Sibirya\u2019n\u0131n \u00f6nemli merkezlerinden Baykal g\u00f6l\u00fcne 60 km. yak\u0131nl\u0131kta Angara nehri k\u0131y\u0131s\u0131nda harika manzaras\u0131 olan kendine \u00f6zg\u00fc mimarisi ile 350 ya\u015f\u0131nda gen\u00e7 bir yerle\u015fim merkezi Irkutsk \u015fehrinde de\u011fi\u015fik yap\u0131sal mimarisi olan birka\u00e7 Rus Ortodoks kilisesini geziyoruz. Her birinin kendi hikayesi var, b\u00fct\u00fcn mabetlerde oldu\u011fu gibi.
\n \u015eehrin ilk ba\u015flang\u0131c\u0131, \u00c7inli tacirler ile Rus tacirlerinin ticarete ba\u015flad\u0131klar\u0131 yer, daha sonra geli\u015fmeler kaydederek \u015fehirle\u015fme ba\u015flam\u0131\u015f. \u00c7evre orman, evlerin \u00e7o\u011fu bir veya iki katl\u0131 ah\u015fap evler. B\u00f6yle olunca da s\u0131k\u00e7a yang\u0131nlar ya\u015fanmaya ba\u015flam\u0131\u015f. 50 y\u0131l \u00f6nce ya\u015fanan b\u00fcy\u00fck bir yang\u0131nda \u015fehrin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc yanm\u0131\u015f ve bu tarihten itibaren de ah\u015fap ev yap\u0131m\u0131 yasaklanm\u0131\u015f. Asl\u0131nda kendine \u00f6zg\u00fc mimarisi olan g\u00fczel yap\u0131lar. Sibirya olunca hemen akla \u201c\u00e7ok so\u011fuk” kavram\u0131 geliyor. Ortalama da k\u0131\u015f\u0131n -40 lara, yaz\u0131n da + 40 lara varan s\u0131cakl\u0131k. Zor bir iklim b\u00f6lgesi. Buralar Rus imparatorluk ve \u00c7arl\u0131k d\u00f6nemlerinde hep su\u00e7lular\u0131n s\u00fcrg\u00fcn yeri olmu\u015f. 1825 y\u0131l\u0131nda Leningrad’da (Saint Petersburg) ordu i\u00e7inde yenilik\u00e7ilik hareketini destekleyenler ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve adalet hareketini ba\u015flat\u0131rlar. Olaylar biraz b\u00fcy\u00fcmeye ba\u015flay\u0131nca kanl\u0131 bir \u015fekilde bast\u0131r\u0131l\u0131r ve bir\u00e7o\u011fu yakalanarak idam edilir, bir k\u0131sm\u0131 da yanlar\u0131nda aileleri olmadan Irkuts b\u00f6lgesine s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilir. Ancak bir grup kad\u0131n kocalar\u0131n\u0131 yaln\u0131z b\u0131rakmak istemez, onlarla birlikte gitmek i\u00e7in g\u00f6steri yaparlar ve 26 Aral\u0131k 1825 y\u0131l\u0131nda 11 kad\u0131n kocalar\u0131 ile birlikte Sibirya’n\u0131n Irkutsk b\u00f6lgesine gelirler. Bu kad\u0131nlar\u0131 harekete ge\u00e7iren liderlik yapan cesur kad\u0131n\u0131n kocaman heykeli Irkutsk’un en g\u00fczel parklar\u0131ndan birinde asaleti ile dimdik duruyor. <\/p>\n\n\n\n
**
\nSabah \u00e7\u0131k\u0131yoruz yola, g\u00f6rmek istedi\u011fim yerlerden Baykal G\u00f6l\u00fc’ne do\u011fru. Yolda bir etnografya m\u00fczesine u\u011fruyoruz. Buran\u0131n k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc anlatan harika bir yer. M\u00fcze g\u00f6revlisi, Irkutsk da ya\u015fayan Buryat k\u00f6kenli \u015eaman bir kad\u0131n. B\u00f6lge ve \u015eamanl\u0131k hakk\u0131nda \u00e7ok g\u00fczel bilgiler verdi. <\/p>\n\n\n\n
Rusya Federasyonu\u2019na ba\u011fl\u0131 \u00f6zerk cumhuriyetlerden biri olan Buryat \u00d6zerk Cumhuriyeti ya da Buryatya, Turan halklar\u0131n\u0131n Altay kolundand\u0131r. Bug\u00fcn bir Mo\u011fol halk\u0131 olarak tan\u0131n\u0131yor olsalar da Buryatlar; iki T\u00fcrk, iki de Mo\u011fol boyunun birle\u015fmesinden do\u011fmu\u015f karma bir halkt\u0131r. Bunlardan g\u00fcney ve do\u011fu Buryatya’da ya\u015fayan Huri ve Hondogar boylar\u0131 Mo\u011fol karakteri ta\u015f\u0131rlar ve Budist’tirler. Kuzey ve bat\u0131da ya\u015fayan Bulaga ve Ehiriler ise T\u00fcrkt\u00fcrler ve Tengri’ye inan\u0131rlar yani \u015eaman inanc\u0131ndad\u0131rlar. K\u0131z\u0131lderililerin anayurdu olarak da kabul edilen b\u00f6lgede uzanan verimli ve el de\u011fmemi\u015f g\u00fczellikteki Buryatya topraklar\u0131 \u00fczerinde \u00e7ok farkl\u0131 uluslar\u0131n ve inan\u00e7lar\u0131n temsilcileri b\u00fcy\u00fck bir uyumla bar\u0131\u015f i\u00e7inde bir arada ya\u015f\u0131yor. Bu topraklar \u00fczerindeki bar\u0131\u015f, sadece insanlar aras\u0131nda de\u011fil insan ile do\u011fa aras\u0131nda da s\u00fcr\u00fcyor. Buryata, insanl\u0131k tarihinin en eski yerle\u015fim ve derin k\u00fclt\u00fcre sahip yerlerden biridir. Burada yap\u0131lan kaz\u0131larda baz\u0131 T\u00fcrk\u00e7e tabletler bulunmu\u015f ayr\u0131ca bir\u00e7ok izlere de rastlanm\u0131\u015ft\u0131r. Saha T\u00fcrklerinde de bolluk, bereket, b\u00fcy\u00fck deniz anlam\u0131na gelen “Baykal” ayn\u0131 zamanda T\u00fcrklerin ilk yerle\u015fim yerindendir <\/p>\n\n\n\n
Baykal g\u00f6l\u00fcn\u00fcn do\u011fu taraf\u0131, Buryat \u00f6zerk b\u00f6lgesi hakimiyetinde, Irkutsk b\u00f6lgesi ise Baykal\u2019\u0131n bat\u0131 taraf\u0131nda yer al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Her iki etnik grup da b\u00f6lgenin en eski yerle\u015fik halklar\u0131ndan. Kendi k\u00fclt\u00fcr ve geleneklerini korumaya \u00e7al\u0131\u015fan her iki b\u00f6lge halk\u0131 da \u015eamanizm, Ameninzm, Totemizm ve g\u00fcney de de Budizm inan\u00e7lar\u0131 hakimdir. Budizm hari\u00e7 her \u00fc\u00e7 inan\u00e7 da tarihteki kurucular\u0131 olmayan en eski inan\u00e7lar olup birbirlerinden \u00e7ok etkilemi\u015flerdir. Asl\u0131nda bizim k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde olan “ya\u015fam a\u011fac\u0131” felsefesinin ba\u015flang\u0131\u00e7 yerinin de buras\u0131 oldu\u011fu kabul edilir. A\u011fac\u0131n dallar\u0131; G\u00f6k Tanr\u0131y\u0131, g\u00f6vdesi; d\u00fcnyay\u0131, insanlar\u0131, ya\u015fam\u0131, k\u00f6kleri de Yer Tanr\u0131\u2019y\u0131 yani topra\u011f\u0131, karanl\u0131k alemi ifade eder. B\u00f6lge halk\u0131n\u0131n giyim ve ya\u015fam k\u00fclt\u00fcrleri hakk\u0131nda g\u00fczel bilgiler edindik, Ayr\u0131ca m\u00fczede tarih \u00f6ncesi ya\u015fam\u0131\u015f mamut gibi hayvanlar\u0131n fosilleri, kemikleri de var.
\nGe\u00e7 \u00f6\u011flen yeme\u011fi, otantik \u015fekilde d\u00fczenlenmi\u015f y\u00f6resel m\u00fczik ve g\u00f6steri e\u015fli\u011finde Alt\u0131n Ordu” isimli bir \u00e7ad\u0131r restoran da. Gayet g\u00fczel\u2026<\/p>\n\n\n\n
Feribot ile Baykal G\u00f6z\u00fcn\u00fcn en b\u00fcy\u00fck adas\u0131 olan Olkhon adas\u0131na gidiyoruz. Ada \u00fczerindeki iki k\u00f6yden yerle\u015fimin fazla oldu\u011fu 2000 n\u00fcfuslu Khuzhir k\u00f6y\u00fcnde kalaca\u011f\u0131z. <\/p>\n\n\n\n
Baykal g\u00f6l\u00fc, Sibirya’n\u0131n g\u00fcneyinde da\u011flar aras\u0131nda, bat\u0131 taraf\u0131nda Rusya Federasyonu’na ba\u011fl\u0131 \u0130rkutsk y\u00f6netim b\u00f6lgesi ile do\u011fu taraf\u0131nda Buryat \u00d6zerk Cumhuriyeti aras\u0131nda kalan Hazar Denizi\u2019nden sonra d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck g\u00f6l\u00fc. <\/p>\n\n\n\n
Milyonlarca y\u0131l \u00f6nce iki b\u00fcy\u00fck tektonik plakan\u0131n birbirinden ayr\u0131lmas\u0131 ile olu\u015fmu\u015f 1.6 km derinli\u011finde d\u00fcnyan\u0131n en derin g\u00f6l\u00fc. Bug\u00fcn halen bu plakalar y\u0131lda 6 mm birbirinden uzakla\u015fmakta. G\u00f6lde en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc Olkhon Adas\u0131 olmak \u00fczere 18 ada ve y\u0131l ortalama su s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 8 C derece olan Baykal G\u00f6l\u00fc\u2019nde d\u00fcnyan\u0131n tek tatl\u0131 su fok bal\u0131\u011fi ya\u015famakta ve \u00f6zg\u00fcrce \u00e7o\u011falmaktalar.<\/p>\n\n\n\n
Baykal g\u00f6l\u00fc, \u00fc\u00e7 y\u00fcz den fazla \u0131rma\u011f\u0131n kendisine, sadece Angara nehrinin kendisinden do\u011farak d\u0131\u015far\u0131 akt\u0131\u011f\u0131 Sibirya\u2019n\u0131n \u201cMavi G\u00f6z\u00fc\u201d diye bilinir. Do\u011fal zenginli\u011fin en b\u00fcy\u00fck kayna\u011f\u0131 olan Baykal g\u00f6l\u00fc d\u00fcnyan\u0131n en derin ve en eski g\u00f6l\u00fc olup 25 milyon ya\u015f\u0131nda oldu\u011fu tahmin ediliyor. Ola\u011fan\u00fcst\u00fc \u015feffafl\u0131ktaki suyuna at\u0131lan 30 santim \u00e7apl\u0131 beyaz bir cismi 40 metre derinlikten bile rahatl\u0131kla g\u00f6r\u00fclebilir. Baykal G\u00f6l\u00fcn\u00fcn maksimum derinli\u011fi 1637 m., ortalama derinli\u011fi 730 m. Sahilinin toplam uzunlu\u011fu 2 100 km dir. Biriktirdi\u011fi ortalama su hacim 23000 km\u00b3 ile d\u00fcnyan\u0131n en fazla tatl\u0131 su hacmine sahip olup, d\u00fcnya tatl\u0131 su rezervinin de 1\/5\u2019ini te\u015fkil eder.<\/p>\n\n\n\n
Baykal G\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn ba\u015fka bir \u00f6zelli\u011fi ise burada mevcut olan hayvan \u00e7e\u015fitlili\u011fidir. Baykal G\u00f6l\u00fc ve \u00fczerinde bulunan b\u00fct\u00fcn adalar da 1500\u2019den fazla hayvan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn oldu\u011fu ve bunlar\u0131n yakla\u015f\u0131k %80\u2019inin sadece bu g\u00f6lde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. D\u00fcnya\u2019da bulunan tek tatl\u0131 su foku Baykal Foku ile besin zincirinin en tepesinde olan kahverengi ay\u0131lar ve kurtlar da burada ya\u015famaktad\u0131r.
\nJeolojik olarak d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok \u201cen\u201d lerini \u00fczerinde toplayan Baykal G\u00f6l\u00fcnde, ocak ve may\u0131s aylar\u0131nda a\u015f\u0131r\u0131 so\u011fuklar nedeniyle g\u00f6l donar ve metrelerce kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda buzlar olu\u015fur. K\u0131\u015f\u0131n bu buz tabakas\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnden b\u00fct\u00fcn ta\u015f\u0131t ara\u00e7lar\u0131 ge\u00e7er, yaz\u0131n da ayn\u0131 yerde vapurlar \u00e7al\u0131\u015f\u0131r..
\nJeolojik a\u00e7\u0131dan, bir yandan, en y\u00fcksek da\u011f olan 8848 metre y\u00fckselen Everest, di\u011fer yanda 11.033 metre derinlikte okyanusun en derin yeri olan Mariana \u00c7ukuru g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa Baykal G\u00f6l\u00fc de d\u00fcnyadaki \u00f6nemli do\u011fal yerlerden biridir.
\n\u0130\u015fte Baykal G\u00f6l\u00fc b\u00f6yle bir yer. Bu \u00f6zelliklerinden \u00f6t\u00fcr\u00fc Unesco d\u00fcnya Miras listesine al\u0131nm\u0131\u015f
\nGecenin bi saatin de Olkhon adas\u0131nda kalaca\u011f\u0131m\u0131z otele gelebildik.
\n**
\nOlkhon Adas\u0131 bu g\u00f6l\u00fcn i\u00e7indeki en b\u00fcy\u00fck d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc adad\u0131r; farkl\u0131 arazi yap\u0131s\u0131 ve arkeolojik yerler bak\u0131m\u0131ndan zengin bir yer. Sabah kahvalt\u0131 sonras\u0131 bi dola\u015fal\u0131m bakal\u0131m \u015fu aday\u0131 diye \u00e7\u0131kt\u0131k yola. <\/p>\n\n\n\n
Sahillerinde dola\u015f\u0131yoruz, \u00e7ok ilgin\u00e7 kayal\u0131klar var b\u00f6yle olunca da her birinin benzetilen \u015fekle g\u00f6re hikayesi olu\u015fmu\u015f. Adan\u0131n en kuzey noktas\u0131 olan Kholool burnuna gidiyoruz. Yollar toprak epey bozuk yani bol \u00e7ukur. Kayalar\u0131n \u00fczerinde, u\u00e7urumlar\u0131n kenarlar\u0131nda hem dola\u015f\u0131yor hem foto\u011fraf \u00e7ekiyoruz. Piknik gibi \u00f6\u011fle yeme\u011fi sonras\u0131 ba\u015fka bir kayal\u0131klardan Baykal G\u00f6l\u00fc’n\u00fcn g\u00fczelliklerini gezmeye devam\u2026 \u015eaman liderlerinin \u00f6ld\u00fckten sonra getirildikleri ve burada bulunan 500 y\u0131ll\u0131k kutsal \u00e7am a\u011fac\u0131n\u0131n \u00fczerinden kartala binerek g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne u\u00e7tuklar\u0131na inan\u0131lan koruma alt\u0131ndaki \u00e7am orman\u0131. \u015eamanlar\u0131n ba\u015fka bir kutsal yeri \u015eaman kayal\u0131klar\u0131. \u0130\u015fin i\u00e7ine din veya inan\u00e7 girdi mi bitmeyen mucizevi hikayeler, akl\u0131na ne geliyorsa anlat.. G\u00fcne\u015finin bat\u0131\u015f\u0131n\u0131 seyredip d\u00f6n\u00fcyoruz. Ak\u015fam me\u015fhur Rus hamam sefas\u0131.
\nPatates \u00e7ok \u00f6nemli, patates \u00e7orbas\u0131 ve patates yeme\u011fi, patates salatas\u0131 men\u00fcden hi\u00e7 eksik olmuyor. Buralar belli ki turizme yeni a\u00e7\u0131l\u0131yor, temiz g\u00fczel ama beklentiyi y\u00fcksek tutmamak gerekir.<\/p>\n\n\n\n
**
\nBaykal \u00e7evresinde Buryatlar \u00e7o\u011funlukta, b\u00f6yle olunca da halk\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 \u015eaman olan Olkhon adas\u0131 \u015eamanizm\u2019in merkezi durumunda. <\/p>\n\n\n\n
\u015eamanizm, gerek T\u00fcrklerin eski inanc\u0131 olmas\u0131, gerekse g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelen ve fark\u0131nda olmadan kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z baz\u0131 al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n \u015eaman k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden olmas\u0131 ilgimi \u00e7eken ve \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m konulardan biri.<\/p>\n\n\n\n
Biraz da \u0131srarl\u0131 davran\u0131\u015f\u0131m\u0131z ile bir \u015eaman ba\u015f\u0131n\u0131n telefonuna ula\u015ft\u0131k ve de \u0131srarla g\u00f6r\u00fc\u015fmek istedi\u011fimizi s\u00f6yledik. San\u0131r\u0131m o da bizi merak etmi\u015f olacak ki bir sabah bulu\u015ftuk. <\/p>\n\n\n\n
D\u00fcnyada ki en \u00f6nemli \u015eamanlardan biri ve bu b\u00f6lgenin de \u015eaman ba\u015f\u0131ym\u0131\u015f. Tamam, arad\u0131\u011f\u0131m adam\u0131 sonunda yakalad\u0131m. K\u0131sa bir tan\u0131\u015fma sonras\u0131 bu konu ile ilgilendi\u011fimi ve bilgi almak istedi\u011fimi nas\u0131l bu mertebeye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordum. M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011fumu \u00f6\u011frenip, neden ilgilendi\u011fimi sorunca, T\u00fcrklerin de ge\u00e7mi\u015fte \u015eaman olduklar\u0131n\u0131 bu y\u00fczden ge\u00e7mi\u015fim ile de\u011ferleri bilmek istedi\u011fini s\u00f6yledim. Bu tip insanlarda \u00f6n sezgi de\u011ferleri ve duygusal yetenekleri \u00e7ok geli\u015fmi\u015ftir. Neyse birka\u00e7 sorgu sualden sonra k\u00f6t\u00fc bir niyet olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlam\u0131\u015f olacak ki ba\u015flad\u0131 hikayesini anlatmaya. En zoru olan demirci \u015eaman\u0131 oldu\u011funu, uzun y\u0131llar te\u015fhisi konulamayan hastal\u0131ktan yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131, zaman zaman baz\u0131 r\u00fcyalar g\u00f6r\u00fcp git-geller ya\u015fay\u0131p kendi hayat\u0131ndan bile vazge\u00e7me noktas\u0131na kadar geldi\u011fini anlatt\u0131. Ye\u011feni, bir g\u00fcn hastalan\u0131p, iyile\u015fmek \u015fifa bulmak i\u00e7in bir \u015eamana gitmi\u015f, “amcan\u0131 bu alemden istiyorlar, o istemedi\u011fi i\u00e7in sen de hasta oldun” \u015feklinde bir yan\u0131t \u00fczerine karar verip d\u00f6nemin ba\u015f \u015eaman\u2019\u0131na gidip ondan el alm\u0131\u015f b\u00f6ylece bu aleme girmi\u015f. Akrabalar\u0131n da alt\u0131s\u0131 kad\u0131n yedi \u015eaman varm\u0131\u015f. \u0130ste\u011fimiz \u00fczerine k\u00fc\u00e7\u00fck de olsa rit\u00fcellik bir g\u00f6steri yapmay\u0131 kabul etti. K\u0131yafetlerini giyip, aksesuarlar\u0131n\u0131 tak\u0131p \u00e7antas\u0131ndan \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6rs, \u00e7eki\u00e7 ve bir demir par\u00e7as\u0131n\u0131 masaya koyup, bir \u015feyler m\u0131r\u0131ldan\u0131p, \u00f6rs\u00fc \u00e7eki\u00e7 ile farkl\u0131 darbe ve aral\u0131klar ile d\u00f6verek baz\u0131 hareketler yapmaya ba\u015flad\u0131. Ard\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7ana\u011fa bir miktar votka koyarak okudu\u011fu dualar e\u015fli\u011finde g\u00f6k y\u00fcz\u00fcne savurdu. Bunu birka\u00e7 defa tekrardan sonra, ayn\u0131 \u015feyleri s\u00fct ile tekrarlad\u0131. G\u00f6z\u00fcm\u00fcn i\u00e7ine bakarak ayn\u0131 \u015feyleri benim de yapmam\u0131 istedi. \u0130yi biri oldu\u011fumu gelecekte iyi \u015feyler olaca\u011f\u0131 \u015feklinde kehanette bulunduktan sonra, bu yoldan d\u00f6nmememi tembihledi. \u015ei\u015fede kalan son votkay\u0131 da kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir g\u00fczel i\u00e7tik. Art\u0131k benden korkun, bu tip \u015fifa da\u011f\u0131tma ve iyile\u015ftirme seanslar\u0131m olabilir! B\u00fcy\u00fck \u015eaman toplant\u0131s\u0131n\u0131n 2019 y\u0131l\u0131nda kendi ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda Olkhon Adas\u0131nda olup, d\u00fcnyadaki b\u00fct\u00fcn \u015eaman ba\u015flar\u0131 gelip rit\u00fcellik g\u00f6steri yapacaklarm\u0131\u015f. Bizi de \u00f6zellikle davet etti. \u0130ster misin kader bizi o tarihte buralara getirsin b\u00fct\u00fcn ayinlere kat\u0131l\u0131p, memlekete ba\u015f\u0131mda kukuleta ile ba\u015f \u015eaman olarak d\u00f6neyim! Amma g\u0131rg\u0131r olur, \u015fenli\u011fi bol bir durum. Memlekette bu kadar cemaat, tarikat i\u015f yap\u0131yor da bu neden olmas\u0131n, belki de tutar, severiz biz b\u00f6yle i\u015fleri. <\/p>\n\n\n\n
\u015eamanizm, insanl\u0131\u011f\u0131n belki de en eski dinlerinden biridir. Temel olarak sihir ve b\u00fcy\u00fcye dayan\u0131r. Herhangi bir kurucusu veya kutsal kitab\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f tarihi de belli de\u011fildir <\/p>\n\n\n\n
\u015eamanist inanca g\u00f6re d\u00fcnya, \u201cG\u00f6k\u201d, \u201cYery\u00fcz\u00fc\u201d ve\u201d Yeralt\u0131\u201d olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 k\u0131sma ayr\u0131l\u0131r. \u201cG\u00f6k\u201d, Tanr\u0131 Tengri\u2019yi ve ona ba\u011fl\u0131 olarak ayd\u0131nl\u0131k alemi, iyilikleri ve iyi ruhlar\u0131 temsil eder. \u201cYery\u00fcz\u00fc\u201d, yani orta d\u00fcnya, insanlar ve b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar\u0131, \u201cyeralt\u0131\u201d ise, Tanr\u0131 Erik ve ona ba\u011fl\u0131 k\u00f6t\u00fc ruhlar\u0131 temsil eder. \u0130yi ruhlarla ili\u015fki kurup, iyilik yapanlara ak-\u015eaman, yeralt\u0131 ruhlar\u0131yla konu\u015fup, Erlik ‘in hizmetinde olanlara da kara \u015eaman denir. \u015eamanlar, bir din g\u00f6revlisi, \u015fifac\u0131 ya da b\u00fcy\u00fcc\u00fc olarak tan\u0131mlanabilir ve en \u00f6nemlisi ruhlarla temas duruma ge\u00e7ebilir. Bu g\u00fcc\u00fc sayesinde mistik par\u00e7alanma (\u00f6l\u00fcp dirilme), hastal\u0131k tedavisi, \u015fifac\u0131 olma, kutsama gibi konularda g\u00f6rev yaparlar. \u015eamanizm T\u00fcrk boylar\u0131nda uzun y\u0131llar en yayg\u0131n din olarak kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
M.\u00d6 200 y\u0131llar\u0131nda g\u00f6\u00e7 eden T\u00fcrk kavim ve boylar\u0131, verimli topraklar olan Seyhun ve Ceyhun nehirlerinin aras\u0131ndaki b\u00f6lgeye (Mavera\u00fcnnehir) yerle\u015fir burada tar\u0131m, hayvanc\u0131l\u0131k ile u\u011fra\u015f\u0131rlar ve zenginle\u015firler. 670-740 tarihlerinde b\u00f6lge Arabistan \u00e7\u00f6llerinde ya\u015fayan ya\u011fmac\u0131 Araplar\u0131n i\u015ftah\u0131n\u0131 kabart\u0131r buralara sald\u0131r\u0131lar d\u00fczenlemeye ba\u015flarlar. Bu sald\u0131r\u0131lar giderek artar. Sonralar\u0131 Emevilerin komutas\u0131nda d\u00fczenli ordu ile T\u00fcrkler ve Araplar aras\u0131nda kanl\u0131 sava\u015flar ba\u015flar. Araplar ele ge\u00e7irdikleri yerlerde T\u00fcrkleri \u00f6ld\u00fcr\u00fcr, ya\u011fmalar yapar, kad\u0131nlar\u0131 k\u00f6le ve cariye olarak al\u0131rlar. Araplar giderek artan kanl\u0131 sald\u0131r\u0131lar sonucunda T\u00fcrkleri k\u0131l\u0131\u00e7tan ge\u00e7irerek b\u00fcy\u00fck katliamlar yaparlar ve \u201c70 y\u0131l sava\u015flar\u0131\u201d olarak bilinen bu \u00e7ok kanl\u0131 sava\u015f sonunda T\u00fcrkler yenilerek M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 kabul etmek zorunda kal\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n
Emevi halifeler, \u0130slam dinini Allah ad\u0131na d\u00fcnyaya yaymak ve Arap milletini \u00fcst\u00fcn k\u0131lmak istiyorlard\u0131. T\u00fcrklerin ger\u00e7ek anlamda k\u0131l\u0131\u00e7 zoruyla M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131 705 y\u0131l\u0131ndan itibaren olmu\u015ftur. Hz. Muhammed\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fcyle birlikte insanl\u0131\u011f\u0131n iktidar h\u0131rs\u0131 \u0130slam dininde de ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. <\/p>\n\n\n\n
\u0130\u015fte M\u00fcsl\u00fcman olmam\u0131z\u0131n k\u0131sa hikayesi. <\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkler, \u0130slam\u2019a ge\u00e7erken, muska, nazar boncu\u011fu, a\u011fa\u00e7lara \u00e7aput ba\u011flamak, kur\u015fun d\u00f6kmek, evlere deve dikeni ve sar\u0131msak asmak, t\u00fcrbe yat\u0131rlara adak aday\u0131p beklentiye girmek\u2026 gibi \u015eaman al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 da beraber ta\u015f\u0131m\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bug\u00fcn g\u00fczellikler ve ruhlar aleminin derinlikleri olan Olkhon adas\u0131ndan ayr\u0131l\u0131yoruz. Feribot ile ana karaya ge\u00e7ip Irkutst \u015fehrinde dola\u015f\u0131yoruz. \u00d6nce II. Aleksandra heykelinin oldu\u011fu b\u00fcy\u00fck meydan, al\u0131\u015fveri\u015f ma\u011fazalar\u0131n\u0131n, barlar\u0131n oldu\u011fu caddede gezinti. Etraftaki sokak \u00e7alg\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n m\u00fczi\u011fi e\u015fli\u011finde ak\u015fam biram\u0131z\u0131 yudumlad\u0131ktan sonra yemek ve gece yar\u0131s\u0131 kalkan u\u00e7ak ile do\u011fu Sibirya\u2019n\u0131n \u00f6nemli merkezlerinden olan Khabarovsk \u015fehrine gidiyoruz. <\/p>\n\n\n\n
**
\n\u00d6nce \u015fehri tan\u0131yal\u0131 Hkaharovsk, Rusya’n\u0131n Uzak Do\u011fu Federal B\u00f6lgesi’nde, Amur nehri k\u0131y\u0131s\u0131nda kurulmu\u015f, 600 bin n\u00fcfuslu 158 y\u0131ll\u0131k gen\u00e7 bak\u0131ml\u0131 temiz d\u00fczg\u00fcn bir \u015fehir. Amur nehri ayn\u0131 zaman da \u00c7in ile Rusya s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 da belirliyor. Ge\u00e7mi\u015fte s\u0131n\u0131r \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 olmu\u015f ama bug\u00fcn sorun yok. B\u00fcy\u00fck bir meydan bir tarafta b\u00fcy\u00fck Rus sava\u015f\u0131n\u0131 temsil eden an\u0131t ve Komsomo Iskay meydan\u0131, ortas\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir Ortodoks kilisesi. Rusya da kilise ve di\u011fer mabetlerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 kom\u00fcnist d\u00f6nemde y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f, zaman i\u00e7inde rejimde yumu\u015famalar olunca yeniden in\u015fa edilmeye ba\u015flanm\u0131\u015f. B\u00fcy\u00fck meydanda Bloovegen Ortodoks Kilisesi ziyaret ediyoruz. Tesad\u00fcfen \u00f6nemli bir ayine denk geldik, b\u00fct\u00fcn ilgili yetkili din adamlar\u0131 burada. Seyrettik, foto\u011fraf \u00e7ektik, dua ettik. Hemen arkas\u0131nda Rus sava\u015f\u0131nda \u00f6len bu b\u00f6lge askerlerinin isimlerinin yaz\u0131l\u0131 oldu\u011fu muhte\u015fem bir an\u0131t. Buradan Lenin meydan\u0131na ge\u00e7iyoruz, hikayesi ilgin\u00e7. \u015eehirle\u015fme s\u00fcreci ba\u015flamadan \u00f6nce, buras\u0131 b\u00f6lge halk\u0131n\u0131n ortak mezarl\u0131k yeriymi\u015f. Lenin ad\u0131na b\u00fcy\u00fck bir meydan yap\u0131m\u0131na karar verilince buradan daha uygun yer olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r, ancak bu kadar mezara yeni yer bulmak onlar\u0131 ta\u015f\u0131mak kolay olmayaca\u011f\u0131 i\u00e7in, mezarlar\u0131n \u00fczerine beton d\u00f6k\u00fcp b\u00fcy\u00fck bir meydan yapm\u0131\u015f \u00fczerine de Lenin heykelini dikmi\u015fler. Al sana, asl\u0131nda pratik y\u00f6ntem, burada Lenin\u2019e dua etmek istersen di\u011fer b\u00fct\u00fcn mezar\u0131 olanlara, mezar\u0131 olana dua etmek istesen Lenin\u2019e gidiyor. Tek dua herkese gitsin..<\/p>\n\n\n\n
Aksam Trans Sibirya treni ile Vladivostok \u015fehrine gidiyoruz.
**
Trans-Sibirya Ekspres\u2019iyle, Rusya Federasyonu’nun do\u011fu y\u0131ld\u0131z\u0131 Vladivostok’a erken saatlerde geldik. Hafif bir kahvalt\u0131 sonras\u0131 \u015fehrimizi tan\u0131yal\u0131m. 650 bin n\u00fcfuslu 160 ya\u015f\u0131nda, temiz d\u00fczg\u00fcn bir \u015fehir.
\u00d6nce \u015fehrin vitrini tarihi meydan, buras\u0131 merkez, insanlar\u0131n etkinlikler yapt\u0131\u011f\u0131 Ruslar\u0131n tarihini anlatan g\u00fczel heykellerin, kafelerin oldu\u011fu hareketli bir yer. <\/p>\n\n\n\n
\u0130kinci olarak, Admiral Meydan\u0131, liman\u0131n \u00f6n\u00fcnde i\u00e7inde kilise ve tarihi an\u0131t olan bir park, ayn\u0131 zamanda b\u00f6lgenin \u00f6nemli askeri liman\u0131. Hava bug\u00fcn ger\u00e7ekten g\u00fczel. Bu co\u011frafyada hava \u015fartlar\u0131 \u00e7ok h\u0131zl\u0131 de\u011fi\u015febiliyor. Hava a\u00e7\u0131k, arkan\u0131 d\u00f6n bakm\u0131\u015f\u0131n ya\u011fmur ya\u011f\u0131yor, \u00f6yle bir yer. <\/p>\n\n\n\n
Hava g\u00fcne\u015fli olunca mayosunu kapan sahile denize gelmi\u015f, \u00f6yle plaj falan de\u011fil, a\u00e7\u0131k hava, her \u015fey serbest.. mayolar ortal\u0131k yerde fora.. insanlar g\u00fcne\u015fin tad\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n
“Kartal yuvasi” diye bilinen \u015fehrin en y\u00fcksek tepesindeyiz. Manzara m\u00fcthi\u015f, \u015fehir ayaklar\u0131n\u0131z\u0131 alt\u0131nda.
\nKhabarovsk ve Viladivostok \u015fehirleri komutan Muravev Amursky taraf\u0131ndan 1858 ve 1860 y\u0131llar\u0131nda buralar\u0131 kontrol alt\u0131nda tutmak i\u00e7in Rus halk\u0131n\u0131n yerle\u015ftirildi\u011fi yerle\u015fim yerleri. Programl\u0131 bilin\u00e7li yap\u0131la\u015fma olunca temiz ve d\u00fczenli oluyor.<\/p>\n\n\n\n
Vladivostok, Rusya\u2019n\u0131n en do\u011fusunda Primorsky Krai b\u00f6lgesinin idari merkezi. Japon denizi ve Alt\u0131n Boynuz k\u00f6rfezinde, \u00c7in ve Kuzey Kore\u2019ye yak\u0131n bir konumdad\u0131r. Yani \u00f6nemli stratejik bir durum. 2000 y\u0131l\u0131na kadar Rusya\u2019n\u0131n Pasifik Okyanusundaki donanmas\u0131n\u0131n merkezi ve askeri \u00fcs olmas\u0131 nedeniyle b\u00f6lgeye giri\u015f \u00e7\u0131k\u0131\u015f asker kontrol alt\u0131nsa iken 2000 y\u0131l\u0131ndan itibaren ziyaret\u00e7ilere de a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f. Kelime anlam\u0131 \u201cdo\u011funun h\u00fck\u00fcmdar\u0131\u201d anlam\u0131na gelen bu gen\u00e7 \u015fehir giderek turizme a\u00e7\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
**
\nViladivostok\u2019ta bug\u00fcn hava ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 hafiften de r\u00fczgarl\u0131, biraz sakin bir g\u00fcn olsun istedik. \u015eehrin en ucunda karaya k\u00f6pr\u00fc ile ba\u011flanm\u0131\u015f \u201cRus Adas\u0131\u201d diye bilinen fazla b\u00fcy\u00fck olmayan bir ada var. \u0130\u015fte oraya gidiyoruz, asl\u0131nda \u00e7ok \u00f6nemli bir yer. 1905 y\u0131llar\u0131nda Japonya ba\u015fta Kore olmak \u00fczere bir\u00e7ok yeri i\u015fgal etmi\u015f ve giderek de geni\u015fleme ye devam etmekteydi. Rusya, Japonya\u2019n\u0131n kendisine de sald\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek, Rus Adas\u0131\u2019na askeri y\u0131\u011f\u0131nak yaparak denizden gelecek sald\u0131r\u0131lar\u0131 \u00f6nlemek ister. 1930 y\u0131llar\u0131nda ada ya uzun menzilli toplar yerle\u015ftirir, mevziler in\u015fa edilir ciddi \u015fekilde askeri y\u0131\u011f\u0131nak yap\u0131l\u0131r. Bu mevzilerdeki tanklar t\u00fcfekler, s\u0131\u011f\u0131naklar bug\u00fcn halen burada, onlar\u0131 ziyaret ediyoruz. Asl\u0131nda koyun kar\u015f\u0131 sahillerinde de ayn\u0131 mevzi ve tanklar, toplar, askeri y\u0131\u011f\u0131naklar varm\u0131\u015f, ancak 1990 y\u0131l\u0131nda Rusya’n\u0131n da\u011f\u0131lma s\u00fcrecinde neredeyse hepsi talan edilmi\u015f. <\/p>\n\n\n\n
Son zamanlarda \u00c7in, Rusya’n\u0131n bu b\u00f6lgesinin 1600 lu y\u0131llardan beri \u00c7in’e ait olan Man\u00e7urya b\u00f6lgesi oldu\u011funu, 1862 y\u0131l\u0131nda Man\u00e7urya Hanedanl\u0131\u011fn\u0131n da\u011f\u0131lma s\u00fcrecinde kuzey Man\u00e7urya b\u00f6lgesinin Rusya taraf\u0131ndan i\u015fgal edildi\u011fini, bu nedenle buralar\u0131n asl\u0131nda kendilerine ait oldu\u011fu iddias\u0131yla buralar\u0131 geri istiyor. G\u00f6r\u00fc\u015fmeler \u00e7eki\u015fmeli \u015fekilde devam ediyor. Haydaa.. al sana bir sava\u015f nedeni daha. \u0130ster misin iki b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 sava\u015fa tutu\u015fsun. D\u00fcnya iyice su ka\u00e7\u0131rmaya ba\u015flad\u0131. <\/p>\n\n\n\n
Rus adas\u0131nda, Rusya’n\u0131n prestij \u00fcniversitelerinden, Viladivostok Federal \u00dcniversitesi var. Biraz dola\u015fal\u0131m dedik, sahilde \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir Kamp\u00fcs i\u00e7inde b\u00f6lgenin en \u00f6nemli \u00fcniversitesi.<\/p>\n\n\n\n
**
\nBug\u00fcn sadece foto\u011fraf \u00e7ekmek i\u00e7in \u015fehrin ilgin\u00e7 yerlerine gitmeye karar verdim. Tuttu\u011fumuz araban\u0131n \u015fof\u00f6r\u00fc epey u\u011fra\u015ft\u0131 de\u011fi\u015fik yerler i\u00e7in, iyi de oldu g\u00fczel \u015feyler \u00e7\u0131kt\u0131. G\u00fczel ge\u00e7en bir g\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n
Viladivostok Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6lgeyi koruma alt\u0131nda tutmak i\u00e7in \u00f6ncelikle askerlerini yerle\u015ftirdi\u011fi, sonralar\u0131 sadece Rus halk\u0131na yerle\u015fim izni verdi\u011fi \u00fclkenin en do\u011fusu olan B\u00fcy\u00fck Okyanus sahilinde 160 y\u0131ll\u0131k \u00e7ok gen\u00e7 bir \u015fehir. B\u00f6yle olunca tarihi yerler, arkeolojik yerler, otantik yerler falan olmuyor.<\/p>\n\n\n\n
Rusya da gerek \u00c7arl\u0131k gerekse \u0130mparatorluk d\u00f6nemlerinde on binlerce ressam, heykelt\u0131ra\u015f, \u015fair, m\u00fczisyen, edebiyat\u00e7\u0131, filozof gibi insanlar \u00e7\u0131km\u0131\u015f, bunlar\u0131n baz\u0131lar\u0131 d\u00fcnyaca \u00e7ok bilinenler olmu\u015f ve insanlar bunlardan \u00e7ok \u015feyler \u00f6\u011frenip feyz alm\u0131\u015flard\u0131r. Bu Ruslar\u0131n di\u011fer insanlardan daha zeki daha ak\u0131ll\u0131 oldu\u011fundan de\u011fil her d\u00f6nemde pozitif e\u011fitim, bilim ve ilime verilen \u00f6nemden olmu\u015ftur. T\u00fcrkiye de Atat\u00fcrk d\u00f6nemi hari\u00e7, Osmanl\u0131 dahil b\u00fct\u00fcn d\u00f6nemlerde pozitif e\u011fitime, bilim ve ilime yeterince \u00f6nem verilmemi\u015f bunun yerine dini e\u011fitim \u00f6ne \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6yle olunca da tarihimizde yeterli say\u0131da bilim ve ilim insan\u0131, sanat\u00e7\u0131lar, edebiyat\u00e7\u0131lar yeti\u015fmemi\u015f. Demek ki dini e\u011fitim \u00f6ncelikli olunca \u00e7ok bir \u015fey olmuyor. Devam eden bu yanl\u0131\u015fl\u0131k ile g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi ba\u015f a\u015fa\u011f\u0131 gitmekteyiz.<\/p>\n\n\n\n
Rusya, 85 b\u00f6lge, 22 cumhuriyet, 46 \u00f6zerk b\u00f6lgeden olu\u015fan 164 milyon n\u00fcfuslu d\u00fcnyan\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00fclkelerinden biri.
\nIrkursk’tan ba\u015flayarak Baykal G\u00f6l\u00fc, Olkhon adas\u0131, KHabarorsk ve Viladivostok’a kadar uzanan Rusya\u2019n\u0131n Sibirya b\u00f6lgesinin bu etab\u0131n tamamlad\u0131k. G\u00fczel keyifli yeni k\u00fclt\u00fcrlere farkl\u0131 ya\u015famlara \u015fahit olduk.<\/p>\n\n\n\n
Sevgilerimle<\/p>\n\n\n\n
Hayrettin Ka\u011fn\u0131c\u0131
\nA\u011fustos 2018
\nwww.hayrettinkagnici.com<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Sibirya\u2019n\u0131n \u00f6nemli merkezlerinden Baykal g\u00f6l\u00fcne 60 km. yak\u0131nl\u0131kta Angara nehri k\u0131y\u0131s\u0131nda harika manzaras\u0131 olan kendine \u00f6zg\u00fc mimarisi ile 350 ya\u015f\u0131nda gen\u00e7 bir yerle\u015fim merkezi Irkutsk \u015fehrinde de\u011fi\u015fik yap\u0131sal mimarisi olan birka\u00e7 Rus Ortodoks kilisesini geziyoruz. Her birinin kendi hikayesi var, b\u00fct\u00fcn mabetlerde oldu\u011fu gibi. \u015eehrin ilk ba\u015flang\u0131c\u0131, \u00c7inli tacirler ile Rus tacirlerinin ticarete ba\u015flad\u0131klar\u0131 yer, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11352,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-11327","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gezi-notlari"],"yoast_head":"\n