renler genelde cumartesi g\u00fcnleri tercih ediliyor, kat\u0131l\u0131m\u0131n fazla olmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan.
\nBuralar ge\u00e7mi\u015fte Ashanti Krall\u0131\u011f\u0131na ait olan yerler. Bu nedenle \u00f6len ki\u015filerin ruhlar\u0131 bu Krall\u0131k d\u00f6nemindeki ruhlar ile de bulu\u015ftuklar\u0131 i\u00e7in bu b\u00f6lgedeki merasimle Ashanti cenaze t\u00f6renleri deniyor.
\n\u015eimdi s\u0131ra bozulan ara\u00e7taki gelecek valizler de.. neyse sonunda i\u00e7i d\u0131\u015f\u0131 \u0131slanm\u0131\u015f da olsa kavu\u015ftuk\u2026<\/p>\n\n\n\n
**
\nBat\u0131 Afrika’n\u0131n en b\u00fcy\u00fck a\u00e7\u0131k pazar\u0131 olan Kajetta Markete gidiyoruz. Ger\u00e7ekten \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir alana kurulmu\u015f labirent gibi darac\u0131k sokaklar, her \u015feyin sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 karmakar\u0131\u015f\u0131k bir daimi pazar yeri. Bilmeyen birisi i\u00e7erde kaybolur. Bakt\u0131k gezdik fikrimiz oldu tamamd\u0131r.
\nKuzeye do\u011fru \u00e7\u0131k\u0131yoruz, Kumasi \u015fehrinde Ashanti kral saray\u0131na gidiyoruz. Kuzeye do\u011fru \u00e7\u0131kt\u0131k\u00e7a etrafta camiler g\u00f6z\u00fckmeye ba\u015flad\u0131, belli ki bu b\u00f6lgelerde M\u00fcsl\u00fcman n\u00fcfus di\u011fer yerlere g\u00f6re daha fazla.
\nAshanti krall\u0131\u011f\u0131 16. y\u00fczy\u0131ldan itibaren Fildi\u015fi Sahili Cumhuriyeti, Gana, Togo ve Benin \u00fclke topraklar\u0131n\u0131 kapsayan geni\u015f bir alanda h\u00fck\u00fcmranl\u0131k yapm\u0131\u015f bir\u00e7ok sava\u015flar vermi\u015f, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelelerine imza atm\u0131\u015f krall\u0131k. Bug\u00fcn siyasi ve politik g\u00fcc\u00fc olmasa da gene ayn\u0131 b\u00f6lgelerde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. B\u00f6lgede her biri farkl\u0131 b\u00f6lgeleri temsil kendi ve i\u00e7indeki hiyerar\u015fik d\u00fczene ba\u011fl\u0131 olan 200 krall\u0131k yani kabile var. Her kral sisteme ba\u011fl\u0131 olarak bir \u00fcst krala ba\u011fl\u0131 ve son olarak hepsinin en ba\u015f\u0131nda en b\u00fcy\u00fck kral var o da Gana da ya\u015f\u0131yor. Her 42 g\u00fcnde bir t\u00f6ren yap\u0131l\u0131yor ve uygun olan en \u00fcst r\u00fctbedeki kral da bu t\u00f6rene ba\u015fkanl\u0131k ediyor. Bu d\u00f6rt \u00fclke halk\u0131 krall\u0131k sistemine sayg\u0131 duyuyor. Politik ve siyasi bir davran\u0131\u015f\u0131 olmayan sembolik krall\u0131k sistemi gibi g\u00f6z\u00fckse de ciddi bir g\u00fc\u00e7 asl\u0131nda. Bu se\u00e7imlere de yans\u0131yordur.
\nAshanti krall\u0131\u011f\u0131 asl\u0131nda anaerkil bir yap\u0131. Kral\u0131n birden fazla e\u015fi olabilir, ancak Krali\u00e7e daima kral\u0131n karde\u015fidir ve kararlar\u0131 birlikte verirler. Kral \u00f6l\u00fcnce, yerine k\u0131z karde\u015finin b\u00fcy\u00fck o\u011flu ge\u00e7er. Afrika ile Ortado\u011fu \u00fclkeleri aras\u0131nda kad\u0131n\u0131n yerine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda b\u00fcy\u00fck fark var. Afrika da kad\u0131n, Ortado\u011fu’ya g\u00f6re daha g\u00fc\u00e7l\u00fc ve her zaman yeri var.
\nKral\u0131n saray\u0131n\u0131n gidiyoruz. Saray denildi\u011fine bakmay\u0131n m\u00fctevazi bir yer. \u0130\u00e7inde ge\u00e7mi\u015f krallara ait belgeler, heykelleri, e\u015fyalar, ya\u015fam ile ilgili bir s\u00fcr\u00fc objeler.
\nBuradan periyodik d\u00f6nemlerde yap\u0131lan kraliyet festivaline gidiyoruz. A\u00e7\u0131k bir alan da en r\u00fctbeli kral ve Krali\u00e7e ba\u015f k\u00f6\u015fede oturuyor, birileri ba\u015flar\u0131n\u0131n \u00fczerinde a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f geni\u015f bir \u015femsiye tutuyor, belli ki makam ifadesi yani kral bu. Kral ve krali\u00e7enin yan taraflar\u0131nda dizilmi\u015f di\u011fer b\u00f6lge kral ve Krali\u00e7eler. Salonda \u00e7o\u011funluk turist, demek ki bu hafiften turistik bir g\u00f6steri. Krala yak\u0131n bir yere yerle\u015ftim kral\u0131n foto\u011fraf\u0131n\u0131 \u00e7ekiyorum, poz verir gibi haller, ho\u015fuma gitti. Sonra davul ritim e\u015fli\u011finde dans g\u00f6sterisi.
\nYolumuz uzun, hava kararmadan Techiman \u015fehrine ula\u015fmam\u0131z gerekir, buralarda hava da ya\u011fmur kokusu var birden de\u011fi\u015febiliyor tekrar ayn\u0131 macera y\u0131 ya\u015famayal\u0131m.
\nYolda s\u00fcrpriz bir d\u00fc\u011f\u00fcne rast geldik, izin alarak dald\u0131k orta yere. Gelin damat ortal\u0131k yerde sandalye \u00fczerinde oturuyor, insanlar destek ama\u00e7l\u0131 hediyeler veriyor. Bu hediyeler aras\u0131nda \u015fi\u015fe su, koka kola, yiyecekler gibi \u015feyler de var. Bunlar\u0131n sembolik olarak anlam\u0131 var, mesela su uzun \u00f6m\u00fcr, kola g\u00fczel hayat gibi. \u00d6\u011frendik sonradan bunlar\u0131 paraya \u00e7evirebiliyormu\u015f, az da olsa b\u00fct\u00e7eye katk\u0131. \u00d6nce gelin damat sonra da herkes eller havaya \u00e7\u0131lg\u0131n m\u00fczik ve dans. Herkes ne\u015feli\u2026
\nYola \u00e7\u0131kmak laz\u0131m hava karamaya ba\u015flad\u0131 yollarda sorun ya\u015famayal\u0131m. Otele girdik g\u00fcmb\u00fcrt\u00fc koptu, g\u00f6k g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fc \u015fim\u015fekler derken deli ya\u011fmur.
\n**
\nKuzey do\u011fuya do\u011fru t\u0131rmanmaya devam. Buralar Ashanti krall\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131r b\u00f6lgeleri buradan sonra Dagonba Krall\u0131\u011f\u0131na ait b\u00f6lgedeyiz. Buralarda da yakla\u015f\u0131k 100 kral var. Kral burada kabile reisi, bizdeki a\u015firet reisleri gibi. Ancak y\u00f6resel g\u00fc\u00e7 bu kabile reislerinde yani krallarda.
\nBrong Afo b\u00f6lgesinde ana yoldan ayr\u0131l\u0131p ormanl\u0131k b\u00f6lgeye geliyoruz. Buras\u0131 d\u00fcnyada Monas ve Colobus maymun cinslerinin en yo\u011fun oldu\u011fu yer. Kutsal oldu\u011funa inan\u0131lan y\u00fcz binden fazla maymun ya\u015f\u0131yor. Hikaye \u015f\u00f6yle,; \u00e7ook eskilerde bir g\u00fcn bir avc\u0131 her zaman ki gibi maymun avlamak i\u00e7in ormana gider ancak kar\u015f\u0131s\u0131na ellerinde i\u00e7i k\u0131ymetli ta\u015f dolu kaseler olan maymunlar \u00e7\u0131kar. Avc\u0131 hemen bu kaseleri al\u0131r k\u00f6y\u00fcne d\u00f6ner ancak maymunlar adam\u0131n pe\u015fini b\u0131rakmazlar ve rahats\u0131z etmeye ba\u015flarlar.. Adam sonunda kahine gider ve durumu anlat\u0131r ve kahin bu maymunlar\u0131n kendi atalar\u0131n\u0131n ruhlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131, kutsal olduklar\u0131n\u0131 ve rahats\u0131z edilmemeleri gerekti\u011fini s\u00f6yler. Bu olay \u00e7evrede hemen duyulur ve bu maymunlar\u0131n kutsal oldu\u011fu kabul edilir bundan sonra da bu maymunlar avlanmaz ve sayg\u0131 duyulur. O kadar sayg\u0131 duyulur ki \u00f6len maymunlar i\u00e7in “maymun mezarl\u0131\u011f\u0131” bile yaparlar.
\nTanr\u0131m, kim ak\u0131ll\u0131 kim deli, neye inanal\u0131m, cennete giden yol bu mu yoksa..
\nHikayenin k\u0131sa \u00f6zeti bu, maymunlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u015fans\u0131 o d\u00f6nemde b\u00f6yle bir kahin olmas\u0131. Bizde bu maymunlar\u0131 g\u00f6rd\u00fck besledik hatta ilgi bile g\u00f6sterdik. Zaten hepsi neredeyse tepemizde. Buradan bize de bir sevap \u00e7\u0131kar diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum!
\n.Volta Nehri buras\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli, Gana topraklar\u0131n\u0131n en verimli yerleri nehir havzalar\u0131.
\nAfrika k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde ac\u0131ya dayan\u0131kl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6sterdi\u011fin zaman kabile i\u00e7inde birey olma hakk\u0131n\u0131 kazan\u0131rs\u0131n. Aksi halde gruptan d\u0131\u015flan\u0131rs\u0131n, evlenme gibi sosyal olaylarda yerin yoktur B\u00fcy\u00fck ac\u0131lara dayanmak ki\u015fiyi \u00f6ne \u00e7\u0131kart\u0131r. Kad\u0131nlar i\u00e7in de benzer durum. Halen Afrika’n\u0131n bir\u00e7ok yerinde kad\u0131nlar a halen s\u00fcnnet uygulamas\u0131 yap\u0131l\u0131r. Bay\u0131ltmadan uyu\u015fturmadan yap\u0131lan bu ac\u0131ya dayanmas\u0131 gerekir. S\u00fcnnet olmas\u0131n\u0131n ba\u015fka bir sebebi ise, cinsel beraberlik sadece \u00e7ocuk do\u011furmak i\u00e7indir zevk olmamal\u0131. Erkekler de benzer \u015fekilde yirmili ya\u015flarda bay\u0131ltmadan ayakta s\u00fcnnet yap\u0131l\u0131r. Hi\u00e7bir \u015fekilde ac\u0131 oldu\u011funu beli etmemeli, g\u00f6z ya\u015f\u0131 olmamal\u0131.
\n\u0130\u015fte Afrika da hayat b\u00f6yle bir \u015fey\u2026
\nAfrika k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde b\u00fct\u00fcn inan\u00e7lar ve tabular ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n co\u011frafya ya g\u00f6re \u015fekillenir. Do\u011fan\u0131n g\u00fcc\u00fc ve do\u011fal olaylar \u00f6nemlidir. Bat\u0131 Afrika da \u00e7ocuklar hangi g\u00fcn do\u011fmu\u015f ise o g\u00fcn\u00fcn ismini al\u0131r ve o g\u00fcn\u00fc tarifleyen karakter sahibi oldu\u011funa inan\u0131l\u0131r. Mesela, cuma g\u00fcn\u00fc do\u011fanlar ak\u0131ll\u0131, ileri g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc olur ve liderlik \u00f6zellikleri vard\u0131r ve de hepsinin isimleri ayn\u0131d\u0131r. Sal\u0131 g\u00fcn\u00fc do\u011fanlar\u0131n isimleri Kamron olur, g\u00fcvenli sa\u011flam karakterli yap\u0131c\u0131, a\u00e7\u0131k fikirli liderlik \u00f6zellikleri olurmu\u015f. Ben de sal\u0131 g\u00fcn\u00fc do\u011fmu\u015fum! Krallar ve \u015fefler genelde cuma ve sal\u0131 g\u00fcn\u00fc do\u011fanlar aras\u0131ndan se\u00e7ilir. Pazartesi do\u011fanlar t\u00fcccar, \u00e7ar\u015famba do\u011fanlar daha sava\u015f\u00e7\u0131 gibi.. Yani do\u011fdu\u011fun g\u00fcn ne mal olaca\u011f\u0131n belli oluyor.
\nNijerya k\u00f6kenli Fundi kabilesini ziyaret ediyoruz. Ge\u00e7mi\u015fte u b\u00f6lgeye gelmi\u015fler, \u015fartlara ve mevsime g\u00f6re yer de\u011fi\u015ftiren g\u00f6\u00e7ebe hayat\u0131 olan bir kabile. \u015eartlara ve ya\u015fama bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ne s\u00f6ylemek laz\u0131m bilemedim. Hem zor hem k\u00f6t\u00fc ko\u015fullar, insanl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan var ile yok aras\u0131 bir \u015fey. Kabile ziyaretleri, \u00f6yle elini kolunu sallayarak s\u00fcprizzz biz geldik! \u015feklinde olmuyor. \u00d6nce haber veriyorsun, kabile \u015fefi ile anla\u015f\u0131yorsun ne ama\u00e7l\u0131 oldu\u011funu anlat\u0131p pazarl\u0131k sonucu bir \u00f6deme yapt\u0131ktan sonra kabilenin i\u00e7ine girebiliyorsun. G\u00fczel foto\u011fraflar yakalad\u0131m, kad\u0131nlar \u00f6nce \u00fcrkek gibi ama sonra hepsi a\u00e7\u0131ld\u0131. Baz\u0131lar\u0131 i\u015fin keyfini \u00e7\u0131kart\u0131yor, baz\u0131lar\u0131 kendi havas\u0131nda seni takm\u0131yor bile ama baz\u0131 gen\u00e7 kad\u0131nlar\u0131n g\u00f6zlerinden kin ve isyan \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar\u0131 f\u0131\u015fk\u0131r\u0131yor bu hayata kar\u015f\u0131.
\n1.5 milyon n\u00fcfuslu Tamale \u015fehrine geldik. Buras\u0131, Gana da M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n en yo\u011fun oldu\u011fu yer. Belli, b\u00fcy\u00fckl\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc \u00e7ok cami var. Gana’n\u0131n en b\u00fcy\u00fck camisi de burada.
\n**
\nSabah Tamale’yi biraz gezelim bakal\u0131m din karde\u015flerin durumu nedir? Durumlar\u0131 di\u011fer din karde\u015flerden farkl\u0131 de\u011fil, zor hayatlar, sefalet ve yoksulluk. A\u00e7\u0131k hava pazar\u0131na gidiyoruz, neler var diye, do\u011frusu fazla bir \u015fey yok..
\nAfrika kendi i\u00e7inde \u00e7ok farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrleri ya\u015fayan bir k\u0131ta. Bu k\u00fclt\u00fcr ve t\u00f6releri do\u011fru anlayamazsan\u0131z Afrika\u2019y\u0131 tan\u0131yamazs\u0131n\u0131z.
\nAfrikal\u0131 olmak, yava\u015f olmak, kafay\u0131 bir \u015feye takmamak, karn\u0131n doyunca bir daha ac\u0131kmayaca\u011f\u0131n\u0131 zannetmektir. Kendi d\u00fcnyas\u0131nda mutlu olmak demektir. K\u00fc\u00e7\u00fck barakas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde eski radyosundan \u00e7\u0131kan parazitli m\u00fczik e\u015fli\u011finde tek ba\u015f\u0131na kendisi i\u00e7in kendi ruhu i\u00e7in dans etmek demektir. Burada yava\u015f d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp, yava\u015f ya\u015famak zamana fazla ba\u011f\u0131ml\u0131 olmamakt\u0131r. Burada hayat \u201cAfrican time\u201d, Afrika zaman\u0131 ile belirlenir.
\nBir toplumu veya insanlar\u0131 anlamak i\u00e7in onlar\u0131n penceresinden bakmak empati yapmak gerekir. Yani Afrika da Afrikal\u0131 gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp hayata onun g\u00f6z\u00fcnden bakmay\u0131 becerirsen bir\u00e7ok \u015feyi daha iyi anlars\u0131n.
\nWodoo inanc\u0131 \u00f6zellikle bat\u0131 Afrika \u00e7ok yayg\u0131n \u0130nsanlar Hristiyanl\u0131k veya M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k gibi dinler ile birlikte Wodoo\u2019ya da inan\u0131rlar. Wodoozim de ruhlara ve onlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na inanmak esast\u0131r. Wodoo inanc\u0131na g\u00f6re “bokonon” ad\u0131 verilen se\u00e7ilmi\u015f yetkin ki\u015filer (inisiye olmu\u015f) ruhlar ile sizin ad\u0131n\u0131za ileti\u015fime ge\u00e7en, ruhlardan size mesajlar veren, gelece\u011finiz hakk\u0131nda yorumlar yapabilen ki\u015filerdir. Dodala” ad\u0131 verilen yetkin ki\u015filer, otlardan yapt\u0131\u011f\u0131 \u00f6zel kar\u0131\u015f\u0131m ile veya yap\u0131lan t\u00fcts\u00fc gibi i\u015fler ile hastalara \u015fifa konusunda yard\u0131mc\u0131 olurlar. Bir de b\u00fcy\u00fc yapma konusu var. Genelde dilekler, iyilik ad\u0131na yap\u0131lan b\u00fcy\u00fc ve t\u0131ls\u0131mlar, bunlar da gene bu konuda yetkin ki\u015filer taraf\u0131ndan yap\u0131l\u0131r. Kara b\u00fcy\u00fc yani k\u00f6t\u00fcl\u00fck i\u00e7in yap\u0131lan b\u00fcy\u00fcler ise toplum taraf\u0131ndan kabul edilmese de yapanlar var. Kara b\u00fcy\u00fc yapanlar yani cad\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 k\u00f6yler var,
\nGnani k\u00f6y\u00fcne gidiyoruz, cad\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u00f6y. Haber yolland\u0131, bilgi verildi k\u00f6y\u00fcn \u015fefi, yani kral gelsinler buyurmu\u015flar. Kara b\u00fcy\u00fcc\u00fclerin aras\u0131na gidiyoruz, bakal\u0131m i\u015fin sonu nereye varacak. Belki bizde bu i\u015fi \u00f6\u011freniriz, i\u015fte o zaman yand\u0131 k\u00f6t\u00fcler. Yan yana iki k\u00f6y, giri\u015fte bizi Muhammet kar\u015f\u0131lad\u0131, biti\u015fik k\u00f6y de S\u00fcnni M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131m diye kendini tan\u0131tt\u0131. Gerekli a\u00e7\u0131klamalar yap\u0131ld\u0131ktan sonra cad\u0131lar\u0131n oldu\u011fu k\u00f6ye do\u011fru y\u00fcr\u00fcyoruz. K\u00f6y\u00fcn giri\u015finde durduk tekrar \u015fefe haber verildi, burada foto\u011fraf \u00e7ekmek kesin yasak, bekliyoruz, “gelsinler” bilgisi \u00fczerine y\u00fcr\u00fcd\u00fck, k\u00f6y\u00fc ileri gelen 8-10 ki\u015fi \u00e7ardak alt\u0131nda yay\u0131lm\u0131\u015f vaziyette yar\u0131 yay\u0131lma pozisyonunda, Kral da hafif yatar vaziyette bizi kar\u015f\u0131lad\u0131lar. Hi\u00e7birinde hafif pozisyon de\u011fi\u015fikli\u011fi bile olmad\u0131 yani \u00e7ok takm\u0131\u015f bi durumda de\u011filler.
\n Selamlad\u0131k merhaba falan kimse k\u0131\u00e7\u0131n\u0131 kald\u0131rm\u0131yor, ses veren de yok. Muhammet bizi oturttu kral\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na anlat\u0131yor, cad\u0131lar ile konu\u015fmak istedi\u011fimizi, foto\u011fraf \u00e7ekmek, k\u00f6yde dola\u015fmak falan. Adam neredeyse hi\u00e7 konu\u015fmuyor, bizde sempatik olma \u00e7abalar\u0131nday\u0131z. \u0130lk soru, nedir bu cad\u0131l\u0131k nas\u0131l oluyor? Herkes da hafiften bir cad\u0131l\u0131k var m\u0131d\u0131r? Cad\u0131l\u0131k, k\u00f6t\u00fcl\u00fck yapan kara b\u00fcy\u00fc yapana deniyor. Herhangi biri k\u00f6y\u00fcnde bir cad\u0131l\u0131k, yani birisine k\u00f6t\u00fcl\u00fck yaparsa o k\u00f6yde lin\u00e7 edilebilir veya k\u00f6yden kovulur. \u0130\u015fte bu kuras\u0131 k\u00f6y\u00fcnden kovulmu\u015f cad\u0131lar\u0131n s\u00fcrg\u00fcn yeri. B\u00f6yle bir durumda, buraya getirilir veya ka\u00e7arak buraya s\u0131\u011f\u0131n\u0131rlar. Kral onlar\u0131 kar\u015f\u0131lar ger\u00e7ek b\u00fcy\u00fcc\u00fc olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131 test eder. Bunun i\u00e7in, kafas\u0131 kesilen bir tavu\u011fun kan\u0131 bir kase de toplan\u0131r, kral sorar, kafas\u0131 kesilmi\u015f tavu\u011fu havaya att\u0131\u011f\u0131 zaman s\u0131rt \u00fcst\u00fc m\u00fc yoksa ayaklar\u0131 \u00fcst\u00fcne mi d\u00fc\u015fecek diye. Bilirse b\u00fcy\u00fcc\u00fc. Bu durumda, tavu\u011fun kan\u0131, da\u011flar\u0131n zirvesinden getirilen su ve toprak ile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak belli rit\u00fcel e\u015fli\u011finde cad\u0131ya i\u00e7irilir. Bunun sonucunda i\u00e7indeki cad\u0131l\u0131k, b\u00fcy\u00fcc\u00fc kabiliyeti sonlan\u0131r. Hi\u00e7bir b\u00fcy\u00fc krala etkilemezmi\u015f. Sonras\u0131nda bu insanlar hayatlar\u0131n\u0131n sonuna kadar bu k\u00f6yde ya\u015farlar. \u015eayet test sonucu b\u00fcy\u00fcc\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131 sonucu bile \u00e7\u0131ksa, k\u00f6y\u00fcne tekrar d\u00f6nemeyece\u011fi i\u00e7in burada ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Buralarda ortalama \u00f6m\u00fcr 50 ya\u015f civar\u0131nda, \u00f6zellikle kad\u0131nlar bu ya\u015flardan sonra halen hayatta ise potansiyel cad\u0131 g\u00f6z\u00fc ile bak\u0131l\u0131yor. Etraf \u00e7ocuk kayn\u0131yor, hepsi etraf\u0131n\u0131zda onlara da oyun gibiyiz. Ya\u015fl\u0131 bir kad\u0131n ile konu\u015fuyoruz, neden buradas\u0131n\u0131z diye, kraldan izin ald\u0131k ya her \u015fey serbest onlar da konu\u015fmak durumunda. Kad\u0131n\u0131n k\u0131z\u0131n\u0131n kocas\u0131 yani damad\u0131 kad\u0131n\u0131n k\u0131z karde\u015fi ile evlenmek istemi\u015f, kad\u0131n b\u00f6yle bir \u015feye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f kabul etmemi\u015f. Damat da bir ay sonra \u00f6lm\u00fc\u015f, koy halk\u0131 da \u201csen b\u00fcy\u00fcc\u00fcs\u00fcn b\u00fcy\u00fc yaparak \u00f6ld\u00fcrd\u00fcn\u201d diye k\u00f6yden koymu\u015flar. Peki, ger\u00e7ekten b\u00fcy\u00fc yapt\u0131n m\u0131? cevap hay\u0131r, ben b\u00fcy\u00fcc\u00fc de\u011filim. Hi\u00e7 kimse b\u00fcy\u00fcc\u00fc oldu\u011funu kabul etmezmi\u015f. Bu sadece \u015fefin bilgisinde olan bir konu. Di\u011fer kad\u0131nlarda da benzer \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7lanan hikayeler. \u00c7ocuklar etrafta epey foto\u011fraf, onlar da bu i\u015fi sevdi. Buras\u0131 turistlerin geldi\u011fi bir yer de\u011fil, \u00e7ocuklar belki de hayatlar\u0131nda kendilerinden olmayan birileri ile ilk defa kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yorlar. \u015eef ve di\u011fer ileri gelenlerin g\u00fcnl\u00fck hayatlar\u0131 zor, yar\u0131m g\u00fcn bir tarafa, yar\u0131m g\u00fcn \u00f6b\u00fcr tarafa yatarak g\u00fcn\u00fc ge\u00e7iriyorlar, bu yorgunlu\u011fun \u00fczerine bir de gece uykusu iyi gelir.. Afrika\u2019n\u0131n ba\u015fka bir zorlu\u011fu.
\nCad\u0131l\u0131k Afrika da k\u00fclt\u00fcrel olarak kabul edilen bir gelenek ancak h\u00fck\u00fcmet kendilerine b\u00fcy\u00fc yap\u0131labilir endi\u015fesi ile tedirgin ve bu nedenle kar\u015f\u0131 tav\u0131r da. Burada fazla zaman harcad\u0131k ama bence de\u011fdi,
\nGana bir\u00e7ok Afrika \u00fclkesi gibi ge\u00e7mi\u015fte k\u00f6le toplama merkezlerinden biri olmu\u015ftur.
\nAlt\u0131n Sahiline 1471 senesinde giren Portekizliler, b\u00f6lgedeki alt\u0131n\u0131n bollu\u011funun fark\u0131na varm\u0131\u015flar ve bunu tekellerine almak i\u00e7in k\u0131y\u0131da bir\u00e7ok b\u00fcy\u00fck ta\u015f kaleler in\u015fa etmi\u015flerdir. 16.as\u0131rda Portekiz hakimiyeti Frans\u0131z, \u0130ngiliz ve Hollandal\u0131 s\u00f6m\u00fcrgeciler taraf\u0131ndan bozuldu. Daha sonra b\u00fct\u00fcn kaleler Hollandal\u0131lar\u0131n eline ge\u00e7ti.
\n1874 tarihinde \u0130ngilizler b\u00f6lgedeki Ashanti kabilelerinin de topraklar\u0131n\u0131 i\u015fgal ederek Alt\u0131n Sahilini bir \u0130ngiliz Kolonisi ilan ederler. 1925 tarihine kadar Gana, \u0130ngiliz valisinin y\u00f6netimi alt\u0131ndayd\u0131. 1925 tarihinden sonra millet meclisine yerli \u00fcyeler de se\u00e7ilmeye ba\u015fland\u0131, 1946 tarihinde ise meclis azalar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu Afrikal\u0131yd\u0131.
\n 1950\u2019lerin sonuna do\u011fru ise Alt\u0131n Sahilinde, halk\u0131n kendi kendisini y\u00f6netmesi i\u00e7in kampanya a\u00e7\u0131ld\u0131, g\u00f6steriler yap\u0131ld\u0131, isyanlar \u00e7\u0131kt\u0131. Bunlar\u0131n sonucunda 10 Ocak 1951 senesinde yeni bir anayasa ilan edildi 1957\u2019de ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanan ve 1960\u2019da Cumhuriyet ilan edilen Gana\u2019da siyasi istikrar bir t\u00fcrl\u00fc temin edilemedi.
\nGana da 1950 y\u0131l\u0131ndan ba\u015flayarak defalarca darbe yap\u0131lm\u0131\u015f, hi\u00e7 birisi de refah seviyesinde bir iyile\u015fme sa\u011flayamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n sonucu olarak yolsuzluk ve r\u00fc\u015fvet her zaman g\u00fcc\u00fcn\u00fc korumu\u015f. Bug\u00fcn \u00fclke 1984 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan darbe sonucu ba\u015fa ge\u00e7en iktidar taraf\u0131ndan y\u00f6netilmekte.
\n Alt\u0131n, elmas, boksit, manganez, demir, nikel, grafit ve granit \u00f6nemli madenlerdir. Senede 27 ton alt\u0131n \u00fcretimi ile d\u00fcnyada 5. s\u0131rada yer al\u0131r, 250.000 ton manganez \u00fcretimi ile de d\u00fcnyada d\u00f6rd\u00fcnc\u00fcd\u00fcr. \u00dclkede bulunan yabani hayvanlar, b\u00fct\u00fcn Afrika \u00fclkelerinde oldu\u011fu gibidir. Gana, d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck kakao \u00fcreticisidir. Yakla\u015f\u0131k d\u00fcnya kakao \u00fcretimi i\u00e7erisindeki pay\u0131 \u00fc\u00e7te birdir.
\nGana da 2002 y\u0131l\u0131nda petrol bulunmu\u015f ve 2010yilinda da \u00fcretime ge\u00e7ilmi\u015f ancak bundan topluma yans\u0131yan pek bir \u015fey olmam\u0131\u015f gibi. Bat\u0131 Afrika genelde \u00e7ocuk \u00f6l\u00fcmlerinin en fazla oldu\u011fu yer.
\nTurizme a\u00e7\u0131lmak istiyorlar, gayet g\u00fczel oteller de var ancak ciddi ula\u015f\u0131m ve alt yap\u0131 sorular\u0131 var. Son y\u0131llarda gelen ortalama turist say\u0131s\u0131 1.5-2 milyon civar\u0131nda.
\nDo\u011fdu\u011fun yer, kaderindir.
\n Toplumlarda kurallar\u0131, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n co\u011frafya belirler. Afrika da do\u011fmu\u015fsan buran\u0131n gelenek ve kurallar\u0131na g\u00f6re ya\u015fayacaks\u0131n. D\u00fcnyan\u0131n di\u011fer taraf\u0131 da seni uzaktan seyredecek.<\/p>\n\n\n\n
Sevgilerimle<\/p>\n\n\n\n
Hayrettin Ka\u011fn\u0131c\u0131
\nMart 2019
\nwww.hayrettinkagnici.com<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130stanbul’un so\u011fu\u011fundan ka\u00e7al\u0131m dedik ve solu\u011fu Gana da ald\u0131k. Ba\u015f \u015fehir Accra da gece yar\u0131s\u0131 s\u0131cakl\u0131k 28 derece. Al sana s\u0131cak. Geni\u015f g\u00fczel havaalan\u0131 ama en \u00f6nemlisi gecenin ge\u00e7 vakti gayet g\u00fczel canl\u0131 m\u00fczik, herkes durdu\u011fu yerde oynuyor, \u00e7al\u0131\u015fanlar bile k\u0131p\u0131r k\u0131p\u0131r, yorgunluk bitti.. Tarihi \u00e7ok eskilere dayanan topraklarda \u00e7ok derin bir k\u00fclt\u00fcr ve farkl\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11597,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-11676","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gezi-notlari"],"yoast_head":"\n